Blaðsíða úr dagbók ferðalangs

LING-UIN, SHAN-SI, NORÐUR-KÍNA.

Framandi sjón fyrir óvön augu! Það er miðnætti, en í stað þess að hvílast í ró og næði undir vinalegu þaki höfum við búið um okkur úti undir berum himni, í eyðilegum húsagarði við þetta gistihús við veginn langt inni í hjarta Kína.

Fyrir átta vikum lögðum við af stað frá ströndinni í kristniboðsferð með föður,* og síðan þá höfum við ferðast jafnt og þétt inn í landið, þvert yfir fimm af fjölmennustu héruðum þessa undraverða keisaradæmis. Slík ferð um hásumar er ekkert áhlaupaverk. Oft höfum við þurft að leggja af stað klukkan þrjú eða fjögur á nóttunni og hossast þreytt eftir hræðilegum vegum, í þungum hjólbörum eða fjaðralausum kerrum, allt þar til nóttin veitti okkur hvíld.

Hve oft höfum við ekki horft kvíðafull á daginn rísa í svalri og daufri morgunskímunni. Stundum hefur fegurð sólarupprásarinnar fengið okkur til að gleyma um stund þeirri löngu þolraun sem fram undan var. Kærkomin gleymska, en alltof fljótt rofin! Ó, sú þreyta að brjótast áfram, klukkustund eftir klukkustund, eftir rykugum vegum í brennandi sólskini þegar líður á daginn og hitinn vex! Ó, sú köfnun í sandbyljunum niðri í djúpum lössgiljunum, þar sem enga vörn er að fá gegn sviðavindi og blindandi sól nema þunna mottuyfirbreiðslu kerrunnar! Ó, það öngþveiti í hádegisstoppinu þegar hitinn er 110 stig í skugganum og við reynum að matast eitthvað, umkringd æstum mannfjölda sem vill ólmur horfa á þessa undarlegu villimenn borða með matarprjónum á siðmenntaðan hátt úr stórum skálum, fullum af þungum, hálfsoðnum deiglengjum sem oft eru eini maturinn sem fæst á gistihúsinu!

* Séra J. Hudson Taylor.

Að lokum neyddi yfirþyrmandi hitinn okkur til að hætta að ferðast um miðjan daginn, og nú ferðumst við á nóttunni í staðinn. Á heildina litið er sú breyting kærkomin, þótt henni fylgi nokkur hætta á úlfum og ræningjum í myrkrinu og það reyni ekki lítið á þolinmæðina að dvelja í loftlausum og troðfullum gistihúsum allan daginn.

Hér erum við því á miðnætti og tökum okkur þá ómissandi hvíld sem við tökum annars á hádegi. Ég lít í kringum mig í svalanum og þögninni. Fyrir hálftíma komum við inn í þennan sofandi bæ og ókum að stórum, lokuðum dyrum aðalgistihússins. Eftir að við höfðum barið lengi og hátt tókst okkur að vekja gestgjafann, en við urðum að sannfæra hann um að við værum meinlausir ferðalangar áður en hann vildi hleypa okkur inn. Að því búnu hvarf hann þegar í stað hljóðlega á braut og lét okkur um að bjarga okkur sjálf fram í dögun. Svo virðist sem ekkert gestaherbergi sé laust og engan kvöldverð að fá. Eklarnir hafa fundið svefndrukkinn vinnumann sem sýður nú vatn í te, þó ekki án margvíslegra mótbára, og okkur léttir í brún við tilhugsunina. Þreyttir múlasnarnir hafa verið spenntir frá og reika um húsagarðinn, og þeir fá útrás með því að velta sér við og við upp úr rykinu áður en þeir fá sér góða máltíð. Við erum líka svöng og þreifum eftir matarkörfunum okkar í myrkrinu. Nú kemur þjónninn með lampa sem rýkur úr til að lýsa okkur: þetta er bara kveikur úr plöntumerg sem brennur í olíuskál. Við hlið okkar hvílast faðir og móðir í kerrunni sinni, eflaust þakklát eftir níu klukkustunda þolraun fyrir að hinum harkalega hristingi og veltingi skuli hafa linnt um stund. Þau vilja ekki láta vekja sig, ekki einu sinni fyrir tebolla. Eklarnir eru þegar fastsofandi á jörðinni, en hún þjónar okkur sem borð þar sem við setjumst niður á milli kerranna til að snæða miðnæturverð okkar. Tunglið er sest, en birta þess berst enn um svalt og ferskt loftið. Kringum okkur, handan við dimman húsagarðinn, standa stórar og dökkar byggingar gistihússins, dularfullar og hljóðar. Uppi yfir okkur skartar himinninn ótal skærum stjörnum í allri sinni dýrð. Lampinn okkar, sem flöktir dauflega á jörðinni, lýsir upp gróf kerruhjólin rétt hjá okkur, stóran sótsvartan teketil, svarta þvottaskál úr járni, nokkra grófa leirbolla og diska, svanga múlasnana sem sveifla hölunum og éta með hávaða við hlið okkar, og andlit eiginmanns míns þar sem hann hallar sér að ljósinu og les einn af dýrmætum sálmum Davíðs.

Ég ímynda mér að flestum þætti lítið til um umhverfi okkar hér og nú, en samt erum við svo glöð að vera hérna! Árum saman höfum við þráð að heimsækja þetta mikla norðurhérað, og nú þegar við erum loksins komin inn fyrir mörk þess eftir margra vikna lýjandi ferðalag slá hjörtu okkar ört af eftirvæntingu og erfiði ferðarinnar virðist hjóm eitt. Því þetta er suðurhluti Shan-si, og rétt fram undan eru kristniboðsstöðvarnar og heimili hinna innfæddu kristnu, en þaðan hafa svo víðtæk og blessuð áhrif borist. Þessir bæir og þorp uppi á milli fjallanna hafa lengi verið vettvangur merkilegs verks anda Guðs. Við heyrðum af því í heimalandinu og það hefur glatt okkur um allt kristniboð okkar í Kína, og nú erum við komin til að sjá með eigin augum þau undur sem Guð hefur unnið.

Fyrir tæpum tuttugu árum hafði fagnaðarerindið enn alls ekki verið boðað í þessu auðuga og fjölmenna héraði. Engir kristniboðar höfðu nokkru sinni búið í borgum þess og engin hjörtu höfðu unnist fyrir Jesú. Þá skall á hin hræðilega hungursneyð árin 1877–79, en talið er að tíu milljónir manna hafi farist í þessu héraði og héruðunum í kring. Þjáningar þessara skelfilegu ára drógu kristna karla og konur til héraðsins og opnuðu víðar og árangursríkar dyr fyrir starf þeirra. Síðan þá hefur kristniboðsstarfið fest rætur og breiðst út, svo að nú hafa sendiboðar Krists heimsótt hverja einustu borg í Shan-si, og hundruð trúaðra hafa safnast saman í litla söfnuði sem innfæddir hirðar og prédikarar annast í samstarfi við hina erlendu kristniboða.

Ekki langt frá þeim stað þar sem við erum í nótt, við rætur fjallanna, stendur þorp sem hugur okkar leitar til með sérstökum áhuga. Þar bjó á hinum hræðilegu hungursneyðarárum maður nokkur, en nafn hans var þekkt um alla sveitina og allir óttuðust hann. Hann var hefðarmaður og fræðimaður, og þjóðfélagsstaða hans veitti honum virðingu, en mikill persónustyrkur hans, meðfæddir hæfileikar, ofsafengið skap og fífldirfska gerðu hann að valdi sem menn óttuðust og reyndu að blíðka. Hann var Kínverji fram í fingurgóma og bar í brjósti hið mesta hatur og fyrirlitningu á útlendingum. Hann var einnig fórnarlamb ópíumfíknar, og með brostna heilsu og slæma samvisku var vegur hans sannarlega myrkur. Það hefði verið erfitt að finna nokkurn mann í öllu héraðinu sem virtist fjær hamingju og nytsamlegu lífi, eða ólíklegri til að gerast kristinn, en þennan þröngsýna og umburðarlausa fræðimann sem reykti ópíum í hinu hungurmorða þorpi.

En á þennan mann, í synd hans og niðurlægingu, lagði Guð hönd Sína og stöðvaði hann á glötunarbrautinni með voldugum frelsismætti. Umbreytingin varð tafarlaus og algjör. Líkt og hjá Sál ofsækjanda sneri ein sýn af hinum upprisna Kristi allri stefnu og tilgangi lífs hans við. Frá þeirri stundu sem þessi æðsta opinberun átti sér stað varð slík hugarfarsbreyting hjá hinum stolta Konfúsíusarsinna að hann varð ný sköpun í Kristi Jesú, og hann fann jafnframt skýra og ómótstæðilega köllun til að þjóna sínum nýja Meistara. Fylltur heilögum anda hefur hann æ síðan reynst voldugt afl við útbreiðslu fagnaðarerindisins nær og fjær. Hann sem áður var ógnvaldur sveitarinnar er nú elskaður af hundruðum manna sem hafa heyrt um Krist af vörum hans og frelsast frá ópíumreykingum og synd fyrir kærleiksríkt og þolinmótt starf hans.

Þessi maður, sem við þekkjum sem Hsi hirði, hefur nú um margra ára skeið lagt sjálft líf sitt í sölurnar í þjónustu við aðra. Hann brennur hreinlega upp fyrir Guð. Hann hefur gert sjálfan sig snauðan til að hjálpa nauðstöddum og frelsa hina týndu, og fórnað tíma, heilsu, heimili og öllum þægindum til að ná því marki. Snemma á kristilegri vegferð sinni fann hann sig knúinn til að reyna að lækna hvern ópíumreykingamann sem til hans leitaði, og hann byrjaði á því að hjúkra nokkrum mönnum á eigin heimili með lyfjum sem hann bjó til sjálfur. Starfið óx hratt uns opna þurfti hvert fasta athvarfið á fætur öðru, og þau þróuðust smám saman í miðstöðvar kristniboðsstarfs þar sem fjöldi karla og kvenna var leiddur til Krists. Hver ungur leitandi og nýtrúaður maður þurfti á mikilli og þolinmóðri fræðslu að halda, og næsta skref var því að safna sem flestum saman í einfaldan biblíuskóla undir hans eigin þaki, þar sem hann kappkostaði að veita þeim kristilega fræðslu og þjálfa þá efnilegustu sem fasta aðstoðarmenn í þessu ört vaxandi starfi.

Árin hafa liðið og bæði reynt á og styrkt þessa hreyfingu, sem hefur sannarlega reynst vera frá Guði, svo að nú, þegar við nálgumst heimili hans, er Hsi hirðir miðpunkturinn í stóru og víðfeðmu starfi sem hann ber einn ábyrgð á að fjármagna og stýra. Þótt hann sé formlega vígður hirðir innan China Inland Mission þiggur hann engin laun eða greiðslur frá okkur, og kristniboðið sem slíkt kemur ekkert nálægt starfi hans í ópíumathvörfunum. Athvörfin eru algerlega sjálfstæð og rekin með innlendum hætti, og þeim hefur fjölgað í hvorki meira né minna en fjörutíu talsins og þau ná nú frá þessu héraði út til fjögurra nágrannahéraða. Hsi hirðir framleiðir á eigin heimili öll þau lyf sem notuð eru í athvörfunum og hefur persónulega umsjón með rekstri þeirra. Hundruð karla og kvenna, sem þannig hafa komist undir áhrif hans, hafa leiðst til Krists, og markmið hans er að gera hvert athvarf að miðstöð sálnahjálparstarfs sem ryður brautina fyrir komu vina hans, hinna erlendu kristniboða. Með þessum hætti hefur hann opnað nokkur héruð sem áður var ókleift að ná til, og þar eru nú fastmótaðir söfnuðir sem telja hundruð meðlima.

Með hverjum deginum sem við færumst nær fjallgarðinum handan sléttunnar hlýnar okkur um hjartarætur af ákafri eftirvæntingu við þá tilhugsun að hitta augliti til auglitis þennan elskaða bróður í Kristi, en við höfum lengi fylgst með starfi hans af samhug og í bæn. Hann veit að við erum á leiðinni og mun eflaust reyna að koma á móti okkur við fyrsta tækifæri og fara með okkur heim til sín. Hve áhugavert verður að koma þangað! Litla þorpið og sveitabýlið eru nefnilega orðin að sannkölluðum spámannaskóla þar sem stundum safnast saman allt að sjötíu manns í margar vikur eða mánuði í senn. Staðurinn hefur í raun einnig þróast í þjálfunarskóla fyrir kristniboða, og þaðan hafa tugir manna farið til fjarlægra staða til að lifa fyrir Krist og boða Hann. Sem stendur starfa tvö hundruð þeirra við að halda uppi starfinu í hverju athvarfi. Og þarna, á óðali feðra sinna, bera þessi guðsmaður og hans jafn trúfasta eiginkona byrði alls þessa starfs á hjarta sínu frammi fyrir Drottni. Þau virðast lifa í bæninni. Fyrir þeim eru nærvera Guðs og fyrirheit Hans lifandi veruleiki.

Það virðist langt um liðið síðan við lukum kvöldverðinum og skriðum aftur upp í kerruna okkar til að hvílast. Vissulega er þetta hin dimmasta stund sem kemur rétt fyrir dögun! Allt er hljótt í dimmum húsagarðinum, ef frá eru taldir óþreyjufullir múlasnarnir sem reika í kringum þreytta eklana, ákafir í að láta vita að þeir vilji meira fóður. Einn þeirra gengur beint yfir ekil sinn og ýtir blíðlega við höfði mannsins með trýninu. Þegar það ber engan árangur gerast þeir djarfari, og að lokum velta þeir um koll breiðum, flötum körfunum sem þeir hafa verið að éta úr og rúlla þeim með talsverðum skarkala beint yfir sofandi mennina. Þetta hefur tilætluð áhrif. Með miklu og litríku orðbragði rumska eklarnir og hrista af sér svefndrungann. Morgunskíman roðar dauflega í austri langt í burtu. Það er kominn tími til að halda aftur af stað í sex eða átta klukkustunda ferð til viðbótar fyrir morgunverð. Dýrin eru spennt fyrir, langar svipur smella í kyrrum nætursvalanum og stóru dyrnar á gistihúsinu sveiflast upp, og með ótrúlegum dynkjum og skarkala, ískri í klunnalegum hjólum og hrópum í eklunum erum við lögð af stað.

Enn á ný er komið miðnætti, en nú nálgumst við áfangastað okkar, borgina P'ing-yang, og þangað ættum við að komast snemma í fyrramálið. Úti í opnu sveitalandslaginu, sem er baðað tunglsljósi, hossumst við hægt eftir ófærum vegum, og syfjaðir múlasnarnir ráða ferðinni sjálfir, enda vel meðvitaðir um að eklarnir dotta með svipuna í hendinni. Allt í kringum okkur á sléttunni er búið að skera upp hveitið og ópíumið, og haustkornið stendur hátt. Þorp og smábyggðir liggja í fastasvefni í skjóli trjáa sem umlykja þau. Hér og þar varpar veghelgidómur löngum skuggum, eða vegurinn liggur inn í myrkrið milli hávaxinna korngrasa sem veita úlfum eða ræningjum hentugt skjól. Þar sem maður situr andvaka í kerrunni kemst maður ekki hjá því að hugsa til þess hve oft fólk rekst á hvort tveggja á þessum norðlægu vegum nærri fjöllunum. Ekkert nema brýnasta nauðsyn gæti fengið venjulega kínverska ferðalanga til að hætta sér út með þessum hætti á miðnætti, nema þá í fylgd með stórri lest. En þótt við klæðumst kínverskum fötum og ferðumst óvopnuð að hætti innfæddra erum við óhult og laus við ótta, því við erum ekki ein.

Nei, aldrei, nei, aldrei alein;Hann lofaði að yfirgefa mig aldrei;nei, aldrei alein.

Þannig höldum við áfram ferðinni um svalar næturstundir í tunglskininu, með hugann við hina langþráðu fundi morgundagsins, uns skuggalegt landslagið dofnar smám saman og hugleiðingin rennur saman við svefninn.

Er þetta raunveruleiki, eða er þetta bara draumur? Vagninn er kyrrstæður á miðjum veginum. Fram undan okkur teygir sig svartur skuggi af bogahliði sem ber uppi lítinn helgidóm. Tveir menn standa við vagninn í fjörlegu samtali við ekilinn. Maðurinn minn vaknar og við leggjum við hlustir. Eru þetta síðbúnir ferðalangar í leit að hjálp? Eru þetta stigamenn sem hafa komið auga á lestina okkar? Eða eru þetta – ? Jú, vissulega, þetta hljóta að vera vinir!

Við þekkjum svo sannarlega kunnuglega rödd þegar sá hávaxnari þeirra gengur fram og segir á ensku:

„Er þetta föruneyti Hudson Taylors?“

Á meðan skýringar og hlýjar kveðjur fara á milli horfi ég úr sæti mínu inni í vagninum yfir til hins hvítklædda mannsins, sem stendur hljóður í skugganum af boganum. Hver skyldi þetta vera? Hvers vegna kemur hann ekki til okkar? Hve undarlegt að hann skuli standa þarna þögull og bíða! Augnabliki síðar skýrir Hoste málið þegar hann snýr sér að félaga sínum og segir á kínversku: „Hsi hirðir, leyfðu mér að kynna dr. Howard Taylor fyrir þér.“

Hsi hirðir! Getur það verið? Hér úti á vegi um miðja nótt! Maðurinn minn er samstundis kominn ofan af vagninum og hneigir sig djúpt að kínverskum sið fyrir hinum kurteisa ókunnuga manni, sem hefur stigið fram í tunglskinið til að heilsa honum. Ég fylgist af brennandi áhuga með því sem fram fer og tek eftir virðulegri og ljúfmannlegri framkomu, hljóðlátum rómnum og grönnum, teinréttum vexti mannsins sem við höfum ferðast svo langt til að hitta. Hve óvænt það er, en þó svo lýsandi fyrir þá, að hann og Hoste skuli hafa lagt þannig á sig margra mílna ferð eftir eyðilegum veginum um miðja nótt, einungis til að njóta þeirrar ánægju að bjóða kæran föður velkominn við fyrsta tækifæri.

Nú ná hinir í föruneytinu okkur. Hvílík undrun og innilegar kveðjur! Saman höldum við ferðinni áfram að næsta gistihúsi; Hoste ferðast með föður og Hsi hirðir í okkar vagni.

Mörg ár eru liðin síðan við áttum þessa miðnæturstund með nýfundnum vini okkar. Frá fyrstu stundu laðaðist hugur okkar að honum af einlægri væntumþykju, og við vorum snortin af mildi hans og hljóðlátum styrk. Þó óraði okkur ekki þá fyrir allri þeirri blessun sem hann átti eftir að reynast okkur fyrir náð Guðs; við sáum ekki fyrir allan þann dýrmæta lærdóm sem við áttum eftir að nema af honum, samhljóminn í andlegum efnum sem átti eftir að sameina okkur eða þann blíða kærleika sem átti eftir að binda hjörtu okkar við hann. Þegar við höfðum dvalið vikum saman í félagsskap hans, bæði á heimili hans og víðar, og loks kom að kveðjustund, fannst okkur við varla geta sleppt af honum hendinni. Við stóðum saman í litla gestasalnum í Hoh-chau, þangað sem hann hafði fylgt okkur úr hlaði, og þá leið okkur eins og börnum sem eru að kveðja föður sinn, þar sem við héldum í hendur hans, felldum mörg tár og reyndum að kveðja. Allur munur á kynþætti og uppeldi gleymdist á þeirri helgu stundu þegar hann bað fyrir okkur og blessaði okkur grátandi. Hve djúpa þakkarskuld áttum við honum ekki að gjalda! Sál hans hafði mætt sálum okkar á lífsveginum og styrkt þær. Einlægur kærleikur hans og hluttekning höfðu verið okkur til blessunar og brennandi áhugi hans veitt okkur innblástur. Bænir hans höfðu verið okkur opinberun. Nærvera og kraftur heilags anda í lífi hans höfðu fyllt okkur undrun og nýrri von. Slík vinátta tekur engan enda.

Ekki hvarflaði það að okkur á kveðjustundinni að við myndum aldrei framar sjá andlit hans, uns það lýsir mót okkur í dýrð í fullkominni líkingu Drottins. Já, hann er horfinn á braut og sæti hans hérna megin er autt, en slíkt líf í Kristi getur aldrei dáið. Nei, það lifir áfram og veitir tvöfaldan innblástur: það varpar ljósi á okkar eigin möguleika og sannar með sigri kraft fagnaðarerindisins, jafnvel í hjarta þess sem er ólíklegastur og heiðinn. Hve mjög það ávítar litla trú okkar, eykur væntingar okkar og vekur okkur blygðun yfir þröngsýnum bænum okkar.

Á næstu blaðsíðum eru dregnar upp helstu línur í sögu vinar okkar. Það hefur reynst erfitt að safna efni í samfellda frásögn, einkum um fyrri æviár hans, því að hann var ætíð fáorður um sjálfan sig. Þegar við vorum með honum hvöttum við hann til að skrá eitthvað niður um liðna tíð, helst allt frá barnæsku, og eftir umhugsun og bæn lofaði hann að gera það. Árangurinn varð stutt en afar áhugavert handrit, ritað kínverskum táknum með hans eigin hendi, þar sem hann tæpir aðeins á eigin reynslu en vegsamar náð Guðs í hverju einasta spori á leiðinni. Sagan sem hér fer á eftir byggist á þessari látlausu sjálfsævisögu. Þeir sem þekktu hann best hafa svo bætt við frekari upplýsingum, einkum D. E. Hoste, sem var samverkamaður Hsi hirðis og dýrmætasti vinur síðustu tíu æviár hans. Til að bæta upp skort á nákvæmum heimildum um uppvaxtarár hans er dregin upp almenn mynd af lífi drengs af fræðimannaættum í Norður-Kína, og af þeim víkkandi hring félagslegra, menntunarlegra og trúarlegra áhrifa sem móta hinn dæmigerða menntamann í anda Konfúsíusar. Þessi saga er ekki skrifuð til að hefja vin okkar til skýjanna. Hsi hirðir hafði, líkt og flest okkar, marga galla, einkum fyrst eftir að hann gerðist kristinn, og allt til loka hélt hann ef til vill í einhverja þá skavanka sem fylgdu framúrskarandi kostum hans. En hann þroskaðist á undursamlegan hátt eftir því sem árin liðu, og í augum þeirra sem þekktu hann best ilmaði líf hans af Kristi sem í honum bjó og vann mörg máttarverk fyrir hans tilstilli. Andi þessa manns og tilgangur þessarar bókar sjást best á nokkrum lýsandi setningum frá hans eigin hendi í lok inngangsins að hinu látlausa handriti hans. Eftir að hafa minnst á hve erfitt verkefnið var sem hann hafði tekið sér fyrir hendur, og á árangurslausar tilraunir sem hann hafði þegar gert til að ljúka því, segir hann: „Þá sneri ég mér að bæn og föstu og sárbændi um að hið dýrmæta blóð Krists mætti hreinsa hjarta mitt og að Hann léti mig skrifa Honum til dýrðar, svo að ég segði aðeins frá því hvernig Hann hefði notað mig, þennan óverðuga mann, til að opna hvert þetta athvarf og vinna verk Hans, og hvernig kraftur heilags anda hefði birst í því að leiða margar sálir til hjálpræðis, svo að öll dýrðin félli í skaut Föður mínum sem á Himininn. Ég þráði að ekki yrði agnarögn af mínu eigin sjálfi í þessari frásögn. Með hjálp heilags anda var mér gert kleift að skrifa allt sem hér fer á eftir á þremur eða fjórum dögum eftir að ég hafði þannig beðið frammi fyrir Guði. En á öllum þessum árum hefur svo margt gerst að ég get ekki munað það allt til hlítar; því að í verki Drottins leitast ég við að gleyma því sem að baki er og seilast eftir því sem fram undan er. Ég hef ekki skráð neitt af þessu hjá mér og ekki sagt öðrum frá verkum mínum að óþörfu, svo að ég hljóti ekki lof manna en fari á mis við náð Guðs. Þetta læt ég nægja í formála.“