Mannaveiðarar

Jóladagur var runninn upp í stórborginni T'ai-yüan, og voru þetta fyrstu jólin sem nokkru sinni höfðu verið haldin hátíðleg í Shan-si. Að vísu hafði einmana Englendingur dvalið í borginni árið áður (1877),* en þá stóð hungursneyðin sem hæst, kristniboðinn var aleinn og undir álagi hins erfiða starfs liðu jólin hjá nánast án þess að eftir þeim væri tekið.

En nú voru runnir upp bjartari tímar og breyting orðin á. Hungursneyðin var í rénun og nýir tímar gengnir í garð í Shan-si. Lítið samfélag var komið í stað hins einmana starfsmanns og í móttökustofunni í einu kristniboðshúsanna var fólk komið saman líkt og ein fjölskylda til að halda jólin hátíðleg. Richards var þar ásamt brúði sinni; einmanalegu dagarnir voru að baki, þegar hann hafði staðið vaktina einn síns liðs í T'ai-yüan. Turner og James voru þar einnig, sem tveimur árum áður höfðu fyrstir mótmælenda sest að sem kristniboðar í héraðinu. David Hill var kominn norður frá P'ing-yang. Og nýjasti liðsaukinn var hópur kvenna sem nýverið var kominn frá Englandi, og í þeim hópi var frú Hudson Taylor.

* Timothy Richards, frá kristniboðsfélagi baptista.

Langt að heiman og fjarri ástvinum sínum, djúpt í hjarta Kína, var þessi litli brautryðjendahópur fulltrúi nýrrar hreyfingar sem þá var rétt að hefjast, og markmið hennar var að boða fagnaðarerindið í hinum miklu innbyggðum landsins, í héruðunum níu mikilvægu sem enn höfðu ekki heyrt fagnaðarerindið. Shan-si var fyrsta héraðið af þessum níu sem kristniboðskonur komu til, og þessi hópur enskra kvenna, sem klæddist innlendum búningi og var þegar orðinn heimavanur meðal kvennanna í höfuðborginni, boðaði mikil tíðindi og gaf góð fyrirheit.

Efst í huga þeirra allra um þessi jól var ein brennandi spurning: Hvernig áttu þau að leysa af hendi það verkefni sem þau höfðu tekið að sér – hvernig áttu þau að færa öllum íbúum Shan-si fagnaðarerindið? Þau voru fáliðaður hópur til svo mikils verks. Umhverfis þau lágu áttatíu fjölmennar sýslur með jafnmörgum stjórnarborgum, auk ótal bæja og þorpa sem biðu eftir ljósinu. Hvernig áttu þau að ná til milljónanna á svo víðfeðmu svæði og gera boðskapinn, sem þau voru komin til að færa, kunnan alls staðar?

Einn ávöxturinn af móti þeirra og bænum var sá að útbúnar voru miklar birgðir af bókum og smáritum sem hentuðu sérstaklega til dreifingar í Shan-si. Kristniboðarnir voru fáir og gátu engan veginn farið um allt, en þeir gátu hins vegar heimsótt helstu borgirnar, stjórnarsetrin í öllum héruðunum áttatíu, og að minnsta kosti skilið þar eftir þessa varanlegu votta sannleikans. Richards tók því að sér svæðið norðan höfuðborgarinnar en China Inland Mission hélt suður á bóginn, og í hverjum sýslubæ um gjörvallt héraðið gengu þeir hús úr húsi og dreifðu kristilegum ritum, og á hvern bækling var stimplað heimilisfang næsta staðar þar sem fá mætti frekari fræðslu.

Blessun Guðs hvíldi yfir þessari markvissu viðleitni til að breiða út þekkingu á fagnaðarerindinu. Í mörgum tilvikum fylgdi heilagur andi Orðinu eftir með Sínum eigin lífgandi krafti, og það gladdi kristniboðana að sjá ávöxtinn löngu síðar.

Þegar Hill gekk eftir götu í borginni P'ing-yang nokkrum mánuðum síðar mætti hann gömlum manni, vel sjötugum að aldri, sem bar sængurföt sín á bakinu og litaðist um með spurnarsvip.

„Herra,“ sagði hann og ávarpaði Hill, „geturðu sagt mér hvar kennari að nafni Teh býr? Ég hef gengið tuttugu mílur í dag til að leita hans.“

„Komdu með mér,“ svaraði hann vingjarnlega, „og ég skal fylgja þér að húsinu. Teh og ég búum saman.“

Þegar sest var inn í gestasalinn með tebolla til hressingar fengu kristniboðarnir fljótt að heyra sögu gamla mannsins. Nokkru áður hafði hann rekist á smárit sem sagði frá undarlegri, nýrri kenningu sem vakti hjá honum mikinn áhuga. Ritgerðin hafði þó einn galla: hún var allt of stutt. En á bakhliðinni sá hann setningu þess efnis að hverjum þeim sem vildi fræðast nánar um kristna trú væri boðið að koma inn í borgina, heim til Turners, sem myndi fúslega veita alla frekari tilsögn. Hann hafði því vafið saman sængurfötum sínum og lagt á sig tuttugu mílna ferð inn í borgina í leit að skýrara ljósi. Óþarft er að taka fram að honum var tekið opnum örmum. Hann dvaldi í nokkra daga í húsi Hills, og í mörgum og löngum samtölum lögðu þeir fyrir hann á einfaldan og greinargóðan hátt veg hjálpræðisins í Kristi. Gamli maðurinn hélt aftur heim til sín fullur gleði með nýjar birgðir af bókum, og skildi þá eftir glaða og þakkláta í hjarta.

Á öðrum stað nam yngri maður staðar við smárit sem límt hafði verið upp á auðan vegg í borginni. Hann las það og langaði til að fræðast meira um kenningarnar sem þar var sagt frá. Þegar hann tók eftir sama heimboðinu til Teh kennara hélt hann þegar af stað til að hafa uppi á honum. En hvað hann varð hissa þegar Teh birtist og í ljós kom að hann var útlendingur! Það hafði honum ekki dottið í hug. Hann hafði engu að síður brennandi áhuga á fagnaðarerindinu og hélt heim á leið þar sem hann lýsti því yfir að hann væri orðinn kristinn.

Í afskekktu og einangruðu þorpi fannst annar maður sem tilbað Guð daglega. Hann hafði aldrei séð kristniboða né heldur hitt nokkurn trúbróður, en af bókum og smáritum hafði hann öðlast töluverða þekkingu á sannleikanum, og kvölds og morgna kraup hann á kné í húsi sínu og bað í nafni Jesú, sem hann hafði lært að treysta.

Er tíminn leið varð sú sannfæring æ ríkari hjá Hill að eitthvað meira þyrfti að gera til að ná til hinna lærðu manna í héraðinu – hinna stoltu konfúsíusku fræðimanna sem báru svo sterka andúð í garð kristins sannleika. Hann hitti þessa menn oft og komst ekki hjá því að taka eftir fyrirlitningu þeirra á fagnaðarerindinu, hatri þeirra á útlendingum og fordómum þeirra gegn starfi kristniboðanna. Hann fann til einlægrar samúðar með þeim af öllu hjarta. Hann sá hvílíkur styrkur gæti búið í slíkum mönnum ef Kristur næði aðeins tökum á þeim. Hann þráði að fá þá til að gefa kristninni að minnsta kosti sanngjarna athugun og braut heilann mjög um hvernig best yrði að því staðið.

Loks flaug honum sú hugmynd í hug hvort ekki mætti heita verðlaunum fyrir úrvals bókmenntaritgerðir um kristileg efni. Aðeins lærður fræðimaður gæti tekið þátt í keppninni, og sá lestur sem nauðsynlegur væri til slíkra skrifa myndi leiða huga þeirra undir áhrif fagnaðarerindisins. Með innsæi hins sanna „mannaveiðara“ sá David Hill þegar í stað hve dýrmæt hugmyndin var og ákvað að hrinda henni í framkvæmd. Hann vissi að snemma um haustið yrði hið mikla þriggja ára próf haldið í höfuðborg héraðsins og að þangað myndu streyma þúsundir fræðimanna, sem þegar höfðu lokið fyrstu lærdómsgráðu sinni, til að keppa um þá næstu, sem samsvarar meistaragráðu hjá okkur. Hvílíkt tækifæri! Það mátti ekki glatast.

Löngu áður en nokkur fræðimaður lagði af stað til höfuðborgarinnar fór hinn ákafi kristniboði því á undan til að gera allar ráðstafanir svo hrinda mætti áætluninni í framkvæmd. Með hjálp vinar síns, Timothy Richards, sem studdi þessa ráðagerð heilshugar, voru nokkur smárit vandlega útbúin. Þau áttu að fylgja kynningarriti þar sem heitið var fernum veglegum verðlaunum fyrir bestu ritgerðirnar um tiltekin efni úr klassískum ritum kristninnar – sjálfri Ritningunni.

Um miðjan áttunda mánuðinn, þegar tunglið var fullt (í september 1879), tóku hinir lærðu próftakar að safnast saman úr öllum sýslum héraðsins: þetta var sjálfur rjóminn af menntamönnum Shan-si, menn sem alls staðar var litið upp til sem sjálfkjörinna leiðtoga í hugsun og verki og verðandi valdhafa meðal fólksins. Raðir keppenda höfðu þynnst verulega vegna hörmunganna í nýafstaðinni hungursneyð. Engu að síður voru sex eða sjö þúsund námsmenn skráðir til leiks og gengu þeir inn í prófhöllina til að þreyta hina ströngu raun.

Þremur dögum síðar, þegar dyrunum var lokið upp og þreyttir fræðimennirnir streymdu út, fegnir því að hafa lokið fyrsta hluta prófsins, tóku nokkrir útlendingar í kínverskum klæðum á móti þeim við hið mikla hlið og réttu hverjum manni í snatri böggul með einhvers konar blöðum. Hver fræðimaður varð hissa en tók kurteislega við þeim, og sumir virtust jafnvel ánægðir og vinveittir.

Þannig komust þúsundir bóka og smárita í hendur þeirra manna sem kristniboðunum var mest í mun að ná til. Á kápu eins bæklingsins var prentað heimskort, og á þá alla var stimpluð ábending um að fá mætti fleiri rit hjá hvaða kristniboða sem væri á þeim heimilisföngum sem þar voru gefin upp, og að þeir myndu bjóða próftakana hjartanlega velkomna ef þeir vildu sækja þá heim.

Þessa konfúsíusku heiðursmenn grunaði lítt hvaða von og þrá bjó undir rólegu yfirbragði mannanna sem réttu þeim bækurnar. Kristniboðarnir höfðu beðið þess heitt að Guð myndi með þessu framtaki draga til Sín einhverja sem Hann ætlaði ekki aðeins að frelsa, heldur einnig að nota öðrum til hjálpræðis. Ákafir rýndu þeir í andlit námsmannanna sem hröðuðu sér fram hjá: sterkleg andlit, gáfuleg andlit, sum íhugul og fáguð, önnur gróf og þunglamaleg, mörg föl og þreytt eftir álagið sem þeir höfðu gengið í gegnum, sum tærð og mögur eftir þrengingar hungursneyðarinnar. Ef einhver virtist kurteisari en aðrir tók hjarta kristniboðans kipp af skyndilegri von: „Er þetta maðurinn sem Guð ætlar að blessa?“ Líkt og þegar Samúel leitaði Davíðs meðal sona Ísaí fannst þeim aftur og aftur, þegar einhver efnilegur próftaki nam staðar frammi fyrir þeim: „Vissulega hlýtur þetta að vera hann.“ En þótt margir námsmannanna sýndu áhuga, og ekki svo fáir kæmu til að spyrjast nánar fyrir um sannleikann og ættu löng samtöl við kristniboðana, þá gekk sá maður, sem bænirnar áttu sérstaklega eftir að rætast á, ekki út úr hinni miklu prófhöll þennan dag. Í öllum þeim manngrúa sem fór fram hjá þeim var Davíð ekki að finna. En orðið var út gengið: „Sendu og lát sækja hann“ – og sendiboðinn sem átti að finna hann var þegar lagður af stað.

Því að suður í héraðinu sat einn konfúsíuskur fræðimaður heima hjá sér og hafði alls ekki komið norður til að þreyta þriggja ára prófið. Áhugi hans á bókmenntum og fræðum hafði dvínað er árin liðu. Ópíum hafði hneppt hann í ánauð, veikindi og hugarkvöl höfðu rænt lífið öllum þrótti, hungursneyðin hafði steypt honum í fátækt og fáfræðin hlaðið umhverfis hann ókleifan múr fordóma. Enginn maður í öllu héraðinu virtist á þeim tíma lengra utan seilingar fagnaðarerindisins en Hsi í Vestur-Chang-þorpinu. Hann hafði gefist upp á þeirri leit að ljósi og sannleika sem hafði knúið hann svo mjög áfram á yngri árum. Hann hafði ekki minnstu löngun til að kynna sér hin nýju trúarbrögð, þótt þau væru nú komin alveg heim að dyrum hjá honum. Útlendingar og allt sem þeim tengdist vakti með honum dýpstu andúð. Hann trúði í raun og veru þeim hræðilegu sögum sem sagðar voru um þá, og taldi það meira að segja skammarlegt að hafa þegið hjálp úr hendi þeirra í hungursneyðinni. Hefði hann mætt kristniboðunum við inngang prófhallarinnar hefði hann líklega gengið fram hjá þeim með fyrirlitningu, og eitt augnatillit á hart og stolt andlit hans, þar sem ópíumið hafði markað svo augljós spor, hefði vafalaust fengið þá til að snúa hrygga frá og telja hann að minnsta kosti vonlausan.

Samt var það einmitt þessi fræðimaður, úr öllum þeim þúsundum fræðimanna sem voru í Shan-si, sem Guð hafði ákveðið að frelsa og blessa. Hvort sem Hsi kæmi til prófsins eða ekki átti netið, sem þar var kastað af slíkri kænsku, eftir að draga hann inn; því að vegir Guðs og vinnubrögð eru ofar okkar skilningi, og hjá Honum er ekkert um megn.