Hiti og þungi dagsins

Margir erfiðleikar urðu á vegi Hsi á þessum annasömu árum þegar hann bar hita og þunga dagsins. En hvað eru erfiðleikar? Eru þeir ekki, fyrir þann mann sem biður, einfaldlega tækifæri til að reyna trúfesti Guðs að nýju? „Ég finn aldrei fyrir byrði,“ sagði Hudson Taylor þegar hann bar ábyrgð á kristniboði með hundruðum starfsmanna sem voru að mestu háðir honum, næst á eftir Guði, um leiðsögn og lífsviðurværi. „Hér sit ég í litla herberginu mínu,“ skrifaði John Evangelist Gossner við svipaðar aðstæður: „Ég get ekki farið út um allt til að koma öllu í kring og skipa fyrir um allt, og jafnvel þótt ég gæti það, hver veit þá hvort vel tækist til? En Drottinn er þar, og Hann veit allt og getur allt; ég gef það allt á Hans vald og bið Hann að stýra því öllu og skipa því eftir Sínum heilaga vilja. Þá verður hjarta mitt létt og glatt, og ég trúi því og treysti að Hann muni leiða það allt farsællega til lykta.“

Þennan leyndardóm barnslegrar trúar var Hsi líka að læra í öllum þeim vanda sem umkringdi veg hans. Að opna og halda úti fjörutíu og fimm athvörfum í fjórum ólíkum héruðum kallaði á meiri umhyggju og ábyrgð en auðvelt er að lýsa. Hundruð sjúklinga voru í meðferð í einu á víð og dreif um landið, og hver einasti þeirra gat á hverri stundu orðið tilefni þungra áhyggja. Tugir starfsmanna voru nú í þjónustu hans og halda þurfti þeim ánægðum og samhentum, langt frá beinum áhrifum hans og við aðstæður sem voru sérstaklega til þess fallnar að vekja núning og afbrýðisemi. Fylgjast þurfti stöðugt með fjárhag allra athvarfanna, og bréfaskriftirnar einar og bókhaldið fyrir svo umfangsmikinn rekstur voru þung byrði. Útvega þurfti fjögur til fimm þúsund dali á ári og sífellt varð að leita að nýjum aðstoðarmönnum og þjálfa þá ef halda átti athvörfunum gangandi. Varðveita þurfti vinsamleg samskipti í samfélögum sem oft voru fjandsamleg, og eins þurfti að liðsinna og leiðbeina þjáðum og ofsóttum kristnum mönnum í margvíslegum flækjum sem gátu leitt til alvarlegra vandræða ef ekki væri tekið á þeim af visku. Þá voru óendanlegar kröfur gerðar til tíma hans og samúðar sem hirðis safnaðarins í Hung-tung, auk hinnar andlegu ábyrgðar sem fylgdi víðtækari sálusorgun hans. Og síðast en ekki síst voru allar þær kröfur sem sífellt hvíldu á honum á hans eigin annasama heimili með allri sinni fjölbreyttu starfsemi.

„Hver yrði ekki ráðþrota,“ segir Flemming Stevenson þegar hann skrifar um reynslu Gossners, „ef hann ætti aðeins við eigið hyggjuvit að styðjast í slíkri flækju? Hvaða hárnákvæmu útreikningum yrði ekki oft kollvarpað með óþyrmilegum hætti? Hvaða sérstaka líkindareikningi gæti tekist að tryggja jafnan og fyrirsjáanlegan árangur í tuttugu ára áhættufyrirtæki? Hvaða þekkta mannlega afl getur ráðið því að þegar maður fær tuttugu pund búi hann við jafn góðan kost og ef hann hefði hundrað? En varpi maður fram slíkum spurningum verður heimurinn óðara önnum kafinn við að svara þeim. Á okkar dögum trúir hann því ekki að nokkuð sé honum um megn; hann verður að skýra öll fyrirbæri út frá eigin lögmálum. Þetta er gífurlega klókur heimur. Gufuaflið, ritsíminn, ljósmyndunin og reikistjörnur sem uppgötvast áður en þær sjást, Great Eastern-skipin og St. Lawrence-brýrnar eru sannarlega glæsileg skilríki. En til er ríki sem enginn getur gengið inn í nema börn, þar sem börnin leika sér að óendanlegum kröftum og litli fingur barnsins verður sterkari en risavaxinn heimurinn; það er víðáttumikið ríki þar sem heimurinn fær aðeins að vera til af náð, ríki sem lögmál og framfarir heimsins eru að eilífu undirorpin og þar sem heimurinn liggur eins og heimskulegur og þrjóskur draumur í traustum sannleika dagsins. Gossner hafði verið leiddur inn í það ríki. Þessar spurningar skiptu hann engu máli; honum nægði að hann gat kropið niður og beðið.“*

Í þessum anda hélt Hsi ótrauður áfram: hann lagði hvern vanda fyrir Drottin jafnóðum og hann kom upp, leitaði leiðsagnar Hans við hvert fótmál og treysti henni síðan óhagganlega; daglega og á hverri stundu var hann algjörlega upp á Guð kominn vegna þarfa sem hann hafði engan mátt til að mæta, en alltaf reyndist náð Hans og máttur Hans honum nægur.

Þessi festa í sannfæringu og breytni var eitt sterkasta einkenni Hsi. Hann var gætinn, og það í óvenjumiklum mæli. Hann tryggði í fyrstu að hann stæði á traustum grunni. En þegar hann var orðinn viss um leiðsögn Guðs var hann fljótur til verka og óbilandi í anda. Hann fór varlega, en segja má að hann hafi nánast aldrei snúið til baka.

* Úr Praying and Working, eftir séra Flemming Stevenson, D.D.

Í starfi athvarfanna var freistingin stundum mjög mikil að yfirgefa stöð sem ekki gekk vel. Athvörfin blómstruðu ekki öll jafn vel. Sum gengu vel frá upphafi, bæði fjárhagslega og að öðru leyti. Önnur tókst aldrei að láta dafna. Fáir sjúklingar komu, eða mennirnir sem stýrðu þeim reyndust óhæfir. En hversu erfiðar sem aðstæðurnar voru taldi Hsi sig engan rétt hafa til að hvika frá þeim skrefum sem höfðu verið stigin í trú.

„Eftir því sem ég best veit,“ var hann vanur að segja, „leiddi Guð mig til að opna þetta athvarf. Ég er einfaldlega þjónn Hans. Hann ber ábyrgðina. Hvernig ætti ég að voga mér, án fyrirmæla, að loka starfsemi Meistara míns?“

Þannig hélt hann áfram, stundum árum saman, og styrkti starfið umtalsvert með fjárframlögum frekar en að taka málin í eigin hendur og ryðja sér sjálfur leið út úr vandanum. Í þessu var hann algjör andstæða svikahrappanna sem héldu áfram að líkja eftir aðferðum hans endrum og eins. Slíkir menn tóku lítið eitt af fjármagni að láni, fóru á stað þar sem Hsi var þekktur af orðspori sínu og opnuðu athvarf í hans nafni. Um tíma gerði frægð lyfjanna þeim kleift að hagnast verulega, en áður en vinsældirnar dvínuðu létu þeir sig hverfa, skildu sjúklingana eftir bjargarlausa og létu húsráðandann um að endurheimta eign sína. Sennilega átti einmitt þessi misnotkun á fyrirkomulagi hans, og sú vanvirða sem hún kallaði yfir málstað Krists, ekki lítinn þátt í að styrkja Hsi í hinni gagnstæðu afstöðu.

Auðvitað þurfti hann stundum að íhuga það alvarlega hvort hætta ætti starfi sem ekki gekk sem skyldi, en honum fannst Drottinn aldrei leiða sig til að gera það. Í einu tilviki, þar sem athvarf hafði „gleypt í sig peninga“ árum saman og lítill sem enginn árangur var sjáanlegur, íhugaði hann oftar en einu sinni í bæn hvort ekki ætti að loka því. En í hvert skipti fannst honum Drottinn segja skýrt við sig: „Nei, láttu það vera. Þessum dyrum á ekki að loka.“ Hann hélt því hljóðlega áfram þrátt fyrir fjárhagslegt tap, og þegar fram liðu stundir varð staðurinn til blessunar, þótt aðeins væri í takmörkuðum mæli. Þetta var ein af trúarraunum hans og hefur, ásamt annarri svipaðri reynslu, eflaust átt sinn þátt í að halda honum auðmjúkum.

Einu sinni lokaði hann þó athvarfi, en aðeins einu sinni. Og það er athyglisvert að það var eini staðurinn sem hann opnaði nokkurn tíma án þess að bíða sérstaklega frammi fyrir Guði í bæn. Þetta var undarleg saga sem hefði getað endað miklu sárlegar.

Fimmtán mílum vestur af Hoh-chau lá litla borgin Fen-si á fögrum stað uppi í hæðunum. Athvarf Hsi þar hafði orðið til blessunar; nokkrir sjúklingar höfðu snúist heilshugar til trúar og í kjölfarið varð fólk almennt fúst til að hlýða á fagnaðarerindið. Eftir nokkur ár fór einn umsjónarmannanna að verða órólegur og sýna merki um veikleika á geði. Hann var góður maður sem hafði unnið frábært starf og í fyrstu gerði enginn sér grein fyrir því að málið væri alvarlegt. Meðan ástand hans var þannig átti Hsi hirðir erindi upp á P'ing-yao-sléttuna til að heimsækja stöðvar sínar, og ekki langt frá Fen-si mættust þeir á aðalvagnveginum.

„Ó, hirðir,“ hrópaði Wang, „þetta er sannarlega stórkostlegt! Ég var einmitt á leiðinni til að hitta þig.“

„Er allt í lagi í Fen-si?“ spurði ferðalangurinn, sem vissi að um hríð höfðu fáir sjúklingar dvalið í athvarfinu.

„Já, þar er allt með kyrrum kjörum. En við höfum ekkert að gera. Og hirðir, það hefur borist svo áhugavert boð handan fjallanna. Nokkrir menn þar, í tuttugu mílna fjarlægð, vilja hætta ópíumneyslu og nema kenninguna. En heimili þeirra eru langt í burtu og fjallvegurinn er illfær. Þeim er afar mikið í mun að annar okkar komi þangað og stofni athvarf í þeirra eigin markaðsbæ. Og ég vil biðja þig um leyfi til að gera það.“

Hsi hugsaði sig um stundarkorn. Tækifærið virtist lofa góðu. Hann vissi að starfið í Fen-si var ekki meira en svo að einn maður réði vel við það. Þeir lögðu ekki til að athvarfinu yrði lokað, heldur aðeins að nýtt tækifæri yrði gripið í héraði þar skammt frá. Og þarna stóð maðurinn og beið við vagninn.

„Allt í lagi,“ sagði hann hægt. „Þú mátt fara þangað yfir og sjá hvað hægt er að gera. Megi Drottinn láta þér vegna vel og blessa framtakið.“

Wang varð himinlifandi. En þegar vagninn ók áfram fann Hsi til nokkurs óróleika. Hann bað fyrir málinu. En þá var orðið of seint að fá þá leiðsögn sem hefði átt að leita áður.

Nýja athvarfið var opnað og jákvæðar fregnir bárust af gangi starfsins. Hsi sneri aftur úr norðri og allt virtist lofa góðu. En smám saman fór uggvænlegur orðrómur að berast honum til eyrna. Wang hafði verið rekinn úr einu húsnæði og var að reyna að fá annað. Sjúklingarnir voru fáir og illa þokkaðir. Engir peningar bárust, en Wang steypti sér í skuldir fyrir öllu sem hann þurfti og lét þau orð falla að „Jesútrúin“ ætti ókjör af silfri og myndi borga í árslok.

Hoste var í þann mund að leggja upp í ferð í þessa átt og Hsi þáði með þökkum boð hans um að koma þar við og kanna á staðnum hvernig málum væri í raun og veru háttað. Þetta var um hávetur, um jólin 1893, og litli bærinn var kaldur og drungalegur ásýndum þegar Hoste gekk inn á aurugar göturnar. Með nokkrum ugg í brjósti spurðist hann fyrir um aðkomumanninn sem hafði opnað ópíumathvarf og komst að því að hann var allt of vel þekktur í verslunarhverfinu. Forvitinn mannfjöldi fylgdi honum á eftir og brátt var honum vísað á húsið sem Wang bjó í. Staðurinn var ömurlegur, hrörlegur, skítugur og í hinni vonlausustu óreiðu. Þar sem Hoste vissi hvernig maðurinn hafði áður verið, var hann ekki lengi að átta sig á því að hann hafði gengið af vitinu og að eina úrræðið væri að loka þessu svokallaða athvarfi og koma Wang í burtu eins fljótt og auðið væri. Slíkt var hins vegar erfitt, ef ekki hættulegt. Wang var með nokkra sjúklinga hjá sér sem áttu að heita í ópíummeðferð. Þeir voru í hörmulegu ástandi, sem var í sorglegu samræmi við hið ömurlega umhverfi. Enn fremur kom fljótt í ljós að hann hafði safnað töluverðum skuldum og vakið alvarlega hneykslan með fráleitu tali sínu og framferði. Hoste gerði sér grein fyrir því að vera hans sjálfs á staðnum myndi vekja talsvert uppnám og gefa tilefni til óhóflegra fjárkrafna. Hann ákvað því að fara í dögun næsta morgun og senda traustan innlendan mann til að ganga í málið allt.

En það var hægara sagt en gert. Lánardrottnar tóku að krefjast þess hástöfum að reikningar þeirra yrðu gerðir upp og húsráðandinn heimtaði húsaleigu. Vinir sjúklinganna komu og kröfðust bóta fyrir svikin sem þeir höfðu orðið fyrir, og eigandi annars húss hélt því fast fram að Wang hefði tekið húsnæði hans á leigu og yrði að standa við samninginn. Hoste hafði aðeins einn lítinn silfurmola meðferðis og um tvö þúsund koparpeninga að verðmæti fimm eða sex skildinga. Ómögulegt var að verða við öllum þessum kröfum, jafnvel þótt það hefði verið æskilegt. Um hríð leit jafnvel út fyrir að hann yrði tekinn fastur og honum haldið gegn lausnargjaldi, fremur en að honum yrði leyft að fara um morguninn.

Verst af öllu var þó að vesalings Wang gerði sér enga grein fyrir hættunni. Hann var í sjöunda himni yfir þessu öllu saman, og til sönnunar um hve vel starfi hans miðaði leiddi hann fram háaldraðan og elliæran mann og kynnti hann sem mann er hefði snúist til trúar. Þessi vesalings gamli maður hafði vissulega náð tökum á einni hugmynd: að hann þyrfti aðeins að leita ríkis Guðs og þá myndi allt annað veitast honum að auki. Í hans huga þýddi þetta auðvitað að ef hann fylgdi hinni nýju kenningu yrði séð vel fyrir honum. Og það eina sem hann lét út úr sér þegar hann var kynntur fyrir kristniboðanum var:

„Ég ætla að fylgja honum.“ Og það gerði hann í bókstaflegasta skilningi með því að hanga á Hoste eins og hrúðurkarl.

Til allrar hamingju komst Hoste að því, meðan á hinu harða rifrildi stóð, að samningurinn um hitt húsið hafði í raun ekki verið undirritaður. Væntanlegur leigusali var hins vegar með skjalið á sér og gerði sitt besta til að hræða Wang til að skrifa undir á staðnum. Hoste tókst þó að koma í veg fyrir það. Hann hafði báða mennina í augsýn allan tímann á meðan hann lýsti sig lausan við alla ábyrgð á málinu.

Auðvitað var ekki hægt að fá neitt næði: allt varð að segjast upphátt frammi fyrir mannfjöldanum, og það gerði tvöfalt erfiðara að koma Wang í skilning um að hann yrði að ganga frá málum sínum þegar í stað og fara niður eftir á fund Hsi hirðis.

„Hvað segirðu?“ hrópaði hann æstur, „loka athvarfinu? Senda sjúklingana út? Þeir eru ekki einu sinni hálflæknaðir. Það kemur ekki til greina.“

Að sannfæra hann frammi fyrir svo mörgum áhorfendum var seinlegt og sársaukafullt verk, og reiðileg hróp gripu sífellt fram í: „Borgaðu reikninginn minn!“ „Endurgreiddu peningana sem þú fékkst lánaða!“ „Gerðu upp bótakröfu mína, annars færðu ekki að fara!“

Í miðju uppnáminu útskýrði Hoste fyrir sjúklingunum að best væri fyrir þá að fara þegar í stað, þar sem Wang væri ekki lengur ábyrgur gerða sinna. Hann lét þá litlu peninga sem hann hafði meðferðis renna upp í reikningana og lofaði að Hsi hirðir myndi senda fulltrúa sinn án tafar. Mestöllum þeim tíma sem eftir lifði af þessari erfiðu nótt varði hann í bæn.

Snemma næsta morgun hófst æsingurinn upp á nýtt. En ekkert meira var hægt að gera, svo að Hoste kallaði á Wang að fylgja sér og gekk hljóðlega og hratt í burtu. Þetta var hættulegt augnablik. Fólkið komst hins vegar í opna skjöldu og lét þá fara. Þeir fundu sterkt fyrir vernd og umhyggju Guðs þegar þeir gengu óáreittir út úr litla bænum og héldu niður til Fen-si. Fáeinum dögum síðar fór Si öldungur upp eftir til að skýra málið. Sú ferð var langt frá því að vera ánægjuleg. Eftir að hafa greitt átta eða tíu þúsund koparpeninga tókst honum að sefa fólkið og ljúka málinu í sátt og samlyndi. En fyrir Hsi var þetta dapurleg lexía.

„Ég man vel þegar hann ræddi þetta allt við mig,“ skrifar Hoste. „Við sátum á upphituðum *k'ang** í litla herberginu hans heima. Hann var afar sleginn, þó ekki svo mikið yfir því að hafa „misst andlitið“ eða yfir peningasóuninni, heldur yfir þeirri smán sem kastað hafði verið á Nafnið sem hann elskaði og sigrinum sem óvinurinn hafði unnið. Saman lögðum við þetta allt í hendur Drottins í bæn. Hann viðurkenndi mistök sín og dró af þeim lærdóm án óþarfa áhyggna. Þetta var í eina skiptið sem ég vissi til þess að hann lokaði athvarfi.“

Hagnýt fjármál gáfu Hsi ekki síst tækifæri til að reyna trúfesti Guðs. Hann var fjarri því að verða ríkur, eins og sumir gagnrýnendur hans ímynduðu sér, og átti oft fullt í fangi með að sjá fyrir þörfum síns eigin heimilis. Samt fjölgaði athvörfunum og heimili hans í Vestur-Chang-þorpinu var aldrei tómt. Hvenær sem hann átti peninga aflögu beið hann frammi fyrir Drottni til að fá að vita hvernig ætti að nota þá. Það leiddi yfirleitt til nýrrar sóknar þar sem þörfin kallaði. Síðan komu þrengingatímar. Vegna uppskerubrests fækkaði sjúklingum í athvörfunum sem greiddu fyrir sig og mikill skortur varð alls staðar. En alltaf opnaðist honum leið, og aldrei steypti hann sér í skuldir.

Árleg útgjöld athvarfanna voru nú orðin um fimm þúsund mexíkóskir dalir. Auk þess námu lyfin sem hann gaf ókeypis háum fjárhæðum. Orðspor hans sem læknis var nefnilega talsvert, margir sjúklinga hans voru fátækir og auk innlendra lyfja notaði hann kínín, laxerolíu og önnur tiltölulega dýr erlend meðul. Þá voru útgjöldin heima fyrir ennþá þung, því að þjálfunardeild kristniboðanna stækkaði ár frá ári og annarri starfsemi var haldið áfram af kappi.

* Hinn upphitaði múrsteinsbálkur í Norður-Kína.

Þrátt fyrir mestu útsjónarsemi og ráðdeild var ekki auðvelt að láta enda ná saman, og eins og á fyrri árum þurfti Hsi endrum og eins að láta af hendi persónulegar eigur sínar til að mæta brýnni þörf. Hans eigin lífshættir voru eins einfaldir og hugsast gat. Silki- og loðklæðin frá fyrri tíð voru löngu horfin. Nú klæddist hann einföldum, bláum bómullarfötum, gekk í bómullarskóm í stað satínskóa og bómullartróð kom í stað hlýlegra loðfóðra á veturna.

„Þeir peningar sem ég fæ fyrir lyf,“ skrifaði hann, „hrökkva oft hvergi nærri til þegar dæmið er gert upp í árslok, og síðastliðin tvö ár hef ég þurft að láta af hendi hluta af fatnaði mínum og öðrum munum til að brúa bilið. Ef ég treysti ekki á dýrmæt fyrirheit Jesú og leiðsögn heilags anda myndi ég alls ekki þora að halda þessu starfi áfram. Ég sárbæni ykkur alla, virtu kristniboðar, að biðja fyrir mér og athvörfunum, að Drottinn megi veita okkur allar nauðsynjar, jafnt efnislegar sem andlegar, svo að engan skorti neitt.“

Þegar sjóðirnir voru tómir og reyndi á trúna var honum haldið uppi á undursamlegan hátt. Og sú staðreynd að Drottinn leyfði honum að ganga í gegnum slíka reynslu og sendi ekki alltaf tafarlausa lausn, gerði hann að mun meiri hjálp og huggun fyrir fátækari kristna menn en hann hefði annars getað orðið. Eitt sinn þurfti Hoste að læra þessa lexíu og skilja vin sinn eftir í miðjum erfiðleikum sem Drottinn sá ekki ástæðu til að létta af honum, og reyndist það honum ekki lítið átak.

Þetta var á tímum hálfgerðrar hungursneyðar. Uppskerubrestur hafði orðið og matvælaverð var óvenjuhátt. Þetta hafði í för með sér aukin útgjöld fyrir hvert einasta athvarf auk þess sem færri sjúklingar höfðu efni á að greiða fyrir meðferð. Hsi leið auðvitað skort eins og aðrir, og með einhverjum hætti barst það Hoste til eyrna að hann og heimilisfólk hans lifðu á naumum skammti af grófu brauði og hirsisgraut. Fyrsta viðbragð Hoste var auðvitað að hjálpa. Þar sem hann átti fimmtán únsur af silfri aflögu stakk hann bögglinum upp í langa kínverska ermina sína og lagði af stað í Vestur-Chang-þorpið. Þetta var löng dagleið á fæti og á leiðinni bað hann mikið fyrir vinunum sem hann var að fara að heimsækja. Meðan hann bað virtist Drottinn leggja honum það á hjarta að honum skjátlaðist og að hann ætti ekki að gefa Hsi þessa peninga.

„En hann er í neyð, Drottinn. Þau líða í raun og veru skort. Ég er kominn hingað niður eftir gagngert til að hjálpa honum og hughreysta hann.“

„Þú getur gert það með kærleiksríkri hluttekningu,“ var svarið sem kom. „En láttu mér eftir að sjá fyrir þörfum hans. Ég hef tilgang með þessari prófraun. Hún er ætluð til blessunar.“

Undir kvöld kom Hoste að hinu kunnuglega heimili og var boðinn velkominn að þeim fábreytta beina sem var allt og sumt sem gestgjafi hans hafði efni á. Hsi varð innilega glaður að sjá hann. Saman ræddu þeir um kærleiksríka trúfesti Guðs og lögðu allar þarfir í Hans hendur í bæn. Engin kvörtun heyrðist og hvorki var beðið um hjálp né hún boðin fram. En Hoste átti fullt í fangi með að halda silfrinu uppi í erminni.

Um nóttina bað hann enn innilegar um málið og þráði að fá leyfi til að hjálpa vinunum sem honum þótti svo vænt um. En sannfæringin dýpkaði aðeins um að hann yrði að stíga til hliðar og ekki reyna að styðja örk forsjár Guðs með eigin hendi. Hann sá að Drottinn vildi að Hsi gæfi fordæmi um trú og þolinmæði sem gæti uppörvað þá sem veikari voru í trúnni. Allt í kringum hann voru aðrir kristnir menn sem þjáðust alveg eins og hann. Hoste gat ekki létt neyð þeirra allra. En Drottinn gat og myndi styrkja þá til að halda út og sjá þeim fyrir einhverri útgönguleið svo að þeir fengju staðist. Sem hirðir þeirra og leiðtogi varð Hsi að reynast heill og sannur á slíkri stundu. Allt sem hann gat sagt um óbrigðula umhyggju Föðurins hefði verið einskis virði ef þeir hefðu getað svarað:

„Einmitt það. Það er hægðarleikur fyrir þig að tala. En svo vill til að við vitum að eftir að kristniboðinn kom á heimili þitt streymdu koparpeningarnir skyndilega að. Við gætum líka treyst við slíkar aðstæður.“

Samt var mjög erfitt fyrir Hoste að kveðja morguninn eftir, snúa aftur til Hung-tung og skilja við allt eins og hann hafði komið að því. Hsi fylgdi honum spölkorn eftir veginum og var vini sínum aldrei kærari en þegar hann varð að láta hann snúa aftur, einan, inn í raunina.

Löngu síðar, þegar þetta var allt um garð gengið og þeir ræddu dag nokkurn um hvernig Guð hafði séð fyrir þeim, sagði Hoste Hsi frá hinum raunverulega tilgangi þessarar heimsóknar. Hann sagði honum líka hve nærri því hann hefði verið á síðustu stundu að rétta honum silfrið sem hefði leyst úr öllum vanda. Hsi varð djúpt hrærður og þakkaði honum innilega, Hoste til mikillar undrunar, fyrir að hafa fylgt leiðsögn Guðs og haldið að sér höndum. Hann sagði að hjálpin, sem hefði borist honum á svo marga smáa vegu líkt og öðrum, hefði fært þá alla miklu nær Guði. Í prófrauninni hefðu þeir dregið dýrmætan lærdóm sem hefði allur farið forgörðum ef lausnin hefði komið samstundis með gjöf Hoste og augu þeirra hefðu beinst að honum í stað þess að mæna á Drottin.

Einn gagnlegasti sálmur Hsi var ortur á tíma þegar sjóðir voru rýrir, talsvert var um ofsóknir og þrengingar og hungursneyð vofði yfir. Hann var ortur í fullkomnum hjartans friði og kristnir menn í Shan-si syngja hann enn þegar þeim gefst náð til að gleðjast í Guði í miðjum eldraunum. 1. Vegna trúarinnar,

orðinn svo fátækur!Hvernig get ég annað en hryggst?

Ég hugsa um Krist

fæddan svo lágt!Og þá gleðst hjarta mitt.

VIÐLAG

Jesús gefur mér frið,Jesús gefur mér frið.

Þann frið sem Jesús gefur,ólíkt gleði þessa heims,

getur enginn tekið burt:Hann er friður Himinsins,

„JESÚS GEFUR MÉR FRIÐ.“

2. Vegna sannleikans illa leikinn,

Hvernig get ég annað en hryggst?

Ég hugsa um Krist

krýndan þyrnum!Og þá gleðst hjarta mitt.

3. Vegna „fagnaðarerindisins“ geng ég gegnum kvöl;

Hvernig get ég annað en hryggst?

Ég hugsa um Krist

húðstrýktan og sundurtættan!Og þá gleðst hjarta mitt.

4. Vegna kirkjunnar í miklum þrengingum;

Hvernig get ég annað en verið hryggur?

Ég hugsa um Krist

á krossinum!Og þá gleðst hjarta mitt.

Þessi gleði, sem heimurinn getur hvorki gefið né tekið burt, var leyndardómur styrks hans. Í miðjum „hrakningum, nauðum, ofsóknum og þrengingum“ fyllti sú vitneskja hann fögnuði að þetta væri allt „vegna Krists“ – fögnuði sem aðeins þeir skilja sem hafa reynt hið sama.

„Í enn meira erfiði“ var hann nú oft að heiman vikum eða mánuðum saman við að vitja athvarfanna og hafa umsjón með málefnum safnaðanna um allt sitt víðfeðma umdæmi. Á yfirbreiðslu vagns síns hafði hann látið rita orðin „Heilög trú Jesú“ stórum, rauðum bókstöfum þegar hann ferðaðist stað úr stað, til að vekja athygli og gefa tilefni til samræðna um andleg efni. Af sömu ástæðu bar hann oft framan á yfirhöfn sinni táknin sex, Je-su kiang shi kiu yen: „Jesús kom í heiminn til að frelsa synduga menn.“ Hvert sem hann fór nýtti hann hvert tækifæri til að ræða við samferðamenn sína og boða Krist í bæjum og þorpum sem hann átti leið um. Margir kristnir menn í Shan-si fengu fyrst áhuga á fagnaðarerindinu vegna orða sem þessi þreytti og ferðamóði maður mælti við vegarbrúnina, í einhverju tehúsinu eða á gistihúsi að kvöldlagi, því hann var aldrei of lúinn til að segja frá kærleika Jesú.

Á síðari árum var hann að heiman allt að tíu mánuði á ári við slík ferðalög og störf. Hann notaði þá eigin vagn minna en áður, og til að spara útgjöld á löngum ferðum ferðaðist hann eins og hver annar fátæklingur í héraðinu, gekk hálfa leiðina og leigði sér asna spöl og spöl þar sem því varð við komið. Sum athvarfa hans voru á afskekktum stöðum og mörg smáþorpin sem hann heimsótti lágu falin uppi í fjöllunum. Ferðalög hans voru því oft erfið og einmanaleg og hann þurfti að bera eigin farangur marga stranga míluna. Á þessum vegum utan alfaraleiðar voru oft engin gistihús, eða þá aðeins þau allra frumstæðustu. En hann lét sér nægja að vera „sem meistari sinn“ og tók lélegum næturstað og enn lélegra fæði með glöðu geði. Marga hálfandvaka nóttina varð hann að þreyja í þröng, óþægindum og óhreinindum. Hann var aldrei líkamlega hraustur, en það var undravert hvernig Drottinn hélt honum uppi í miklu og stöðugu striti.

Heima fyrir, á milli ferðalaga, hafði hann alltaf í nógu að snúast: hann kenndi og þjálfaði menn sína, sinnti bréfaskriftum, bókhaldi, lyfjagerð og öllum þeim rekstraratriðum sem þurfti að halda í horfinu; jafnframt rækti hann hirðisþjónustu sína í Hung-tung-héraði, gaf saman hjón, jarðsöng eða vitjaði sjúkra og dauðvona.

„Þú ert alltaf önnum kafinn við vinnu,“ sagði gestur nokkur.

„Já,“ svaraði hann. „Maður getur ekki verið of iðinn á uppskeruakri Drottins. En hjarta mitt hefur alltaf næði.“

Þannig var því sannarlega farið, og æ meir eftir því sem tíminn leið: það hafði næði frá sjálfu sér til að annast aðra og hugga þá.

Ein byrði þyngdist æ meir eftir því sem starfið óx, en það var sú harða andstaða við allt athvarfakerfið sem vaknaði hjá sumum þeirra sem hann mat mest. Í Shan-si voru hæfir og einlægir kristniboðar sem voru andvígir aðferðum Hsi, og ef halda ætti starfinu í athvörfunum áfram á annað borð hefðu þeir kosið að það væri undir beinni stjórn kristniboðsfélagsins. Þeim fannst hann fara of geyst og töldu hættulegt hve mikil áhrif þetta fyrirkomulag veitti honum meðal innfæddra kristinna manna. Sumir hikuðu ekki við að lýsa þessari sannfæringu sinni fyrir Hsi sjálfum, og hann vissi af miklu fleiru en sagt var í áheyrn hans. Allt var þetta auðvitað sárt og olli honum ráðvillu, því að Hsi hafði lært að meta samhug og velþóknun kristniboðsbræðra sinna.

Jafnvel fór sá orðrómur á kreik að hann græddi fé á starfi athvarfanna og stundaði það einkum til að auðga sjálfan sig. Þegar Hsi var sagt frá þessu svaraði hann rólega:

„Já, ég fæst við ábatasaman rekstur. Verslunarmerki mitt er T'ien-chao-kuh.* Húsbóndi minn, eigandinn, er Drottinn alls. Hagnaðurinn sem ég sækist eftir og hreppi eru hinar dýrmætu sálir manna – þeir sem koma inn í athvörfin, heyra fagnaðarerindið, trúa og öðlast hjálpræði. Þeir eru ekki fáir. Nokkur þúsund karlar og konur hafa fyrir þennan rekstur frelsast frá ópíumreykingum. Nokkur hundruð standa nú stöðug í trúnni: sumir sem hirðar, sumir sem öldungar, sumir sem djáknar og margir sem safnaðarmeðlimir og leitendur. Von mín er sú að þegar Húsbóndinn snýr aftur til að gera upp reikningana fái Hann höfuðstól Sinn og vexti án nokkurs taps. Hvað er hægt að finna að slíkum viðskiptum í Hans nafni?“

En þótt hann svaraði gagnrýni af þessu tagi stundum með léttri lund olli hún honum mikilli angist við aðrar kringumstæður. Stutt sjálfsævisaga hans veitir innsýn í þessa hlið á reynslu hans.

„Sumir virtir kristniboðar,“ skrifar hann, „hvöttu mig mjög alvarlega til að loka athvörfunum og sögðu að þetta framtak væri fullt af hættum.

‚Ef þetta væri spurning um mínar eigin óskir,‘ svaraði ég, ‚myndi ég ekki halda áfram einn einasta dag. En þar sem Drottinn hefur leitt mig inn í þetta verk þori ég ekki að draga mig í hlé. Ég skal þó biðja yfir málinu.‘

Eftir þetta geymdi ég þessi orð kristniboðanna í huga mér og dirfðist ekki að virða slík ráð að vettugi. Frá þeirri stundu virtist hugrekki mitt til starfsins í athvörfunum talsvert lamað og baráttan varð harðari. Djöfullinn nýtti sér líka þetta tækifæri og olli mér ekki litlu hugarangri.

* „Himneska boðsstofan“, táknin þrjú sem hann setti upp yfir hvert athvarf sitt.

„‚Verkið sem þú hefur tekið þér fyrir hendur er sannarlega vanþakklátt,‘ hélt hann áfram. ‚Þeir sem standa fyrir utan gagnrýna það og jafnvel kristniboðar hafa vanþóknun á því. Það gleypir fé þitt, tíma þinn og krafta. Allt til æviloka verður þú aldrei laus við áhyggjur og færð aldrei hvíld. Þú og eiginkona þín sjáið sjaldan hvort framan í annað. Í nokkrum athvörfunum tapar þú fé og nærð engum árangri. Hvers vegna ættir þú að strita og þjást meira en annað fólk? Það er engin þörf á að þú leggir allt þetta erfiði á þig.‘

„Þess vegna varð ég enn órólegri í huga og gat ekki annað en beðið innilega til Drottins.“

Hann var þó ekki í raun og veru óákveðinn, því að því meira sem hann bað, þeim mun vissari varð hann um að verkið væri frá Guði. En hann fann sárt fyrir þunga þeirra skoðana sem beindust gegn honum, og þar sem menn sem hann virti og elskaði voru á sama máli, knúði það hann sífellt til að leita aftur til Drottins eftir fullvissu.

Kannski var varla undrunarefni að sumir útlendinganna í Shan-si væru þessarar skoðunar um hreyfinguna. Þeir sáu í henni hættuþætti sem vöktu áhyggjur. Athvörfin voru mörg og dreifð víða, og það gerði allt eftirlit erfitt. Hsi sjálfur og aðstoðarmenn hans voru langt frá því að vera fullkomnir og óhjákvæmilegt var að mistök yrðu gerð endrum og sinnum. Vald hans yfir hinum innfæddu kristnu mönnum var án efa mjög mikið. Hefði hann kosið að fara sínar eigin leiðir og slíta öll tengsl við kristniboðsfélagið, hefði hann auðveldlega getað dregið stærstan hluta safnaðarins á svæðinu með sér. Þeim sem ekki höfðu búið með honum reyndist erfitt að skilja skapgerð hans og stöðu og meta að verðleikum þann heita kærleika og það traust sem hann vakti. Þeir höfðu áhyggjur af því að hann væri slíkur miðpunktur áhrifa og áttuðu sig ekki á því að andleg tengsl eru að minnsta kosti jafn sterk og náttúruleg tengsl og þeim verður ekki ýtt til hliðar. Þessi misskilningur varði í tíu ár eða lengur, á annasamasta tímabili ævi hans. Áhrifin voru eflaust að vissu leyti til góðs, því að þetta leiddi til meiri bænar og aukinnar varkárni. En þetta var líka sársaukafullt og olli Hsi ekki litlu hugarangri.

Eitt sinn virtist þetta vera meira en hann gæti borið og leiddi til þess að hann gerði mistök sem hann sá mikið eftir. Þetta var á erfiðri ögurstundu. Fjárhagurinn var þröngur og mótlætið margvíslegt. Hsi fór í erindagjörðum til P'ing-yang, og þar kallaði kristniboði nokkur, sem naut virðingar vegna aldurs og reynslu, hann afsíðis og hvatti hann eindregið til að draga saman seglin og jafnvel leggja starfið niður.

„Hann er mér eldri,“ sagði Hsi við sjálfan sig. „Ég verð að hlusta á orð hans af lotningu.“

Þegar kristniboðinn hafði lagt þunga áherslu á öll rök sín svaraði Hsi af virðingu:

„Ég mun geyma áminningu þína í hjarta mínu. Hefði þetta snúist um mínar eigin óskir hefði ég aldrei opnað svo mikið sem eitt athvarf. En ef Drottinn vill vinna þetta verk í gegnum mig, get ég þá neitað? Ég þori hvorki að segja að ég muni halda áfram né hætta. Ég verð að vera hljóður í höndum Hans.“

Eftir þetta jukust erfiðleikarnir aðeins, einkum í Hoh-chau. Starfið þar, sem hafði lofað svo góðu eftir að konurnar komu þangað, virtist hafa stöðvast. Sundurlyndi veikti litla söfnuðinn og sumir hinna kristnu voru jafnvel byrjaðir að reykja ópíum á ný. Athvörfin, bæði fyrir karla og konur, voru nærri tóm. Fjárhagslega báru þau sig alls ekki og kostnaðurinn við að halda þeim opnum var þung byrði á sjóðnum. Allt þetta jók á þunga freistingarinnar sem sótti að honum:

„Þú sérð að herra – hafði rétt fyrir sér. Orð hans eru sönn. Þú kemst ekkert áfram. Það er best að gera eins og hann sagði og leggja athvörfin niður. Hann veit miklu meira um kristniboðsmál en þú.“

Hsi barðist drengilega gegn þessum hugrenningum, en að lokum náðu erfiðleikarnir í Hoh-chau hámarki og hann ákvað að loka athvörfunum og afhenda kristniboðsfélaginu stöðina. Tíma hans og fjármunum yrði betur varið annars staðar.

Hann átti mikilvægum erindum að gegna í Hung-tung einmitt um þetta leyti, og eftir hina venjulegu kvöldguðsþjónustu fór hann inn í herbergi Hoste og skýrði stöðuna fyrir honum.

„Þegar þú ferð næst til Hoh-chau,“ sagði hann að lokum, „væri ég þakklátur ef þú vildir ræða við konurnar og láta mig vita hver niðurstaðan verður. Ef þær vilja nýta sér húsagarðinn við hliðina á sínum eigin, mun ég ganga frá því þannig. Ef ekki, má skila húsnæðinu. Ég hyggst ekki halda starfinu áfram lengur.“

Hoste undraðist þetta stórlega og fann að eitthvað var að. Hann sá þó að það þýddi ekkert að spyrja eða rökræða, og sagði einfaldlega:

„Ég skal sjá til þess að óskum þínum verði framfylgt.“

En þegar hann var einn um kvöldið bað hann mikið um að Drottinn tæki að Sér mál þessa reynda þjóns Síns og leyfði ekki að nein mistök yrðu gerð.

Miðnætti kom og leið hjá, en enn gat Hsi ekki sofið. Hjarta hans var undarlega órólegt. Að lokum, þegar hann var orðinn þreyttur á að bylta sér á báðar hliðar, reis hann á fætur og gaf sig á vald bæninni. En byrðin þyngdist aðeins, uns dýpstu hjartarætur hans virtust hrærðar og hann brast í sáran grát.

„Drottinn, hvað merkir þetta?“ hrópaði hann, „ég er aðeins barn, fullt fávisku og veikleika. Drottinn, hvernig hef ég hryggt Þig? Sýndu mér orsök þessarar neyðar.“

„Mundu eftir Hoh-chau,“ kom svarið, nánast eins og rödd hefði talað. „Hvernig dirfist þú að hörfa þaðan vegna lítillar prófraunar? Hefur þú gleymt hinum mörgu bænum þínum um að fá kristniboða til að starfa með þér í þeirri borg? Ég sendi þá. Það hefur kostað þá miklu meira en það kostar þig. Samt ætlar þú nú, vegna erfiðleika, að loka athvörfunum og yfirgefa konurnar þegar þær þurfa mest á þér að halda. Hvar er trú þín, hvar er kærleikur þinn?“

Yfirbugaður af þessari sannfæringu féll Hsi fram á ásjónu sína og tók alla stöðuna aftur til athugunar frammi fyrir Drottni. Hlutirnir líta alltaf svo allt öðruvísi út frá því sjónarhorni.

„Ó, Drottinn,“ hrópaði hann, „ef það er vilji Þinn að ég þjáist vegna þessara athvarfa, þá tek ég því með fúsu hjarta. Þú getur látið þau dafna, og hvort sem svo verður eða ekki mun ég ekki yfirgefa eitt einasta þeirra ef Þú samþykkir það ekki.“

Snemma næsta morgun kom það Hoste á óvart að sjá Hsi ferðbúinn og heyra að hann ætlaði sjálfur til Hoh-chau.

„Ég hafði rangt fyrir mér,“ sagði hann. „Drottinn hefur sýnt mér það. Í stað þess að leggja athvörfin niður verð ég að fara þangað strax og hjálpa til við að koma málum í betra horf.“

„Þá hefur bænum mínum verið svarað,“ var svarið, fullt uppörvunar. „Í gærkvöldi sárbændi ég Drottin um að sýna þér vilja Sinn í þessu máli. Hann hefur svo sannarlega gert það.“

Allan þennan langa sumardag rak Hsi múldýrin áfram eftir fjallveginum, og þegar tók að kvölda kom hann að hliðum borgarinnar. Hann fór hægt um göturnar og gekk upp hæðina að kristniboðshúsinu. Honum til undrunar var þar allt hljótt og mannlaust. Þjónustufólkið virtist vera að heiman, því að hann barði að dyrum aftur og aftur en fékk ekkert svar. Hvar voru umsjónarmenn athvarfsins? Hvar var biblíukonan? Hvar voru konurnar? Loks létti honum þegar hann heyrði fótatak og rödd innan úr húsinu spurði hvert erindið væri.

„Þetta er ég,“ kallaði Hsi hirðir. „Hleypið mér inn. Drottinn hefur sent mig til að hjálpa ykkur.“

Dyrnar voru opnaðar upp á gátt með undrun og þakklæti og honum var fagnað í tómu húsinu, þar sem hann kom að konunum í miklum vandræðum, því að allt aðstoðarfólk þeirra hafði yfirgefið þær. Matsveinninn, vatnsberinn og þjónustukonan voru öll farin, og jafnvel hinir kristnu höfðu skilið þær eftir einar um nóttina.

Meðan þær svöruðu spurningum hans tók Hsi eftir því að konurnar höfðu laumast frá til skiptis til að sækja vatn í brunninn, kveikja eld og útbúa handa honum máltíð. Þetta kom honum alveg úr jafnvægi. Og þegar þær sögðu að slík þjónusta væri aðeins lítill vottur um þakklæti þeirra fyrir komu hans og alla umhyggju hans í þeirra garð, varð hann að ganga afsíðis til að leyna tárum sínum.

Þetta kvöld gerði hann allt sem hann gat til að telja kjark í ungu kristniboðana og styrkti þannig um leið sína eigin trú á Guð.

„Það var sá tími,“ minnti hann þær á, „þegar jafnvel Drottinn Jesús gat ekkert aðhafst og allt verk Hans stöðvaðist. Ó, þessir myrku dagar þegar Hann lá kyrr og hljóður í gröfinni! Þannig er því farið hjá okkur í Hoh-chau einmitt núna. En upprisumorgunn mun renna upp.“

Næsta dag fór hann að leita að hinum kristnu og kallaði saman eins marga og hægt var ásamt starfsmönnum athvarfsins og þjónustufólkinu. Hann bað þá í einlægni að hverfa aftur til Drottins, og eftir að hafa kannað hvað olli erfiðleikunum greiddi hann úr flækjunum og kom öllu í gott horf á ný. Í máli hans bjó svo hlýr kærleikur og endurnýjuð hollusta að það hreyfði við hjörtum allra. Þetta urðu tímamót. Athvarf karla var opnað á ný og þar sem margir sjúklingar sóttu um dvöl varð það brátt fjárhagslega sjálfbært. Starf kristniboðanna á stöðinni hófst aftur og gekk æ betur. Og það sem best var, sálir frelsuðust, og Hsi missti aldrei framar kjarkinn svo mjög að hann freistaði þess að yfirgefa verk sem Drottinn hafði falið honum að vinna.

Eitt merkilegasta einkennið á lífi hans á þessum annasömu árum var sá kraftur og það þrek sem hann sýndi undir langvinnu álagi, bæði andlegu og líkamlegu. „Mér fannst alltaf,“ sagði Hoste, sem var stöðugt samvistum við hann, „að Hsi byggi yfir líkamsþrótti sem ekki var hans eigin. Hann var maður sem Guð hélt sérstaklega uppi til að vinna það verk sem Hann hafði falið honum. Ég veit til þess að hann gekk þrjátíu mílur í einni lotu þegar nauðsyn krafði, sem var mikið afrek af manni á hans aldri og með hans uppeldi og menntun. Og eftir að hafa fastað alveg í tvo daga gat hann skírt allt að fimmtíu manns í einu með niðurdýfingu.“

Hsi gerði sér sjálfur fulla grein fyrir því að krafturinn, sem hann sótti sér dag frá degi, var bænasvar. Hann hafði fyrir löngu lært leyndardóminn að sigrast á veikleika, þreytu og líkamlegum krankleika í krafti heilags anda. Hann trúði því að Kristur væri lífið – daglega, hverja stund, eftir því sem þörf krafði – líf í gnægð.* Jafnframt vildi hann aldrei binda sig við neitt ósveigjanlegt kerfi guðlegrar lækningar. Hann viðurkenndi skýrt mátt „trúarbænarinnar“, en sá jafnskýrt að Drottni þóknast oft að nota hjálparmeðul. Í huga hans, líkt og í reynslu hans, var rými fyrir báðar hliðar sannleikans. Þetta stafaði að hluta til af góðu geðslagi og jafnvægi, því að í fari Hsi fór saman á óvenjulegan hátt trú og hagnýt viska, djúp guðrækni og heilbrigð skynsemi. Enginn meinlætisblær var á honum, og þó greip hann stöðugt til föstu. Það gerði hann ekki í þeim tilgangi að deyða holdið, heldur einfaldlega fagnaðarerindinu til eflingar. Hann fann að á erfiðleikatímum voru bænir hans fyllri krafti Andans og áhrifameiri þegar hann fastaði en ella. En við venjulegar aðstæður gat hann notið góðs matar og gerði það með glöðu geði. Eins kunni hann að meta falleg klæði og þægilegt umhverfi. Hann gerði sér grein fyrir því að Guð hefur gefið okkur þetta og margt annað fagurt í ríkum mæli til að njóta þess, og að engin dyggð felst í því einu að neita sér um það. En í hans huga var æðsta spurningin þessi: „Hvernig get ég nýtt sjálfan mig, tíma minn og efni sem allra best til að útbreiða Guðs ríki?“ Af óhagganlegri festu lét hann allt annað víkja fyrir þessu markmiði og mótaði allt líf sitt í ljósi eilífðarinnar – bæði sinnar eigin og annarra sálna.

* Jóhannesarguðspjall 10:10, spássíugrein í R.V.; sjá einnig Jóhannesarguðspjall 1:16 og Rómverjabréfið 5:17.Jóhannes 10:10 · Jóhannes 1:16 · Rómverjabréfið 5:17

Velferð þeirra sem hann bar ábyrgð á var honum í raun dýrmætari en hans eigin, því að hann lifði sig djúpt inn í anda postulans: „Allt er þetta ykkar vegna og fagnaðarerindisins.“ Eftirfarandi dæmi sýnir vel þær meginreglur sem leiddu hann í slíkum málum.

Þetta gerðist á reynslutímanum í Hoh-chau. Erfiðleikarnir voru teknir að líða hjá og æ fleiri kristnir söfnuðust saman til guðsþjónustu á sunnudögum. Margir komu langt að. Samkomurnar voru langar og fólkið komst ekki aftur heim til sín fyrr en um kvöldið. Þegar konurnar á stöðinni sáu þetta höfðu þær haft þann sið að bjóða upp á einfaldan hádegisverð. En þótt þessi venja væri saklaus í sjálfu sér hafði hún vakið mikla gagnrýni. Talað var um hina kristnu sem betlara og svikahrappa.

„Þið trúið bara á Jesú vegna matarins sem þið fáið,“ varð algengt brigsluryrði.

Við þessar aðstæður töldu Hsi hirðir og konurnar að þau yrðu að breyta til. Hinir kristnu úr sveitinni sáu að þetta var rétt og nauðsynlegt, þótt það kæmi illa við marga þeirra, sem voru svo fátækir að eini maturinn sem þeir áttu var af grófasta tagi, og þeir kusu frekar að svelta allan daginn en að taka hann með sér og borða hann innan um vini sína í borginni. Þetta var því erfið staða og Hsi tók hana mjög nærri sér. Skömmu eftir að þessum sið var hætt ákvað hann að fara til Hoh-chau til að eiga sunnudaginn með hinum kristnu. Eftir langa dagsferð kom hann til borgarinnar í náttmyrkrinu. Hann hafði fastað frá kvöldinu áður til að bíða sérstaklega frammi fyrir Guði eftir blessun. Af sömu ástæðu sleppti hann kvöldmatnum, og daginn eftir vildi hann ekkert bragða vegna hinna kristnu sem voru að safnast saman til guðsþjónustunnar. Hann elskaði þá af heilu hjarta og vildi að þeir fyndu það. Hann prédikaði af óvenjulegum krafti um morguninn, síðdegis og um kvöldið, og fáir héldu aftur af tárunum þegar hann talaði um gleði sína yfir því hve margir hefðu komið utan úr sveit þótt það þýddi að þeir yrðu svangir allan daginn.

„Þar sem þið hafið ekkert að borða,“ sagði hann, „hvernig gæti ég þá matast? Við verðum að kveða þetta illmæli niður, Guði til dýrðar.“

Var það nokkur furða þótt fólkið elskaði hann? Hann kenndi því með lífi sínu. Hann lifði í raun og veru fyrir það. Þetta var andinn í allri sjálfsafneitun hans: „Ég þoli ... til þess að þeir öðlist.“*

Sumt í reynslu Hsi hirðis getur virst ýkt ef aðeins er litið á yfirborðið. Það er þó bæði einfalt og eðlilegt þegar haft er í huga hve algerlega hann lifði öllu lífi sínu með Guði og fyrir Hann. Hoste þótti til dæmis áhugavert að taka eftir því að hann var ekki sjaldan varaður við hættu með því að líkamsþrek hans brást skyndilega á einkennilegan hátt.

„Ég veit það oft,“ var Hsi vanur að segja, „þegar sérstök prófraun eða freisting er í vændum: þá verð ég svo máttvana í líkamanum að ég verð að hætta öllu sem ég er að gera og hrópa til Drottins.“

* Síðara Tímóteusarbréf 2:10.

Þetta var engin óalgeng reynsla. Í miðju dagsverki, jafnvel þegar hann var niðursokkinn í umsýslumál, virtist þrek hans fjara út án nokkurrar skýringar. Þetta var ekki beinlínis aðsvif, heldur yfirþyrmandi máttleysi sem fylgdi mikill uggur. Ekkert var við því að gera. Hvíld og matur slógu ekki á þetta, en bænin gerði það alltaf. Og venjulega kom í ljós að sérstök þörf hafði verið á bæn einmitt á þeirri stundu til að búa sig undir einhverja neyð í starfinu. Þetta gerðist svo oft að Hsi fór að líta á þessa reynslu sem kall til bænar og gaf sig alltaf að því að bíða frammi fyrir Guði þar til þetta leið hjá. Stundum kom ekkert í ljós um hver hættan hafði verið, en oftar vitnaðist það þó og hann gat lofað Guð fyrir frelsunina.

Undravert var hve nákvæma leiðsögn hann fékk og hvernig hann var verndaður á hættutímum og lífi hans þyrmt til frekari þjónustu. Eitt dæmi má nefna af mörgum.

Í Honan-héraði, handan við Gulafljót, lá borgin Yung-ning, og þar var Hsi með athvarf. Þangað var löng leið að heiman og lá hún að hluta til um fáförna fjallavegi á héraðamörkunum. Dag nokkurn, þegar Hsi var að biðja fyrir Yung-ning, fékk hann þá sterku sannfæringu að vandræði steðjuðu að athvarfinu og brýn þörf væri á aðgát. Hann komst ekki þangað sjálfur, en sendi tafarlaust kristinn mann að nafni Wang. Wang fór yfir fjöllin og hið mikla fljót og kom í athvarfið eftir um það bil vikuferð. Þar hitti hann umsjónarmennina rétt í þann mund sem þeir voru að taka við nýjum sjúklingi, sem virtist ákaflega fús til að losna við ópíumfíkn sína. Wang skoðaði manninn vandlega, en hann var bæði máttfarinn og grindhoraður; um leið og hann gerði það var hann viss um að hann hefði fundið hættuna sem Hsi hafði verið varaður við. Maðurinn lá þegar fyrir dauðanum. En Chang, umsjónarmaður athvarfsins, sá það ekki og enginn annar vildi viðurkenna að hann væri einu sinni alvarlega veikur.

Wang tók málið hins vegar í sínar hendur. Hann kom frá Hsi hirði með fullt umboð til að gera það sem nauðsyn krefði. Hann vissi hvaða hætta væri á ferðum ef vesalings maðurinn dæi á staðnum. Chang var staðráðinn í að taka við honum og það þurfti ekki litla festu til að standa gegn þeim öllum. En þegar sjúklingurinn og vinir hans sáu að Wang var óhagganlegur héldu þeir á brott. Þeim tókst að koma honum heim, en meira var það ekki, því að þessa sömu nótt lést hann. Þetta hafði djúp áhrif í borginni, þar sem málið spurðist víða út. Hefði maðurinn dáið í athvarfinu hefði það getað tafið starfið um árabil, því að íbúarnir voru óeirðasamir og óvinveittir. Eins og málin æxluðust fylltust þeir hins vegar lotningu fyrir Guði hinna kristnu og litu á umsjónarmenn athvarfsins sem menn gædda yfirnáttúrlegri visku.

Litlu síðar fór Hsi sjálfur suður til Yung-ning. Á leiðinni kom hann við í P'ing-yang til að hitta Hoste, sem var þar í heimsókn, og deildi með honum herbergi í kristniboðshúsinu. Þeir sátu fram á rauðanótt og ræddu margt, einkum þó ferð Hsi og starfið sem hann skildi eftir heima. Þegar þeir krupu loks á kné í bæn kom sú undarlega og alvarlega tilfinning yfir Hoste að Hsi væri á leið út í óvenjulega hættu. Hann var einmitt að biðja fyrir vini sínum, og byrðin var svo þung að hann gat ekki annað en talað um það við Drottin og grátbeðið á sérstakan hátt um vernd Hans og hjálp.

Morguninn eftir lagði Hsi af stað gangandi til Yung-ning. Hann komst heill á húfi til borgarinnar og fékk góð tækifæri til að boða fagnaðarerindið. Á heimili eins af hinum kristnu hitti hann gamlan mann sem hafði þjáðst í átta ár af því sem var talið vera andsetning og að í honum væri illur andi. Ástand hans var afar aumkunarvert, og um leið og Hsi leit hann augum fann hann glöggt fyrir nærveru og valdi djöfulsins. Undarlegt, tryllt augnaráðið, eirðarleysið og laumulegar hreyfingarnar sögðu sína sorglegu sögu, þótt hann væri ekki í einu af sínum ofsafengnu köstum á þeirri stundu. Með slíkt sýnidæmi fyrir augunum prédikaði Hsi Jesú: hann skoraði á fólkið að bera vitni um hvort djöfullinn væri harður húsbóndi eða ekki, og sagði frá mætti Krists til að frelsa og leysa. Síðan skipaði hann hinum vonda í nafni þessa undursamlega frelsara að fara burt og bauð honum að kvelja gamla manninn ekki framar. Breytingin varð samstundis og var algjör, og fylltust hinir kristnu gleði en heiðingjarnir undrun.

Á heimleiðinni bað Hsi mikið fyrir fólkinu í Yung-ning. Hér og þar í afskekktum smáþorpum voru fáeinir kristnir menn á dreif, og var koma hans þeim til kærkominnar gleði. En mestalla leiðina var vegurinn einmanalegur og hann var feginn félagsskapnum af Wang, sem var honum samferða.

Litlu norðan við héraðamörkin voru þeir komnir inn í mitt fjalllendið þegar hann kom auga á fjóra óhugnanlega menn sem nálguðust þá hratt. Það þurfti ekki að líta á þá nema öðru sinni til að sjá að þetta voru ræningjar af hættulegustu gerð. Þeir voru vopnaðir erlendum skammbyssum og með brugðin sverð í höndum, höfðu nýlokið einhverju ofbeldisverki og voru á förum með ránsfeng sinn.

Þegar Hsi sá að ómögulegt var að komast undan steig hann af baki leigudýrinu sem hann reið og beið rólegur eftir að þeir kæmu að. Með villimannslegum ópum réðst flokkurinn á bráð sína, hrifsaði til sín asnann, peningapokana og þann litla fatnað sem ferðalangarnir höfðu meðferðis, og krafðist silfurs. Hsi gat ekkert gert annað en að biðja. Það næsta sem hann bjóst við var að mennirnir myndu leita á þeim, fletta þá klæðum og líklega berja þá nær til bana í bræði sinni yfir að finna ekki nóg silfur til að svala græðgi sinni. En án þess að veita nokkra mótspyrnu stóðu þeir Wang hljóðir og biðu, meðvitaðir um nærveru Guðs.

Skyndilega námu mennirnir staðar. Einhver órói virtist vera kominn í þá. Sá sem hafði hrifsað pokann með koparpeningunum fleygði honum aftur yfir bakið á asnanum, kastaði taumunum til Hsi og sagði einfaldlega: „Tseo-pa!“ (Farið burt). Síðan slepptu þeir allir sem einn hlutunum sem þeir höfðu tekið, héldu burt í miklum flýti og hurfu brátt inn á milli fjallanna.

Þeir Hsi og Wang skildu ekkert í því hvað hafði skotið þeim skelk í bringu og héldu helst að þeir ætluðu að snúa aftur. Þegar þeir héldu áfram veginn og þökkuðu Guði fyrir frelsunina komu þeir brátt að staðnum þar sem ræningjarnir höfðu nýverið verið að verki, og fundu þar tvo menn sem höfðu verið rændir öllu sínu og voru illa særðir. En það var ekki fyrr en síðar sem þeir fréttu að ræningjahópurinn hefði verið handsamaður þennan sama dag og tveir úr hópnum fallið í átökunum.

En af öllum þeim erfiðleikum sem fylgdu starfi hans var ekkert sem gekk jafn nærri Hsi og hinar sífelldu fjarvistir að heiman og aðskilnaðurinn við frú Hsi, sem var orðin honum svo kær lífsförunautur og vinur. Samband þeirra var mjög náið og þau studdu hvort annað vel.

Þannig hafði það ekki alltaf verið. Á fyrri árum, þegar hann var Konfúsíusarsinni og reykti ópíum, ríkti hið venjulega þras og beiskja á heimilinu. Þótt frú Hsi væri bæði greind og aðlaðandi var líf hennar bundið við hinn venjulega hversdagsramma kínverskra kvenna. Hún kunni ekki að lesa, hvað þá að skrifa, og stóð á engan hátt jafnfætis herra sínum og húsbónda. En þegar hin miklu umskipti urðu kom sannleiksgildi sinnaskipta hans fram í einlægri löngun og viðleitni til að upplýsa hana. Og þegar hún var einnig leidd til Krists hófst nýtt heimilislíf. Hún var svo áfjáð í að skilja Biblíuna að hún lærði fljótt að lesa. Aðrar bækur fylgdu í kjölfarið. Hugur hennar þroskaðist hratt og áður en langt um leið var hún orðin dugmikill samstarfsmaður eiginmanns síns á bak við tjöldin.

Þetta var undursamleg þróun, aðeins ein af hinum ótalmörgu og ómetanlegu blessunum sem fólgnar eru í fagnaðarerindinu. En jafnvel þá, og í mörg ár á meðan þau voru að vaxa í náðinni, varð Hsi fyrir prófraunum og auðmýkingu vegna tilhneigingar til hnútukasts og núninga sem ekkert virtist geta sigrað. Hann gat haldið ró sinni og haft hemil á skapstyggð sinni gagnvart nánast öllum öðrum. En gagnvart henni – ! Hvernig stóð á því?

Hvers vegna gat hann ekki sigrast á þessu? Það virtist því undarlegra sem hann elskaði hana í raun og veru og hún var honum svo holl. Fátt er kristnum manni, sem í alvöru leitast við að lifa nærri Drottni, til meiri auðmýkingar en að bregðast á þessu sviði; þetta hafði þó vissulega þau góðu áhrif að það forðaði Hsi frá drambi í hjarta á mjög raunhæfan hátt. Hann bað sífellt fyrir þessu. Bæði hvort í sínu lagi og saman hrópuðu þau til Guðs um náð, og smám saman vannst svo algjör sigur á þessum vanda að líf þeirra varð samkvæmur vitnisburður um mátt Guðs í þessu efni.

Eftir því sem tíminn leið óx frú Hsi í trú og guðrækni og tók í auknum mæli sjálfstæðan þátt í starfi hans. Frá því að hafa umsjón með heimilishaldinu tók hún við allri stjórn, bæði innanhúss og utan, þegar eiginmaður hennar var að heiman. Það var engin smáábyrgð að standa fyrir fimmtíu eða sextíu manna heimili, annast sjúklinga, blanda lyf, halda uppi sunnudagssamkomum og kenna þar að auki daglega starfsmönnum sem voru í þjálfun fyrir athvörfin. En hún var róleg og skýr lítil kona, sem stjórnaði fólki og málefnum á hljóðlátan en árangursríkan hátt. Og hún var bænakona. Þótt hún væri ákaflega trú óskum eiginmanns síns var hún þó enginn leir í höndum hans, og hann lærði æ betur að meta dómgreind hennar í mikilvægum málum. Eftir því sem þau drógust nær Drottni urðu þau hvort öðru kærari. Þau voru svo upptekin af því að lifa fyrir þjónustu Hans að þau hættu að taka eftir smámunum sem áður höfðu reynt á þolinmæðina þeirra á milli.

Loks rann upp sá dagur að frú Hsi stóð frammi fyrir stærstu fórn lífs síns og gekk með honum inn í svo ríkulega og djúpa blessun að fórnarkostnaðurinn virtist lítill í samanburði. Þetta hafði verið í aðsigi um árabil. Þau höfðu lagt margt á altarið. Tíma, krafta, þægindi, eigur, einkalíf – öllu hafði verið fórnað eftir því sem þörfin kallaði. En enn var eitt eftir.

„Í starfinu við að lækna ópíumreykingamenn,“ skrifar Hsi, „og leiða þá til trausts á Drottni, mætum við miklum erfiðleikum, og það kemur oft fyrir að menn sem hafa frelsast og lofa góðu festast aftur í snörunni þegar þeir fara heim og komast að því að eiginkonur þeirra reykja enn, svo að þeir komast hvergi undan tælandi reyknum, ekki einu sinni í svefnherbergjum sínum á nóttunni.

Lengi þráðum við að opna athvörf fyrir konur, en höfðum engan til að taka verkið að sér. Þess vegna hef ég helgað eiginkonu mína Drottni til þessarar þjónustu. Hún opnaði fyrst athvarf fyrir konur í Hung-tung, áður en nokkur kona úr hópi kristniboða settist þar að. Vegna þessa máls höfum við hjónin bæði þolað miklar þjáningar og freistingar. Oft er eins og sverði sé þrýst að hjarta mínu, og mér hefur fundist það nánast óbærilegt. En lof sé Drottni, djöfullinn hefur beðið ósigur og verkið heldur áfram.“

Margt býr að baki þessum orðum. Aðeins þeir sem þekkja til í Austurlöndum geta skilið hvað það þýddi fyrir konu, sem alin var upp á austrænu heimili og umkringd veruleika heiðninnar, að stíga fram til slíkrar þjónustu. Engin sú fórn á þjóðfélagsstöðu eða almenningsáliti, sem kona í kristnum löndum gæti fært fyrir synduga og útskúfaða, jafnast á við það sem í húfi var fyrir frú Hsi þegar hún yfirgaf heimili sitt og eiginmann til að fara til fjarlægra staða, meðal ókunnugs fólks, og helga líf sitt því að bjarga konum úr ánauð ópíumsins. En hún gerði það, og hann stappaði í hana stálinu. Og þegar þau gengu þennan veg hlutu þau þegar í stað laun sín í svo djúpum og blíðum kærleika að allt sem nokkru sinni hafði borið skugga á samband þeirra gleymdist.

Öll síðustu fimm árin sem eiginmaður hennar lifði var frú Hsi nánast látlaust við þetta erfiða starf. Systir hennar, eiginkona Si öldungs, gat hlaupið í skarðið fyrir hana í Vestur-Chang-þorpinu, svo að hún var í raun laus undan skyldum heimilisins. Hsi annaðist hana auðvitað sjálfur og ferðaðist með henni hvenær sem því varð við komið, en oft var hann kallaður í eina átt á meðan þörf var á henni í aðra, svo að mánuðum saman hittust þau varla. En þessi hugrakka litla kona hélt ótrauð áfram. Einmanaleiki, harðræði og misskilningur umkringdu hana. Hún umbar óþægindi, rýran kost, erfiðar og kvíðavænlegar skyldur og návist heiðinna kvenna sem ópíumið hafði niðurlægt. Hún stritaði fyrir þær nótt og dag og vann þær með kærleika og þolinmæði til betra lífs. Hún stýrði sunnudagssamkomum, kenndi börnunum, safnaði hinum nýtrúuðu í kringum sig, hjálpaði þeim að lesa og biðja, og var ætíð og alls staðar reiðubúin að leiða sál til Jesú og segja frá voldugum mætti Hans til að frelsa.

Drottinn blessaði erfiði hennar ríkulega. Náð var til hverrar borgarinnar á fætur annarri. Úr varð heil keðja kvennaathvarfa, allt frá K'i Hsien á P'ing-yao-sléttunni og nánast suður að Gulafljóti. Um þetta víðfeðma svæði ferðaðist frú Hsi, hafði umsjón með athvörfunum og uppörvaði konurnar sem hún hafði þjálfað til að halda starfinu áfram. Stundum mætti hún vagni eiginmanns síns á þjóðveginum í gegnum héraðið, eða kom að einhverju af stærri athvörfunum þar sem tilkynnt hafði verið að hann myndi stýra sunnudagssamkomunum. Það var lítill forsmekkur af Himninum. Stundum dvöldu þau viku eða tvær saman heima og gleymdu því nánast, í gleði slíkra endurfunda, að þau voru gestir og útlendingar á jörðu. En það stóð aldrei lengi.

„Elska ég ekki eiginkonu mína?“ skrifaði hinn kæri Hsi hirðir. „Oft er hún í norðri en ég í suðri, og svo mánuðum skiptir fáum við ekki að líta hvort annað augum, og þá getum við aðeins grátið og beðið hvort fyrir öðru, keppst eftir því sem er hið efra og laununum sem hverjum og einum er heitið eftir því sem verk hans er. Biblían segir: ‚Tíminn er orðinn stuttur. Hér eftir skulu jafnvel þeir, sem kvæntir eru, vera sem ókvæntir.‘ Þegar við hjónin minnumst þessara ritningarorða hljótum við huggun og hjörtu okkar varðveitast í friði.“