Liðsauki

Sumarið 1885, rétt fyrir hveitiuppskeruna, bárust fréttir í Vestur-Chang-þorpið sem fylltu hjarta Hsi fögnuði. Kristniboðshúsið í borginni hafði staðið autt svo mánuðum skipti og hinir kristnu í Suður-Shan-si höfðu verið án erlends tilsjónarmanns. Hsi, Song og hinir höfðu gert sitt besta, en starfið var erfitt og þeir höfðu saknað sárlega uppörvunar frá reyndari leiðtogum. En nú var liðsauki á leiðinni. Á næstunni var von á fjórum ungum mönnum í fylgd með einum af eldri liðsmönnum kristniboðsins, og áttu þeir að setjast að í P'ing-yang.

Það skiptir miklu máli fyrir innlendan söfnuð, og einkum leiðtoga hans, þegar nýir kristniboðar eru settir yfir hérað, og það vegur jafnvel þyngra en þegar nýr prestur er skipaður við söfnuð heima fyrir. Ef sá síðarnefndi reynist ekki sérlega hjálplegur er hægt að leita til annarra prédikara og guðsþjónustna, en í hinu tilfellinu er í engin önnur hús að venda. Það er nánast eins og að fá foreldra yfir barnahóp. Að mannlegu mati veltur farsæld og hamingja hins innlenda safnaðar á skapgerð þess manns sem er settur yfir þá í Drottni. Þeir eiga engan annan að, að minnsta kosti á stöðvunum inni í landi, og það sem hann færir þeim ekki af viturri og kærleiksríkri hjálpsemi fara þeir einfaldlega á mis við. Hsi hafði þekkt David Hill og gerði því miklar kröfur, og með þakklátri eftirvæntingu hlakkaði hann til að bjóða hina ókunnugu velkomna.

Þeir höfðu líka sérstakan áhuga á að hitta hann. Ungu kristniboðarnir komu úr enskum háskólum og virtum starfsstéttum og höfðu sagt skilið við margvísleg tækifæri til gagnlegra starfa heima fyrir.* Starfið sem þeir höfðu helgað líf sitt var erfitt og dró oft úr þeim kjarkinn, og einkum í fyrstu var margt óþægilegt í hinu nýja umhverfi. Þeir klæddust víðum fötum landsins, síður kyrtill og löng hárflétta heftu þá, þeir voru óvanir undarlegu hljómfalli tungumálsins og bundnir af formföstum siðum og íhaldssömum hugmyndum, en þyngst lagðist þó á þá nýr skilningur á synd og þjáningu heiðninnar, og ungu mennirnir voru því farnir að skynja hvað það kostaði að takast á hendur þetta verk sem þeir höfðu yfirgefið allt hið dýrmætasta í heiminum fyrir. En þeir töldu það allt tóma gleði til þess að fá að hjálpa við að frelsa menn eins og Hsi, og sakir kærleikans til Jesú, svo að Hann mætti sjá ávöxt kvala sálar Sinnar og seðjast. Fregnir af starfinu í Suður-Shan-si og hinum innlenda leiðtoga þess höfðu borist þeim sem kærkomin sönnun á krafti fagnaðarerindisins sem þeir voru komnir til að færa. Og nú höfðu þeir skilið vestræna siðmenningu langt að baki og voru á ferð um mitt hálendi þessa sama héraðs, á leið á vettvang hins þrotlausa starfs hans.

* Í hópnum voru séra F. W. Baller, einn af eldri liðsmönnum China Inland Mission, og fjórir úr „Cambridge-sjömenningunum“ svonefndu, en brottför þeirra til Kína í febrúar 1885 gerði svo mikið til að vekja áhuga á starfi kristniboða beggja vegna Atlantshafsins, einkum meðal stúdenta. Hinir fjórir sem þarna voru á leið til P'ing-yang voru Stanley P. Smith, B.A., frá Trinity College, Cambridge; séra W. W. Cassels frá St. John's, nú biskup Vestur-Kína; Montagu Beauchamp, B.A., einnig frá Trinity College; og D. E. Hoste úr Royal Artillery, sem nú er aðalforstöðumaður China Inland Mission.

Ferðin frá höfuðborginni um þetta sumarland var fögur. Mitt í gullnum blæ þroskaðra kornakra stóðu frjósamir ópíumvalmúaakrar í blóma. Ótal þorp lágu á víð og dreif um sléttuna, umlukin trjám og gróðri, og á stangli risu fornir múrar merkra borga. Þegar lengra var haldið suður á bóginn tóku þeir að skilja hina fjölmennu sléttu að baki, uns tvöfaldur fjallgarður þrengdi að veginum og ánni, og þá varð að fara um skörð sem höggvin voru í klöppina, þar sem straumþung áin ólgaði í hvítu löðri langt fyrir neðan. Að kvöldi sjötta ferðadags komu ferðalangarnir til Hoh-chau, þar sem athvarfið, sem gjöf frú Hsi hafði gert kleift að stofna, hafði nýlega verið opnað.

Þar hvíldust þeir yfir sunnudaginn og fengu góð tækifæri

til að prédika, og sömuleiðis í Chao-ch'eng kvöldið eftir, þrátt fyrir troðninginn og ákafa forvitni fólksins. Daginn eftir voru þeir komnir til Hung-tung, aðeins fimm mílur frá þorpi Fans, í miðju héraði sem sumir þeirra áttu brátt eftir að kynnast vel.

Nýju mennirnir höfðu þegar tekið góðum framförum. Þeir voru orðnir nokkuð leiknir í að beita matprjónum og voru meðal annars að læra að tími og þolinmæði eru nauðsynjar sem maður verður að eiga nóg af. Ef þungir og fjaðralausir vagnarnir ultu til dæmis í aurbleytu eða á sérlega slæmum vegarkafla, settust ökumennirnir niður og reyktu eina eða tvær pípur áður en þeir gerðu nokkra tilraun til að koma öllu í lag aftur og halda dagleiðinni áfram. Og ef svo bar undir að þeir mættu vagnalest á norðurleið í þröngu gili, tóku ökumenn beggja sér líklega fyrst góðlátlegt reykhlé og fóru síðan að hreinsa leðjuna af vagnhjólunum áður en þeir sneru sér að hinu mikilvæga spursmáli um hvor ætti að bakka út og gefa hinum réttinn.

Fyrir sunnan Hung-tung leyndu sér ekki merkin um starfsemi Hsi og samverkamanna hans. Morguninn á síðasta degi ferðarinnar gekk Stanley Smith á undan hópnum og mætti þá Kínverja sem tók í hönd hans að vestrænum sið og heilsaði honum afar hjartanlega.

Ungi kristniboðinn ályktaði þegar í stað að þetta hlyti að vera kristinn maður, tók saman þá litlu kínversku sem hann kunni og mælti í spurnartón: „Je-su-tih men-t'u?“ Lærisveinn Jesú?

Nýi vinur hans svaraði með geislandi svip: „Je-su-tih men-t'u,“ í tóni sem sagði meira en mörg orð.

Síðan tók hann í höndina á þeim öllum, leiddi ferðalangana inn í lítið matsöluhús við veginn og tók ekki annað í mál en að bjóða þeim upp á brauð og hirsigraut, sem var eina hressingin sem þar var fáanleg. Eftir það fór hann með þá heim til sín í hádegismat og sagði að búist væri við þeim, því að hann hefði staðið á verði og skimað eftir komu þeirra og vitað að þeir hlytu að vera skammt undan.

„Hvernig gastu vitað það?“ spurði Baller. „Ferð okkar var ekki ákveðin fyrr en núna nýlega.“

„Ó, við vorum alveg vissir um það,“ svaraði hann með brosi á vör, „því að við höfum beðið Drottin svo innilega að senda okkur kristniboða án tafar.“

„Allt fólkið í þessum dal,“ hélt hann áfram þegar þeir nálguðust þorpið hans, „er að snúa baki við skurðgoðum sínum. Hér bíður ykkar mikið verk.“

Meðan verið var að útbúa matinn litu vingjarnlegir nágrannar inn, og haldin var óundirbúin samkoma sem var hinum nýkomnu til mikillar uppörvunar. Þetta var fyrsti fundur þeirra með kristnum bræðrum í Suður-Shan-si, og þótt þeir skildu fátt af því sem sagt var, skynjuðu þeir til fulls kærleiksandann og hjartahlýjuna sem einkenndi allt saman.

En þeir hittu ekki Hsi sjálfan fyrr en þeir komu til P'ing-yang. Þeir voru varla búnir að koma sér fyrir þegar hann lagði til hliðar annir heimilisins og uppskerutímans og hraðaði sér yfir sléttuna til að bjóða þá velkomna. Sá fundur gladdi hjartað og markaði upphaf ævilangrar vináttu.

Fyrir Hsi var þetta ný reynsla, því að hann hafði aldrei áður hitt unga kristniboða sem ekki töluðu tungumálið, né heldur eldri verkamann sem hafði jafn góð tök á því og Baller. Þeir vöktu þegar óskipta forvitni í borginni og gestir þeirra skiptu hundruðum. Þessi sumarkvöld voru nánast eins og opin móttaka, þegar bæði fræðimaður, kaupmaður og bóndi, ungir menn sem aldnir, þyrptust inn í húsagarðana til að virða hina nýkomnu fyrir sér og hlýða á mælska kínversku Ballers.

„Þegar dimmir,“ hrópuðu þeir upp yfir sig af undrun, „myndi ekki einn af hundraði ímynda sér að hann væri útlendingur.“

Þetta var ákjósanlegt tækifæri til að prédika, og Hsi hirðir gladdist innilega yfir því hugarfari sem ungu kristniboðarnir sýndu með því að vera fólkinu ætíð til reiðu. Hann var glöggur mannþekkjari og fljótur að meta slík einkenni að verðleikum. En þrátt fyrir það gat hann enn sem komið var lítið skilið og metið nýju vini sína til fulls vegna tungumálaörðugleikanna. Og enn síður gátu þeir séð í honum allt það sem átti eftir að vekja kærleika þeirra og aðdáun á komandi árum.

Hsi var nefnilega ekki tilkomumikill við fyrstu sýn. Í augum ungu kristniboðanna var hann aðeins hljóðlátur, lærður maður, meðalmaður á hæð og grannvaxinn, klæddur einföldum kyrtli úr bláu bómullarefni eða hvítu múslíni. Það eina sem gat vakið sérstaka athygli var krafturinn í augnaráði hans, því augu hans voru hvöss og valdsmikil þótt væg rangeygð lýtti annað þeirra. Litlu síðar hittust þeir aftur og í þetta sinn á heimili Hsi sjálfs, þar sem hann naut sín mun betur. Það var ekkert smáræði, jafnvel fyrir hann, að taka á móti svo stórum hópi útlendinga og eftirvæntingin í Vestur-Chang-þorpinu var gríðarleg. Karlar, konur og börn þyrptust út á þröngar göturnar og hlupu á undan aðkomumönnunum, svo að þegar þeir komu loks fyrir síðasta hornið og sáu hliðið að húsi Hsi í háum, gluggalausum múrnum hafði mannfjöldinn þegar boðað komu þeirra, og þeir fengu konunglegar móttökur.

En áhuginn sem heimsókn þeirra vakti var þó varla meiri en áhugi ungu mannanna sjálfra, sem þarna fengu í fyrsta sinn að kynnast lífinu á kínversku heimili. Þetta stóra ættfeðraheimili, kærleikurinn og gleðin sem virtist flæða yfir í hverju hjarta, fortíðin sem þessir menn áttu að baki og núverandi störf þeirra og framtíðarhorfur, hlýleg gestrisni húsbóndans og hljóðlát en ótvíræð stjórn hans – allt lagðist þetta á eitt og hafði ógleymanleg áhrif á þá. En best af öllu var þó kvöldhelgistundin undir björtum stjörnum: söngurinn, bænirnar, alvaran og einlægnin sem Hsi stýrði samkomunni af og hin ósýnilega nærvera sem þeir fundu svo greinilega mitt á meðal sín.

Daginn eftir var sunnudagur. Gestirnir vöknuðu snemma við notalegan eril þegar margur leitandi ásamt kristnum mönnum úr öllu nágrenninu tók að streyma að til guðsþjónustunnar. Hópur eftir hóp gekk í bæinn, klæddur hreinum sumarfötum og með sálmabækur og Nýja testamenti vafin inn í skærlita vasaklúta. Og hvílíkur áhugi á nýju gestunum, og hvílík gleði yfir prédikun Ballers og öllum fréttunum sem hann færði frá öðrum hlutum Kína!

Hver samkoman tók við af annarri, þar til ungu mennirnir skildu betur en nokkru sinni fyrr hve glöggir og móttækilegir kínverskir áheyrendur gátu verið. En hápunktinum var náð í ræðu Hsi síðdegis, sem hann flutti af slíku lífi og myndrænum krafti að atburðirnir sem hann lýsti lifnuðu við fyrir augum áheyrenda. Þökk sé glósum sem skráðar voru á staðnum er enn hægt að rifja upp efnisþætti prédikunarinnar, og gefa þeir nokkra hugmynd um hvernig ræður hans voru uppbyggðar.

Hann tók sjaldan eitt einstakt ritningarvers til umfjöllunar, heldur kaus hann fremur – líkt og við þetta tækifæri – að taka heilan ritningarkafla og draga lærdóm af honum. Efnið var strand Páls postula og meginatriðin í máli hans voru þessi:

1. Skeytingarleysi hinna ófrelsuðu: Þeir gefa engan gaum að boðskap Guðs sem þjónar Hans flytja, rétt eins og hundraðshöfðinginn og skipstjórinn á skipinu skelltu skollaeyrum við aðvörunum Páls.

2. Giftusamleg byrjun á braut syndarinnar: Sunnanvindurinn blés hægt.

3. Skammvinn hamingja syndarans: Brátt skall á hvassviðri og stormur.

4. Fánýtar tilraunir syndarans til að bjarga sér sjálfur: Skipið var reyrt og skipsbúnaðinum kastað fyrir borð.

5. Örvænting sálarinnar: Hvorki sást til tungls né stjarna í marga daga og öll von um björgun var úti.

6. Þörfin á þrautseigju hjá þjónum Guðs: Að lokum var farið að ráðum Páls.

7. Endanleg frelsun allra sem hlýða Guði og treysta fyrirheitum Hans: Allir um borð komust heilir á húfi til lands.

Nýkomnu gestunum þótti ergilegt hve lítið þeir skildu, og einkum þó að geta ekki rætt við gestgjafa sinn á milli samkomanna. En Hsi datt snjallræði í hug. Þegar hann sá þá sitja yfir Biblíum sínum um kvöldið sótti hann sína eigin í flýti og fletti upp ritningarstöðum sem tjáðu eitthvað af því sem honum bjó í brjósti, og ungu mennirnir fundu sömu staði í ensku Biblíunni sinni og svöruðu á sama hátt, og þannig áttu þeir saman drjúgt samtal.

Þegar voraði á ný höfðu orðið miklar framfarir, og nýju kristniboðarnir sönnuðu þá fyllilega það sem greindir Kínverjar höfðu stundum orð á af undrun: hve ótrúlega mikið nokkrir mánuðir í landi þeirra gátu þroskað hinn þögla útlending. Þeir höfðu lært að tala og ganga, auk þess að klæða sig og matast sómasamlega,* og sýndu nú þegar framkomu og lipurð sem kom jafnvel þeirra innilegustu velunnurum á óvart.

* Að læra að ganga á viðurkenndan hátt eins og lærður fræðimaður gerir er ekki jafn auðvelt og ætla mætti, og það er heilmikil list að klæðast kínverskum fatnaði snyrtilega og haga sér við matarborðið eins og heiðursmanni ber.

Allan veturinn höfðu þeir lagt stund á tungumálið af kappi og það skilaði undraverðum árangri; með því að búa stöðugt á meðal fólksins voru þeir líka orðnir vel kunnugir siðum þess og venjum.

Baller sá að allt héraðið var vinveitt og opið fyrir kristniboðsstarfi. Hann hafði því tekið hús á leigu í þremur nágrannaborgum og dreifði ungu mönnunum skynsamlega á milli þeirra, en heimsótti þá svo reglulega. Reyndir innlendir kristnir menn voru látnir vera hjá þeim, svo að mannfjöldinn sem kom til að sjá útlendinginn færi ekki burt án þess að heyra fagnaðarerindið. Þannig höfðu þrjár nýjar kristniboðsstöðvar verið opnaðar: ein suður af Fu-borginni* og tvær handan árinnar, uppi í Vesturfjöllum. Blessun fylgdi vetrarstarfinu á hverjum stað og á fyrstu mánuðum ársins 1886 voru nýir trúskiptingar reiðubúnir að fara með ástkærum kristniboðum sínum á hina miklu samkomu í móðurstöðinni í P'ing-yang.

Þetta voru gleðilegir endurfundir og hvert hjarta sló ört af þakklæti og von. Fjórar kristniboðsstöðvar, tíu til tólf athvörf (eitt athvarf á hverjum stað) og margir þorpssöfnuðir, sem dreifðir voru um svæði á stærð við Wales, sendu þangað fulltrúa sína. Hsi og eiginkona hans voru þar ásamt öllum leiðtogum eldra starfsins, og frá nýju stöðvunum komu svo ungu mennirnir, fullir af glaðværum eldmóði og ákafir að kynna trúbræður sína fyrir hinum samankomnu kristnu mönnum.

Hsi þótti ákaflega áhugavert að hitta nýju kristniboðana aftur og sjá slíkan ávöxt af erfiði þeirra. Stanley Smith virtist hafa sérstaklega mikil áhrif á hann. Eitthvað við glaðvært skaplyndi hans og lag hans á að hressa fólk við og hjálpa því laðaði Hsi mjög að honum, og vakti hjá honum löngun til að fá hann til samstarfs við hvert athvarf í starfinu. Þeir voru allir menn eftir hans eigin hjarta og virðingin var gagnkvæm.

* P'ing-yang var *Fu*, eða höfuðborg og stjórnarsetur umdæmisins.

„Hsi er maður sem Guð hefur vakið upp,“ skrifaði Hoste, „til að gæta hjarðarinnar í þessu héraði. Drottinn hefur gefið honum myndugleika í augum fólksins.“

Ásamt kristniboðanum sem veitti starfinu forstöðu sáu hann og aðrir öldungar safnaðarins um allan undirbúning fyrir mótið, og þeir skírðu yfir sjötíu leitendur (þar sem hver leitandi kom frá útstöðvunum). Óvenjulegur kraftur var á samkomunum, sem varð að halda utandyra þrátt fyrir mikla rigningu, því ekkert herbergi var nógu stórt til að rúma allan mannfjöldann. Eftir sjö mánaða þurrkatíð var sár þörf á regninu og hinir kristnu vildu helst ekki biðja þess að það stytti upp. Sunnudagurinn nálgaðist og útlit var fyrir enn meira úrhelli, og virtist því líklegt að skipta yrði hópnum upp og halda guðsþjónusturnar innandyra.

„Við skulum ekki hafa áhyggjur af því,“ sagði Hsi rólega. „Ég hef beðið Drottin að láta stytta upp í tvo daga á meðan mótið stendur yfir. Ég er viss um að við fáum gott veður á sunnudaginn.“

Og það kom á daginn. Dagurinn var einstaklega fagur. Samkomurnar voru haldnar úti í opnum húsagarðinum eins og venjulega og hundrað og tuttugu trúaðir söfnuðust saman kringum borð Drottins. Nýjar hugmyndir og áhrif hrönnuðust ört upp í hugum ungu kristniboðanna, og var allt þetta þeim mikill innblástur.

„Mótið var stórkostlegt,“ skrifaði einn úr hópi þeirra. „Það eru bæði mikil forréttindi og mikil ábyrgð að fá að sjá, svo skömmu eftir komuna til Kína, það sem margir heilagir og dyggir Guðs menn hafa stritað og beðið fyrir alla ævi en aldrei fengið að líta: lifandi kirkju í hjarta þessa fátæka, myrka lands.“