Ljós að lokum

Hungursneyðin stóð enn sem hæst þegar sláandi tíðindi bárust í Vestur-Chang-þorpið dag einn snemma sumars 1878. Útlendingar voru á leið til P'ing-yang, og það ekki í stutta heimsókn, heldur ætluðu þeir beinlínis að setjast að í borginni! Og það sem enn undarlegra var: þeir komu hvorki sem kaupmenn né til að braska með námur, heldur sem menn sem vinna góðverk, til að úthluta mat og peningum meðal fórnarlamba hungursneyðarinnar og boða trúarbrögð frá Vesturlöndum.

Menn fylltust mikilli skelfingu. Þó ekki þeir allra fátækustu meðal fólksins, því að þeir voru of þjáðir og í of mikilli lífshættu til að hirða mikið um nokkuð slíkt, jafnvel þótt atburðurinn ætti sér engin fordæmi. Ekki heldur embættismannastéttin, því að sérhver embættismaður tók hverjum þeim fagnandi sem hafði tök á að hjálpa. En í röðum lærðra manna og þar sem heldri menn voru sem enn gátu haldið sér á floti, ríkti talsverð gremja í garð yfirvalda fyrir að leyfa útlendingum að taka sér bólfestu í borginni.

Á meðan tókst að telja hina vingjarnlegu, gulklæddu presta í Musteri Járnbúddans á að skjóta skjólshúsi yfir aðkomumennina. Nokkrar ónotaðar vistarverur voru á musterissvæðinu, og þær hentugustu voru sópaðar lítillega og teknar í gegn til að taka á móti þeim Li og Teh. Þeir komu í maílok og fólki létti þegar það sá að þeir klæddust siðmenntuðum fötum, það er að segja kínverskum klæðnaði, voru með rakið höfuð að framan eins og vera bar og hárið fléttað að aftan eins og vel sómdi. Li kennari (Hill) virtist eldri þeirra tveggja, eins og öldungur. Hann hafði dvalið lengi í landinu og talaði og kom fram eins og sannur heiðursmaður. Félagi hans, Teh (Turner), hafði sést áður í borginni. Hann þekkti líka vel til kurteisissiða og virtist bæði dugmikill og hæfur. Í samskiptum sínum voru þeir eins og eldri og yngri bróðir, og aldrei heyrðust þeir deila. Allt lofaði þetta góðu. En það varð að fylgjast grannt með þeim.

Starfsemi þeirra var í það minnsta lofsverð. Þeir hlífðu sér hvergi við að leita uppi þá sem verst voru staddir, og voru bæði skjótir til, örlátir og skipulagðir við hjálparstarfið. Framkoma þeirra við presta Járnbúddans var líka ámælislaus; þeir hvorki smánuðu guðina né vanhelguðu hinar helgu byggingar. Raunar voru þeir sífellt önnum kafnir við miskunnarverk og virtust lifa grandvöru lífi, því að þeir neyttu hvorki víns né tóbaks. Að sjálfsögðu voru margar sögusagnir á kreiki um hvað þeim gengi eiginlega til með því að koma til P'ing-yang og gefa svona mikið fé. Þetta var vissulega óskiljanlegt! Sumir sögðu þá flón; aðrir sóru að þeir væru þrjótar sem auðguðust sjálfir á fénu sem þeir úthlutuðu. Tíminn einn gat leitt það í ljós, en á meðan voru þeir án efa að bjarga hundruðum manna sem annars hefðu farist.

Ekki leið á löngu þar til orðspor aðkomumannanna tók að berast þar sem Hsi fræðimaður bjó á heimili sínu í þorpinu, tíu mílur frá borginni. Þótt þessi forðum stolti Konfúsíusarsinni væri nú bæði sjúkur, dapur og fátækur, bjó enn nógu mikið af gamla andanum í honum til þess að honum sárgramdist sú tilhugsun að útlendingar væru komnir alveg heim að dyrum hjá honum til að hnýsast um hagi fólks hans og tæla það með álögum sínum. Höfðu þeir ekki þegar unnið nógu mikið tjón með styrjöldum sínum og ópíumi? Hvað vildu þeir nú, þegar peningar voru ekki lengur í spilinu, annað en að heilla hjörtu fólks og leggja allt landið undir sig? Sjálfan fýsti hann alls ekki að berja þessa ókunnugu menn augum, og aldrei myndi hann þiggja smánarlegar ölmusugjafir þeirra.* Hefði hann farið með völdin hefðu þeir aldrei fengið að setjast að í héraðinu. Hvað gott gat svo sem hlotist af þessum svokölluðu trúarkenningum þeirra? Langöruggasta stefnan var að halda þeim í hæfilegri fjarlægð.

Þeir Hill og Turner voru of önnum kafnir til að hirða mikið um hvaða sögusagnir gengu um þá. Þeir héldu ótrauðir áfram starfi sínu í gegnum langa og heita sumardagana og báðu þess að regnið kæmi og binda mætti enda á þjáningar fólksins. Hver embættismaður í héraðinu var þakklátur og vinveittur; þeir gerðu allt sem í þeirra valdi stóð til að aðstoða kristniboðana en gáfu þeim jafnframt frjálsar hendur. Alls staðar voru musteri lögð þeim til afnota og þeim afhentar skrár yfir fjölskyldurnar í hverju því þorpi sem þeir tóku að sér. Kristniboðarnir gengu síðan sjálfir hús úr húsi og heimsóttu fólkið. Stundum gáfu þeir út miða sem fólkið fór með í musterið til að leysa út í peningum, en stundum skráðu þeir allt vandlega hjá sér og sendu féð með oddvita byggðarlagsins. Eitt sinn, þegar silfrið var sent á þennan hátt til fjarlægara þorps, sneri sendimaðurinn aftur til að skila hlut hvorki fleiri né færri en tuttugu manns, sem höfðu dáið úr hungri á þeim fáu dögum sem liðnir voru síðan skráin var gerð.

* Ekki langt þaðan, í K'ai-feng Fu, höfuðborg nágrannahéraðsins Ho-nan, var hjálp beinlínis hafnað. Tveir liðsmenn China Inland Mission fóru þangað í maí 1878 með fé til neyðaraðstoðar vegna hungursneyðarinnar. Við þeim blasti skelfilegt ástand rétt við sjálf borgarhliðin. Lík lágu þar berskjölduð í allar áttir, hræðilega illa útleikin, og hundruð vesælla flóttamanna undan hungrinu lágu við vegkantinn, líkastir beinagrindum, lífsviljalausir, örmagna og þaktir óhreinindum og ryki. Stjórnvöld voru að úthluta neyðarhjálp til þessara ógæfusömu vesalinga, sem áttu sér ekkert annað athvarf en holur sem grafnar höfðu verið í sendinn jarðveginn og huldar með mottutætlum. Embættismenn borgarinnar tóku útlendingunum af augljósum kulda, og þegar í ljós kom að þeir voru komnir til að veita neyðaraðstoð var hjálp þeirra umsvifalaust afþökkuð og þeir beðnir um að yfirgefa borgina. Þeir áttu auðvitað ekki annarra kosta völ en að verða við því.

Kristniboðarnir urðu sífellt vitni að átakanlegum sjónum þegar þeir sinntu erfiðu starfi sínu. Fólk var komið á það stig að draga fram lífið á trjábörki og söxuðum sáðum, sem soðnar voru saman við illgresi, án þess að hafa svo mikið sem salt til að gera matinn ætilegri. Sums staðar bjó fólk til kökur úr mjúkum steini sem var mulinn í duft, blandaður hirsihýði og vatni og bakaður í glæðum úr hverju því eldsneyti sem fannst. Mörg tærð andlit voru orðin undarlega dökk, nærri svört, af því að leggja sér slíkan óþverra til munns, og alvarlegir kvillar herjuðu á þá sem komust lífs af.

Mannakjöt var einnig enn étið í nágrenni P'ing-yang. Sums staðar var það meira að segja haft til sölu fyrir opnum tjöldum. Ástandið var svo skelfilegt að fólk þorði ekki út fyrir sína eigin bæi og þorp af ótta við að verða elt uppi til matar, og þeir sem vildu forða sínum látnu frá slíkum örlögum urðu að múra líkin inni í traustum húsum þar sem þeir gátu staðið vörð um þau. En sú trú virtist þó almennt ríkjandi að þeir sem legðust svo lágt að éta mannakjöt ættu ekki langt líf fyrir höndum. Hvort sem það stafaði af líkamlegum eða andlegum orsökum var hitt víst að dauðinn batt brátt enda á líf þeirra, og þótti það nægileg fordæming á þessu viðurstyggilega athæfi.

Margir týndu lífi á þessum hræðilegu dögum í árásum úlfa sem voru orðnir vitstola af hungri. Varla fannst það þorp sem ekki hafði fengið að kenna á grimmd þeirra. Um hábjartan dag stukku þeir á börn, og jafnvel fullorðið fólk, og rifu þau í sig fyrir augunum á skelfingu lostnum sjónarvottum. Dag einn átti Hill leið í gegnum þorp nokkurt og tók þar eftir blóðslóð sem virtist alveg ný. Þegar hann spurðist fyrir um hvað hefði gerst var honum sagt að átján ára stúlka, sem hafði verið á gangi eftir götunni ásamt eldri konu, hefði rétt í þessu verið dregin á brott og rifin í tætlur af úlfi í návist nágranna sinna, sem ekkert gátu gert til að bjarga henni. Var það dapurlegur vitnisburður um hve máttfarin heilu byggðarlögin voru orðin.

Hill var sjálfur nærri búinn að týna lífi eitt sinn vegna úlfs. Hann lá vakandi eina nótt í dimmum vistarverum sínum í musterinu, þreyttur eftir langan vinnudag, þegar hann heyrði lágt, dapurlegt hljóð sem vakti þegar athygli hans. Hann var jafnan fljótur að bregðast við hverju neyðarópi, svo að hann settist upp, hlustaði og velti fyrir sér hver gæti verið þar úti um miðnætti. Aumkunarvert stunið fór ekki á milli mála. Einhver hlaut að hafa hnigið niður úti fyrir dyrunum til að deyja. Þótt sorgarsjónir og kveinstafir væru daglegt brauð allt í kringum hann, varð þetta hjarta, sem var svo fyllt af Kristi, aldrei skeytingarlaust um neyð annarra. Hann reis þegar á fætur og gekk þvert yfir húsagarðinn að stóru musterisdyrunum, þaðan sem hljóðin höfðu borist. Hann ætlaði að fara út og bjóða hinum ókunnuga inn, en honum til undrunar voru dyrnar lokaðar og læstar. Einn prestanna hafði greinilega læst þeim og tekið lykilinn með sér. Þar sem Hill heyrði hljóðin ekki lengur gekk hann aftur til náða. Þegar hann spurðist fyrir utan dyra um morguninn um það hver hefði legið þar og stunið um nóttina, fékk hann að vita að stór úlfur hefði verið á sveimi við musterisdyrnar í leit að bráð.

Þegar hver embættismaður komst að því um sumarið að Hill kysi það fremur, höfðu þeir milligöngu um að hann fengi að leigja sitt eigið hús í rólegum hluta borgarinnar, svo að hann þurfti ekki lengur að vera gestur í Musteri Járnbúddans. Þakklátir fyrir þessa breytingu komu þeir Turner sér upp eigin heimili í rúmgóðu húsnæðinu sem þeim var látið í té, og stofnuðu þannig fyrsta kristna heimilið, fyrsta kristniboðshúsið og fyrstu kristniboðsstöðina í suðurhluta Shan-si. Hve mikið átti ekki eftir að vaxa af því látlausa upphafi! Í meira en tuttugu ár hefur þessi kæri, gamli staður verið helg jörð, því að tugir og hundruð sálna hafa unnist fyrir Krist í gegnum starfið sem þar hófst.

Sjáið fyrir ykkur rólega götu og breiðan inngang sem liggur inn í dágóðan, ferhyrndan og steinlagðan húsagarð. Meðfram öllum fjórum hliðum garðsins opnast vel byggð herbergi út á upphækkaða gangstétt, og þökin sem skaga út yfir hana hvíla á röð af trésúlum. Öll framhliðin er úr tré og er vandaður útskurður og skraut á henni alveg upp undir þak. Við norðurendann er stór salur sem notaður er sem kapella, og hinn glæsilegi móttökusalur, eða gestasalurinn, er austan megin. Úr fyrri húsagarðinum er gengið inn í annan um skrautlegar dyr. Hann er eins að stærð, lögun og fyrirkomulagi, nema hvað önnur hæð með lágu þaki bætir við rými til búsetu, og snotur svalagangur, sem dyrnar á efri herbergjunum opnast út á, setur listrænan svip á heildina.*

Stór skírnarlaug er nú í miðjum innri húsagarðinum, og hvítar kamelíur, fallegir rauðir oleanderrunnar og aðrir runnar og blóm birta yfir öllu saman. En þegar David Hill gerði þetta fyrst að heimili sínu fyrir löngu var vissulega engin skírnarlaug og líklega heldur engin blóm í gamla húsinu í P'ing-yang. Hann bjó í einu af tómu herbergjunum við innri húsagarðinn, en varði mestöllum tíma sínum utandyra við að líkna neyðarstöddum, eða þá í gestasalnum þar sem hann tók á móti áhugasömum gestum, sem margir hverjir komu til að leita sér læknishjálpar. Sennilega hefur eitt af herbergjunum á efri hæðinni verið tekið frá sem staður til að bíða í kyrrð frammi fyrir Guði, og innilegar voru þær bænir sem stigu upp til himins þessa sumardaga um ríkulegt regn yfir hið hrjáða land.

Þurrkurinn hafði þegar staðið í þrjú ár, og sums staðar fjögur, og það var næstum eins og aldrei gæti rignt framar. En þegar leið á sumarið tóku þung ský að hrannast upp, og loks féllu lífgandi skúrirnar um allt Norður-Kína. Þá tóku örvæntingarfullir eftirlifendur þessara skelfilegu ára að herða upp hugann á ný, og kristniboðarnir tvíefldust í starfi sínu, töluðu kjark í fólkið og sáu því fyrir peningum til kornkaupa, svo að það gæti sáð í akra sína og nýtt sér fyrirheitin um betri tíð.

* Leigan fyrir þetta rúmgóða húsnæði var aðeins fimmtán skildingar á mánuði.

En á mörgum stöðum færði regnið litla sem enga bót þegar það loksins kom, því að menn voru of máttvana til að koma útsæðinu í jörðina; plógar komu að engu gagni þegar engin dýr voru til að draga þá, og stundum höfðu heilu fjölskyldurnar dáið út, svo að jörðin stóð eftir eigendalaus og þorpin mannlaus. Í einu smáþorpi höfðu hvorki fleiri né færri en sautján fjölskyldur þurrkast út, og af fjórtán hundruð (kínverskum) ekrum sem tilheyrðu þorpinu var aðeins hægt að yrkja rúmlega eitt hundrað þegar regnið kom. Hvað afganginn varðaði átti fólkið ekkert útsæði, og hafði engan þrótt til að sá því jafnvel þótt því hefði verið gefið það. Regnið bjargaði þó héraðinu. Efnaðra fólk sáði í akra sína og hinir fátæku höfðu nú meira af villtum jurtum, grasi og illgresi til að blanda saman við trjábörkinn og ræturnar sem þeir gátu safnað. Enn var langt í að þeir væru komnir fyrir vind, en það versta í hungursneyðinni var þó yfirstaðið, og smám saman kviknaði von á ný í mörgum buguðum anda.