Hvernig starfið breiddist út

Þegar Hsi sneri aftur úr höfuðborginni hellti hann sér af enn meiri ákafa en nokkru sinni fyrr út í starfið sem var honum svo kært. Allt sem hann hafði séð í fjarveru sinni sannfærði hann enn betur um þörfina og tækifærin í kringum hann, og hann sá líka hve vel starfsaðferðir athvarfanna fyrir ópíumfíkla hentuðu aðstæðum í suðurhluta Shan-si.

Fan brann enn af kærleika til sálna, og athvarfið var fullt af sjúklingum og stóð rúmlega undir öllum kostnaði. Áhuginn hélt áfram að breiðast út frá þorpi til þorps þegar menn á öllum aldri sneru heim til sín, læknaðir af hinni skelfilegu fíkn. Þeim sem snerust til trúar fjölgaði líka og líkt og í So-pu voru litlir ljósdeplar farnir að lýsa í myrkrinu þar sem líf manna höfðu umbreyst fyrir kraft Jesú.

Slíkt starf hlaut að vaxa og dafna. Það var of gott til að fólk sæktist ekki eftir því, og þar sem það stóð undir sér sjálft var hægt að færa út kvíarnar. Meðal hinna nýtrúuðu voru þegar nokkrir sem voru fyllilega færir um að reka hvert sitt litla athvarf úti á landsbyggðinni með aðstoð og tilsjón, og frá nágrannabæjum og smáþorpum bárust nú óskir um einmitt slíkt starf og slíka menn. Ekkert vantaði nema einhvern til að skipuleggja athvörfin og bera ábyrgð á þeim, og menn – fleiri menn – með rétt hugarfar og þjálfun til að láta þau heppnast. Hsi sá tækifærið og bar í brjósti brennandi þrá eftir að nýta það sem allra best.

„Starfið sem Drottinn hefur falið mér,“ sagði hann, „líkist ekki svo mjög sáðmanni sem kastar út sæði sínu, heldur miklu fremur fiskimanni sem dregur inn net sitt. Að prédika fagnaðarerindið vítt og breitt er eins og að sá korni. Að hjálpa mönnum, einum af öðrum, að losna við ópíum og trúa á Jesú er eins og að veiða fisk.“ Og þessu verkefni helgaði hann sig af leikni og þolinmæði.

En ekki fellur allt sæði í góða jörð og ekki komast allir fiskar sem lenda í netinu heilir á land. Hsi var farinn að finna að sá leitandi sem virðist hvað efnilegastur, og mest hefur verið lagt á sig til að frelsa, veldur manni oft vonbrigðum að lokum.

Hann var líka sérstaklega berskjaldaður fyrir slíkum raunum vegna sjálfs eðlis starfsins, því það virtist bjóða upp á bæði fjárhagslegan og andlegan ávinning. Hvert athvarf varð að standa undir sér og helst skila svolitlum afgangi. Það tókst aðeins með fyllstu aðgát og góðri stjórn, einkum úti í sveitum. En þegar fólk sá hve vel gekk hjá sumum eldri athvörfunum fór það að ímynda sér að þetta væri auðveld leið til að vinna sér inn skilding á heiðarlegan hátt. Það fann að starfið var gott og bráðnauðsynlegt og dró þá ályktun að með því að sinna því gæti það auðgast sjálft og gert öðrum gott um leið. En það sem fólk sá ekki var öll bænin og fórnfýsin, erfiðið, þolinmæðin og sú hagnýta skipulagsgáfa sem bjó að baki starfinu í Fan-ts'uen. Og þó var það þetta eitt sem gat tryggt góðan árangur með blessun Guðs.

Þannig fóru menn með blendnar hvatir mjög snemma að valda erfiðleikum, í þeirri trú að þeir gætu gert sér guðhræðsluna að féþúfu. En jafnvel þær áhyggjur sem þetta bakaði honum voru smávægilegar í samanburði við sorgina sem fráhvarf og sundrung meðal hinna kristnu olli. Slíku hafði Hsi varla verið viðbúinn. Hann átti von á alls kyns erfiðleikum utan frá sem eðlilegum hluta af mótstöðu djöfulsins, en alvarlegir brestir og sundurþykki innan frá skáru hann sannarlega í hjartastað. Hann var þegar farinn að læra að bera að nokkru leyti byrði postulans: „áhyggjuna fyrir öllum söfnuðunum.“

Á meðan óx starfið hratt og óreyndir hefðu hæglega getað haldið að Guðs ríki væri í þann mund að komast á í suðurhluta Shan-si. Og það var vissulega svo. En það gerðist þó ekki án þeirra sviptinga útfalls og aðfalls sem ætíð fylgja hækkandi flóði, jafnvel í andlegum vakningum. Fimmtíu til sextíu menn komu reglulega saman til guðsþjónustu í þorpi Fans og margur leitandi í hundraðatali á öðrum stöðum sýndi meiri eða minni áhuga, svo að fullt tilefni var til bjartsýni um framtíðina. Þegar fram liðu stundir reyndist fjöldi þessara karla og kvenna hafa snúist til sannrar trúar og hlotið fræðslu Andans; aðrir reyndust hins vegar aðeins hafa orðið fyrir eðlilegum áhrifum og hrifist með um stund af yfirborðskenndum tilfinningum. Í fyrstu var ómögulegt að greina illgresið meðal hveitisins. Hvort tveggja varð að vaxa saman þar til prófraunin rann upp sem leiddi í ljós, fyrr eða síðar, hvers eðlis trúarjátning hvers og eins var í raun og veru.

Hefur það ekki alltaf verið þannig, jafnvel í lífi og reynslu Drottins okkar sjálfs? Í fyrstu eru fylgjendurnir margir, eftirvæntingin er mikil og hrifning kviknar af undraverkum sem færa öllum augljósan, veraldlegan ávinning – tími almennrar uppskeru; síðar, þegar menn skilja betur hvað í því felst að vera lærisveinn, tekur við tími prófrauna og grisjunar: „Margir hurfu frá og voru ekki framar með honum.“ En alltaf verður eftir dýrmætur kjarni, gull sem skín enn skærar eftir eldinn: „Þér eruð þeir sem hafið verið stöðugir með mér í freistingum mínum.“

Þetta lögmál, sem kemur svo skýrt fram í dæmisögum Drottins okkar sjálfs, reynist afar dýrmætt í þjónustu kristniboðans ef það er rétt skilið; það veitir sálunni festu gegn kjarkleysi sem ella gæti borið hana ofurliði þegar einn af öðrum reynist óstöðugur og sú hugsun læðist að: „Æ, þetta getur ekki hafa verið verk Guðs, því þá hefði það aldrei endað í slíkum óförum sem þessum.“

En eru þetta í raun ófarir eða aðeins nauðsynlegt skref í framvindunni? Enginn kristinn skapgerðarstyrkur fæst án ögunar. Hver sá sem vill í raun fylgja Jesú fær sinn kross að bera. Sumir þeirra sem við höfum bundið hvað bjartastar vonir við munu vissulega falla frá í þessum erfiðu prófraunum. En „hann daprast eigi og gefst eigi upp.“ Það er engin ástæða til óróa eða skelfingar.

Í Kína, rétt eins og heima fyrir, er það vafasöm góðvild að reyna að skorða unga kristna menn af og skýla þeim fyrir hverjum gusti freistinga og rauna, eins og hjá Hsi hirði, líkt og ekki væri hægt að treysta Drottni til að annast svo viðkvæmar plöntur. Það er miklu betra að leyfa Honum að blása með sínum stranga vindi ef Honum þykir svo henta. Bæði storm og kulda þarf, ekki síður en sólskin. Hann veit best hvernig Hann á að styrkja sína eigin.

Og þeir sem Hann hefur í þjálfun munu örugglega komast vel frá því að lokum. Það skiptir í raun engu máli hve fáfróðir og tregir í hjarta, veikir og breyskir þeir kunna að vera, ef þeir eru aðeins í Hans hendi. Pétur og hinir útvöldu vinir Hans, menn sem áttu eftir að „snúa heiminum á hvolf“, voru alveg jafn mannlegir og við, en þrátt fyrir allan veikleika sinn voru þeir menn sem Heilagur Andi gat komið yfir.

Þennan lærdóm var Hsi að draga í hverju athvarfi og á þorpssamkomunum þar sem Drottinn notaði hann á þessum tíma. Hann skildi þetta ekki í fyrstu og var næstum niðurbrotinn þegar deilur og ofsóknir brutust út, tvístruðu efnilegum litlum söfnuðum og urðu til þess að kærleikur margra kólnaði. En smám saman fór hann að sjá að „hjá ginningum verður eigi komist“, og hann lærði að varðveita sál sína í þolinmæði og fela Guði sjálfum árangurinn af verki Hans.

Meðal þeirra tuga leitenda sem voru í kringum hann var ekki svo fár leitandi sem hafði það sem til þurfti og gat með blessun Guðs þroskast og orðið til þess að vinna sálir. Þeir voru Hsi til huggunar eftir andvökunætur í bæn og öll þau tár og þá angist sem aðrir ollu honum þegar þeir brugðust vonum hans. Og Drottinn lét aldrei hjá líða að leiða blessun út úr jafnvel sárustu reynslu. Oft virtist sem djöfullinn gengi of langt og sneri vopnum sínum gegn sjálfum sér. Starfið óx af sjálfum erfiðleikunum og skaut þeim mun dýpri rótum í trú og bæn. Og Hsi sjálfur lærði af mistökum sínum. Hvert fall varpaði honum enn frekar í hendur Guðs, gerði hann vantrúaðri á sjálfan sig og þar með sterkari.

Þannig þroskuðust starfið og verkamennirnir saman og hið illa var sigrað með góðu, eins og sjá má af eftirfarandi atvikum sem áttu sér stað um þetta leyti.

Meðal hinna mörgu sjúklinga sem fengu lækningu í Fan-ts'uen voru nokkrir menn úr litla þorpinu Ts'ao-seng, tíu mílum norðar. Meðan þeir dvöldu í athvarfinu höfðu þessir menn lært talsvert af kristnum sannindum og sagt skilið við skurðgoðadýrkun, en þó án þess að nokkur raunveruleg hugarfarsbreyting ætti sér stað. Þegar þeir sneru aftur heim í þorpið sitt vakti það athygli þeirra hve margur ópíumreykingamaður, gamlir kunningjar og aðrir, kom til að spyrjast fyrir um þessa undraverðu meðferð, greinilega í þeirri von að hægt væri að gera eitthvað fyrir þá. Í stað þess að fyllast meðaumkun sáu mennirnir, eða flestir þeirra, fyrst og fremst tækifæri í þessu öllu til ábatasamrar fjárfestingar fyrir sjálfa sig.

Hvers vegna ættu þeir að fara með þessa væntanlegu sjúklinga til Fan-ts'uen eða senda eftir Hsi til að opna athvarf lengra í norðri? Höfðu þeir ekki fylgst með aðferðum hans og lært að nota pillurnar? Þeir ætluðu að borga Hsi vel fyrir lyfin og stofna athvarf á eigin vegum, rukka hærra verð en hann gerði og tryggja sér greiðslu fyrir fram. Með því að selja þeim lyfin beint myndi Hsi fá peningana sína með miklu minni fyrirhöfn en ef hann læknaði mennina sjálfur.

Því næst tóku sjö úr þessum litla hópi til óspilltra málanna, tóku talsverða peninga að láni og fóru suður til Fans í athvarfinu til að kaupa birgðir. En Fan hafði ekki heimild til að selja lyfin. Þeir urðu að snúa sér til Hsi sjálfs. En þegar þeir stóðu augliti til auglitis við hann voru þeir einhvern veginn ekki lengur eins vissir í sinni sök. Hsi sá samstundis hættuna og raunverulegar hvatir þeirra og svaraði stranglega:

„Hvernig ætti ég að voga mér að líta á þetta lyf, sem Drottni þóknast að nota til að frelsa sálir manna, sem verslunarvöru og gróðaveg? Ef ég gerði það myndi engin blessun lengur hvíla yfir starfi okkar. Pillurnar eru ekki til sölu fyrir nokkurt verð.“

Þetta gerði svikahrappana auðvitað ævareiða og þeir fóru burt og dreifðu alls kyns rógi um Hsi og starf hans. En ekki voru allir sjömenningarnir svikarar. Sumir þeirra voru grandvarir menn þótt þeir hefðu verið leiddir afvega, og áminningar Hsi höfðu djúp áhrif á þá og þeir vildu verða um kyrrt hjá honum og læra meira. Þessum tveimur eða þremur mönnum hélt Hsi hjá sér, og þegar hann sá loks að þeim var alvara sendi hann þá í eitt af athvörfunum til þjálfunar. Þeir tóku góðum framförum og urðu staðfastir kristnir menn. Og þegar Hsi fann sig sjálfur knúinn til að opna almennilegt athvarf í Ts'ao-seng, fól hann þeim umsjón þess og brugðust þeir ekki trausti hans.

Árangurinn varð merkileg vakning í þessu byggðarlagi. Fjöldi manna fór í gegnum athvarfið. Á fyrsta árinu játuðu yfir fimmtíu manns að þeir hefðu snúist til trúar, og voru ekki fáir þeirra teknir inn í söfnuðinn; líkt og frá þorpi Fans breiddist blessunin út til margra staða í nágrenninu.

Um tvær mílur til vesturs lá hið geðþekka þorp Pan-ta-li, en þaðan kom einn fyrsti og efnilegasti leitandi úr þessum hópi. Þetta kyrrláta litla þorp var óvenju fallegt og þekkt fyrir lind sína sem aldrei þornaði. Upp úr hlöðnu opi í jörðinni streymdi vatnið fram í slíkum gnægtum að jafnvel við sjálf upptökin var það næstum nógu djúpt til að synda í því. Tær og svalur rann lækurinn niður þorpsgötuna þar sem víðitré slúttu yfir bakkana, og yfir hann lá fagur bogi mosavaxinnar brúar. Á þessum fagra stað var Chang vel þekktur sem nokkur áhrifamaður, roskinn og efnaður, en hann var ópíumreykingamaður.

Fyrr á ævinni hafði hann kynnst rómversk-kaþólskum mönnum og gerst kristinn að nafninu til. En hann hélt engu að síður áfram að reykja ópíum, og eftir því sem árin liðu sökk hann aðeins dýpra í synd og eymd. Loks heyrði hann af athvarfinu í Ts'ao-seng og fór þangað til að sjá hvað væri þar á seyði. Og þar hitti Chang loks í raun og sannleika frelsarann sem hann hafði heyrt um svo lengi. Hlekkir hans brustu, líf hans umturnaðist og hann sneri aftur til Pan-ta-li fullur fögnuðar.

En ein mikil raun var þó enn óleyst. Eiginkona hans var ekki kristin. Stundum virtist hún áhugasöm og fór þá yfir á samkomur í athvarfinu. En hún var bundin í enn hræðilegri ánauð en þeim lasti sem hafði svo lengi haldið manni hennar í fjötrum. Hún þjáðist af því meini sem alltaf er nefnt í hálfum hljóðum, þótt algengt sé, og var þekkt um allt nágrennið sem andsetin kona.

Eftir að eiginmaður hennar snerist til trúar virtist vesalings konan vera verr haldin en nokkru sinni fyrr. Æðisköstin urðu tíðari og hún hrópaði upp eins og í skelfingu:

„Ég óttast ekkert og engan nema Hsi hirði í Vestur-Chang-þorpinu.“ Og þetta endurtók hún í sífellu.

Þetta var einkennilegt mál og vakti talsverða athygli í héraðinu. Að lokum barst þetta Hsi til eyrna og olli honum ekki litlum áhyggjum. Hann hafði þegar átt í töluverðum erfiðleikum með að fá hina kristnu til að hætta að tala um hann sem „hirði okkar“, en það var titill sem honum þótti afar óheppilegur og hann átti ekkert tilkall til. Á þeim tíma var hann aðeins öldungur í söfnuðinum í P'ing-yang, og engir vígðir hirðar voru í héraðinu nema kristniboðarnir. En hvað sem hann reyndi tókst honum ekki að koma alveg í veg fyrir að þetta orð væri notað, og varð hann fyrir talsverðum misskilningi af þeim sökum. Og nú hélt vesalings óða konan í Pan-ta-li látlaust áfram að hrópa:

„Ég óttast ekkert og engan nema Hsi hirði.“

Að lokum fór Hsi yfir í þorpið, fullur angistar bæði hennar vegna og sinnar eigin, og tók hinn kristni eiginmaður hennar honum opnum örmum. Eins og venjulega safnaðist mannfjöldi saman inni í húsinu og í kringum það til að sjá hvað myndi gerast. Eftir að Hsi hafði lagt sannleikann skýrt fyrir fólkið og falið Guði allt málið í bæn, lagði hann hendur yfir konuna og skipaði hinum illu öndum í Jesú nafni að fara út af henni og snúa aldrei aftur.

Frá þeirri stundu linnti kvölunum. Frú Chang varð róleg og náði fullu jafnvægi. Öll einkenni hins undarlega sjúkdóms hennar hurfu og brátt varð hún jafn áköf og eiginmaður hennar í að leiða aðra til frelsarans. Þessi atburður vakti svo mikinn áhuga meðal nágranna og vina að Chang-hjónin sáu fljótlega að gestasalur þeirra var of lítill fyrir allt það fólk sem vildi sækja samkomurnar. Á eigin kostnað leigðu þau hús þar skammt frá til að nota sem kristna kirkju, og innan skamms komu tuttugu til þrjátíu trúaðir reglulega saman í þessu fjallaþorpi, og frá breyttu líferni þeirra og óttalausum vitnisburði breiddist blessunin síðan út til annarra staða. En það gekk ekki allt áfallalaust fyrir sig í Pan-ta-li, jafnvel á þessum fyrstu dögum. Sundurþykkja kom upp meðal hinna kristnu, hér sem annars staðar, og senda varð eftir Hsi til að kippa málum í rétt horf. Hann bar föðurhug til þeirra sem barna sinna og þjáðist alltaf sárt vegna synda þeirra og bresta. Hann fann fyrir þeim sem væru þau hans eigin. Ósjálfrátt leitaði sú hugsun á hann að ef hann hefði verið árvekulli, bænræknari og ötulli í tíma og ótíma við umönnun þessara litlu safnaða, hefðu vandræðin kannski aldrei komið upp, og þá hefði mátt komast hjá allri þessari sorg og þeirri vanvirðu sem nafni Meistarans var gerð.

Eitt sinn var hann kallaður í skyndi til Pan-ta-li vegna ósættis sem stefndi í að verða alvarlegt. Þetta var um hávetur í nístandi norðankulda, en hann lagði þegar af stað. Vafinn inn í loðfóðraða skikkju sína tókst hann á hendur stranga ferð yfir fjallvegina, þungur í skapi vegna þess sem hann vissi að biði hans.

Tveir bræður að nafni Chang, sem báðir voru í forystu meðal hinna kristnu, höfðu lent í deilum út af einhverju smáræði og nokkrir aðrir höfðu dregist inn í málið. Eftir því sem deilan harðnaði söfnuðust nágrannar og vinir saman, þar til svo virtist sem allir þorpsbúar væru komnir í þennan æsta mannfjölda. Í miðri þessari skammarlegu uppákomu greip bráðræðið yngri Chang-bróðurinn svo að hann þreif kjötöxi sem lá þar nærri og þeytti henni í átt að höfði bróður síns. Áhaldið var bæði beitt og þungt og höggið hefði eflaust orðið banvænt ef það hefði hæft í mark. En öxin geigaði og lenti á öðrum manni, leitanda að nafni Koh, og særði hann alvarlega á hné.

Þetta var skelfileg stund, því ætlunin hafði verið að fremja manndráp og árásarmaðurinn var yngri bróðirinn. Það gerði glæpinn tífalt verri. Auk þess var vesalings Koh alvarlega slasaður og allir ættingjar hans komnir í málið. Eftir fyrstu andartaksþögnina brutust átökin og hávaðarifrildið auðvitað út af enn meiri ofsa en áður. Ekkert gat stillt bræðurna og vinir hins særða manns mögnuðu ófriðinn af ásettu ráði. Þá varð nokkrum hinna kristnu svo alvarlega brugðið að þeir gerðu út sendiboða yfir í Vestur-Chang-þorpið.

Þegar Hsi kom á vettvang átakanna sá hann að ástandið var enn verra en hann hafði óttast. Chang-bræðurnir voru ósættanlegir og liðsmenn Kohs, sem sáu að þeir höfðu pálmann í höndunum, settu fram fjarstæðukenndar bótakröfur, og það sem verst var: málstaður Krists hafði verið opinberlega vanvirtur frammi fyrir heiðinni alþýðu. Satan hafði hrósað sigri og ómögulegt var að segja fyrir um hve mikið bál gæti kviknað út frá þessu.

Öll augu beindust að Hsi. Hvað myndi hann segja? Hvernig myndi hann taka á málinu? Á þeirri stundu virtist allt velta á kænsku hans og styrk. Í miðju slíku fjaðrafoki gat eitt rangt orð virkað eins og neisti í púðurtunnu, og sérhvert merki um ótta eða veikleika hlyti að gera illt verra. Hsi gerði sér fulla grein fyrir hættunni sem stafaði af ástandinu: gamall fjandskapur og þorpsdeilur voru á barmi þess að blossa upp á ný, og málaferli vofðu yfir, jafnvel fleiri en eitt, með öllum þeim mútugreiðslum og kúgun sem þeim fylgdu. Í Kína leiðir nefnilega eitt af öðru og keðjan virðist engan enda taka.

Og meira en það, hann vissi hvað bjó að baki þessu öllu; að slík reiði er í hræðilegri raun að gefa djöflinum færi,* og gegn vélabrögðum hans var hann svo sannarlega máttvana.

Það sem hann gerði var því einmitt það sem enginn átti von á. Hann gekk einfaldlega í burtu án þess að mæla orð af vörum og skildi þá eftir. Það hefði verið þýðingarlaust að ávíta þá eða fordæma. Engin skírskotun til skynsemi eða samvisku hefði verið virt viðlits á þeirri stundu. Eins og hann stóð þarna, án matar eða hvíldar, leitaði hann því að afviknum stað þar sem hann gat verið einn á bæn.

Talsverður tími leið áður en Hsi sást á ný, og forvitnin um hvað hann gæti verið að gera var nánast orðin að óþreyju. Og þegar hann birtist loks jókst undrun mannfjöldans enn frekar. Í stað þess að ávarpa hina reiðu deiluaðila eða reyna að friðmælast við ættingja Kohs, gekk hann hljóðlega út í hornið þar sem hinn særði maður sat afskiptur í öllum æsingnum, og bað um leyfi til að mega hlúa að særðum útlim hans.

Þetta sneri hugsunum og tilfinningum viðstaddra á svipstundu. Og þegar Hsi hirðir bjó um sárið með

* Efesusbréfið 4:26, 27: „Ef þér reiðist, þá syndgið ekki. Sólin má ekki setjast yfir reiði yðar. Gefið djöflinum ekkert færi.“ Það er athyglisvert að í Kína má rekja stóran hluta þeirra tilfella þar sem talið er að um andsetningu sé að ræða beint til slíks upphafs. Af þeim tilfellum sem höfundur hefur kynnst af eigin raun var sagt að nær öll hefðu byrjað með einhvers konar reiðikasti eða harmi sem stóð kannski yfir dögum saman.Efesusbréfið 4:26, 27 · Biblían 1981

lyfjum sem hann hafði komið með og talaði á meðan vingjarnlega við sjúklinginn, komust jafnvel áhorfendurnir ekki hjá því að finna að þeir höfðu meira eða minna á röngu að standa.

Á meðan Hsi var enn að sinna Koh tók hann að lýsa djúpri hryggð sinni yfir öllu því sem gerst hafði, og þeirri skömm sem þetta væri fyrir hann sjálfan og þá viðstadda sem kölluðu sig kristna. Nú var mannfjöldinn orðinn honum hliðhollur og hann gat sagt nánast hvað sem var. Smám saman hélt hann áfram og tók enn sök hinna brotlegu á sig, uns hann gat talað beinna til hinna kristnu og lyft öllu málinu upp á annað svið. Þessi synd var ekki aðeins brot þeirra hvers gegn öðrum eða gegn sveitungum sínum, heldur gegn Honum sem elskaði þá mest og sem þeir elskuðu í raun og sannleika innst í hjarta sínu. Síðan sneri hann sér að Chang-bræðrunum og höfðaði til þeirra á þessum grundvelli, af slíkri auðmýkt og blíðu að erfitt hefði verið að standast það. Hann talaði um sigurglott hins mikla andstæðings og um sorgina í hjarta Krists, sem þeir höfðu krossfest að nýju og smánað opinberlega. Hann bað þá báða í einlægni að viðurkenna misgjörð sína, því að báðir höfðu þeir átt sök á málinu, og að lokum minnti hann þá á hve miklu verr hefði getað farið ef Guð í miskunn sinni hefði ekki gripið inn í.

„Chang, yngri bróðir,“ hrópaði hann upp, „farðu og þakkaðu Drottni á knjánum fyrir að bjarga þér frá ólýsanlegri eymd og samviskubiti. Hefði Hann ekki bægt þessu höggi frá gæti dauði bróður þíns jafnvel nú hvílt á þér.“

„Og hvað Koh varðar,“ hélt hann áfram og ávarpaði mannfjöldann, „þá á hann svo sannarlega þakkir skildar. Með því að taka á sinn eigin líkama sárið sem ætlað var öðrum hefur hann komið í veg fyrir enn meiri skaða og líklega afstýrt dauða vinar síns.“

Þetta var nýtt sjónarhorn, og nú var litið með velþóknun til Koh, sem var farinn að líta út sem velgjörðarmaður. Ættingjar hans urðu vopnlausir þótt þeim væri það þvert um geð, og á meðan fengu Chang-bræðurnir ráðrúm til að jafna sig. Viðurkenningarorð fylgdu áminningum Hsi, sem höfðuðu jafnt til kristinna sem heiðinna, og að lokum gat hann útskýrt hin sönnu grundvallaratriði þeirrar trúar sem svo sorglega rangur vitnisburður hafði verið borinn um.

En Hsi gekk skrefi lengra en þetta. Hann vissi að orð, hversu sannfærandi sem þau væru, myndu aldrei græða klofninginn eða lækna hinn særða útlim. Eitthvað hagnýtara þurfti til. Það þýddi ekkert að segja Chang-bræðrunum að greiða bætur eða hvetja ættmenn Koh til að sýna fyrirgefningu. Þeir voru ekki enn í stakk búnir til þess. Auk þess er svo miklu áhrifameira að prédika með fordæmi sínu en með boðum einum saman. „Komið, fylgið mér,“ er enn þá máttugasta prédikunin.

Greiða varð raunhæfar bætur, því að Koh var óvinnufær og þjáðist mikið. Gera varð ættingjunum til hæfis og sannfæra áhorfendur um að kristnin væri réttlát og heiðvirð, ekki aðeins í orði. Og það sem mestu skipti: Chang-bræðurnir urðu að sættast heilum sáttum og hinir kristnu að finna að ekki væri hægt að ganga léttúðlega fram hjá slíkri synd, heldur hlyti hún að hafa þjáningu og missi í för með sér þótt hún væri fyrirgefin.

Hsi hafði ekki komið búinn undir fjárútlát. En hann var ekki ráðþrota. Hann yfirgaf þorpið um stund svo að orð hans mættu síast inn, fór sjálfur í næstu veðlánabúð og sneri aftur án loðfóðruðu skikkjunnar sinnar. Menn tóku strax eftir því að hana vantaði, því að án yfirhafnarinnar var hann illa klæddur í slíku vetrarveðri. En án þess að skeyta um mótbárur rétti hann Koh og fjölskyldu hans ríflega fjárupphæð, ekki sem skaðabætur, heldur sem vott um samúð sína og hryggð sem kristins manns vegna þess sem gerst hafði.

Síðan bað hann Chang-bræðurna með tárum og miklu frelsi í hjarta að halda frið sín á milli, og alla hina kristnu að játa syndir sínar fyrir Guði í sannri iðrun. Þeir þoldu ekki að horfa upp á hann líða fyrir misgjörð þeirra. Chang-bræðurnir brotnuðu alveg saman. Kærleikur og eining komust á að nýju. Hsi tókst einnig að færa sitthvað annað til betri vegar og gat skilið við litla hópinn af kristnu fólki sterkari að sumu leyti eftir þessa dapurlegu reynslu, sem hefði getað endað á allt annan veg. Þeir gátu ekki bætt honum upp það sem hann hafði fórnað og voru harmi slegnir yfir að láta hann leggja af stað í þessa löngu, köldu ferð svo óvarinn. En hann reyndi að hughreysta þá og sagði einarðlega:

„Þetta er allt í lagi og aðeins skylda mín. Guð hefur kallað mig til að bera byrðar ykkar og annast ykkur eins og mín eigin börn. Ég verð að gera það vegna þess að ég elska ykkur og hef ykkur í hjarta mínu, og ég get ekki annað.“

Frá þeim tíma blómstraði starfið í Pan-ta-li á alveg sérstakan hátt. Hinir kristnu þjöppuðu sér saman og allmargir bættust í hópinn. Áður en langt um leið leitaði svo margur ópíumreykingamaður eftir hjálp að Hsi varð að opna athvarf í þorpinu. Það varð til mikillar blessunar, og menn sem frelsuðust þar, bæði fyrir þetta líf og hið næsta, báru fagnaðarerindið til margra fjarlægra staða.

Og Chang-bræðurnir sneru aldrei aftur til fyrri vegar. Þeir urðu æ nytsamari í þjónustunni eftir því sem árin liðu. Annar þeirra, sá sem hafði gerst brotlegur við þetta tækifæri, varð mikils metinn djákni í söfnuðinum, en hinn, sem fyrst var djákni og síðan öldungur, starfaði síðar um nokkurra ára skeið sem kristniboði í þúsund mílna fjarlægð að heiman, í því héraði Kína þar sem fjandskapur í garð útlendinga var mestur.