Vöxtur plöntu Guðs sjálfs

Síðasta stóra skrefið sem Müller steig inn í ævistarf sitt að fullu var stofnun starfsins meðal munaðarlausra barna. Þetta skref var svo mikilvægt og áberandi að jafnvel minnstu atriðin í aðdraganda þess búa yfir sérstakri þýðingu og töfrum.

Þann 20. nóvember árið 1835 drakk hann te á heimili kristinnar systur og sá þar aftur eintak af ævisögu Franckes. Hann hafði um nokkurt skeið hugsað um svipað starf, þó ekki í jafn stórum stíl og ekki heldur til að herma bara eftir Francke, heldur vegna þess að hann fann svipaða guðlega leiðsögn. Þessi tilfinning hafði vaxið og orðið að sannfæringu, og sannfæringin hafði blómstrað og orðið að ásetningi sem nú þroskaðist hratt og varð að samsvarandi framkvæmd. Það gaf honum dirfsku til að stíga þetta skref fram á við í trausti á Guð einan að einmitt á þeim tíma hafði honum borist tíu pundum meira sem bænasvar en hann hafði beðið um fyrir annað starf sem þegar var í gangi. Þetta var líkast því að Guð gæfi honum tákn um að Hann væri bæði fús og reiðubúinn til að mæta öllum þörfum.

Ekkert er ef til vill verðugra til eftirbreytni en sú yfirvegun, sjálfskoðun og bænrækni sem jafnan einkenndi vinnubrögð hans þegar hann tók sér fyrir hendur eitthvert verk sem hann fann sig leiddan til að vinna. Þetta átti sérstaklega við þegar hann réðst í þessa nýju þjónustu, en framtíðarvöxtur hennar hvarflaði ekki einu sinni að honum þá. Í daglegri bæn í nærveru Meistara síns leitaðist hann við að skilja hismi eigingjarnra og holdlegra hvata frá hreinu korni þess guðrækilega tilgangs að vegsama Hann. Hann vildi losna við hvern vott af veraldlegri eigingirni eða lofgirni og herleiða hverja hugsun til hlýðni við Drottin. Hann rannsakaði stöðugt eigið hjarta til að koma auga á leynilegar og lævísar hvatir sem eru sannkallaðum þjóni Guðs ósamboðnar. Og þar sem hann trúði því að andlega sinnaður bróðir gæti oft hjálpað manni að sjá inn í eigið hjarta, ræddi hann áform sín oft við Craik bróður sinn og bað Guð að nota hann til að afhjúpa sérhverja óverðuga hvöt eða benda á hvaðeina í Ritningunni sem kynni að mæla gegn verkefninu. Þar sem einlægt markmið hans var að þóknast Guði þráði hann að þekkja eigið hjarta og tók fagnandi hverju því ljósi sem sýndi honum hans rétta innri mann og kom í veg fyrir mistök.

Herra Craik hvatti hann svo eindregið áfram, og frekari bænir staðfestu svo rækilega fyrri tilfinningu hans fyrir leiðsögn Guðs, að 2. desember 1835 var fyrsta formlega skrefið stigið. Þá voru pantaðir prentaðir miðar þar sem boðað var til opinbers fundar í vikunni á eftir. Þar átti að leggja tillöguna um stofnun munaðarleysingjaheimilis fyrir bræðurna og leita í sameiningu frekara ljóss um vilja Drottins.

Þremur dögum síðar, þegar hann var að lesa Sálmana, höfðu þessi níu orð djúp áhrif á hann: „OPNAÐU MUNN ÞINN VÍTT, OG ÉG MUN FYLLA HANN.“ (Sálmarnir 81:11, KJV.)

Frá þeirri stundu urðu þessi ritningarorð eitt af helstu kjörorðum lífs hans og þetta fyrirheit varð að krafti sem mótaði allt starf hans. Fram að þessu hafði hann ekki beðið um fjármuni eða samverkamenn, en nú fann hann sig leiddan til að heimfæra þetta ritningarorð í fullu trausti upp á þessi nýju áform. Hann fór þegar í stað að biðja djarflega um húsnæði, eitt þúsund pund í peningum og hæfa starfsmenn til að annast börnin. Tveimur dögum síðar barst honum fyrsta peningagjöfin til stuðnings verkinu – einn skildingur – og innan tveggja daga þar á eftir barst fyrsta húsgagnagjöfin – stór fataskápur.

Dagur hins minnisstæða almenna fundar rann upp – 9. desember. Í millitíðinni hafði Satan verið iðinn við að skjóta eldlegum skeytum sínum að Müller og hann var mjög niðurdreginn í anda. Hann var að stíga skref sem ekki yrði aftur tekið án mikillar auðmýkingar fyrir hann sjálfan og vanvirðu fyrir Meistara hans. Hvað ef þetta væri nú feilspor og hann væri að fara af stað án raunverulegrar leiðsagnar að ofan! En um leið og hann tók til máls veittist honum hjálp. Hinir eilífu armar báru hann uppi og hann fékk fullvissu um að Drottinn stæði á bak við verkið. Hann varaðist vandlega að höfða til hverfulla tilfinninga áheyrenda sinna og gekk ekki um með samskotabauk, því hann vildi að öll þessi fyrstu skref yrðu stigin í ró og hvert atriði vegið og metið af kostgæfni í bæn áður en ákvörðun yrði tekin. Tilfinningaæsingur eða skyndilegur eldmóður gæti byrgt mönnum sýn og komið í veg fyrir að þeir skynjuðu skýrt vilja Guðs. Eftir fundinn barst sjálfviljug gjöf upp á tíu skildinga og ein systir bauð sig fram til starfsins. Morguninn eftir var yfirlýsing um hið nýja starf meðal munaðarlausra barna sett í prentun og 16. janúar 1836 birtist viðbótaryfirlýsing.*

* Viðauki E. Narrative 1:143-146, 148-152, 154, 155.

Á öllum örlagastundum á Müller rétt á að skýra eigin skoðanir og gjörðir. Verkið sem hann var nú að ráðast í er svo nátengt öllu lífi hans upp frá þessu að hér ber að gera því full skil. Hann nefnir þrjár meginástæður fyrir stofnun hins fyrirhugaða munaðarleysingjaheimilis:

1. Að Guð megi dýrlegur verða með því að leggja svo til fjármunina að augljóst sé að það er ekki til einskis að treysta á Hann.

2. Að efla megi andlega velferð föður- og móðurlausra barna.

3. Að tryggja megi stundlega velferð þeirra.

Í sálgæslustarfi sínu var hann oft minntur á að trú barna Guðs þarfnaðist mikillar styrkingar. Hann þráði að hafa einhverja sýnilega sönnun til að benda á um að hinn himneski faðir sé sami trúfasti fyrirheitagjafinn og forsorgarinn og endranær, og jafn fús til að SANNA að Hann sé HINN LIFANDI GUÐ öllum þeim sem setja traust sitt á Hann, og að jafnvel í elli þeirra yfirgefi Hann ekki þá sem reiða sig á Hann einan. Þegar hann minntist þeirrar miklu blessunar sem hann hafði sjálfur hlotið af trúarverki Franckes, taldi hann sér skylt að þjóna kirkju Krists með því að taka Guð á orðinu og reiða sig á það.

Ef hann, fátækur maðurinn, gæti fengið fjármuni til að reka munaðarleysingjaheimili án þess að biðja nokkurn mann heldur Guð einan, þá myndi sjást að Guð er ENN TRÚFASTUR og BÆNHEYRIR ENN. Þótt starfið meðal munaðarlausra barna ætti að vera grein af Biblíufræðslustofnuninni, átti aðeins að verja til þess því fé sem væri sérstaklega gefið í þeim tilgangi. Og starfið yrði aðeins rekið svo langt og svo hratt sem Drottinn sæi fyrir bæði peningum og samverkamönnum.

Áformað var að taka aðeins við börnum sem höfðu misst báða foreldra sína og taka þau inn á aldrinum sjö til tólf ára, þótt síðar væri tekið við yngri munaðarlausum börnum. Þá átti að ala drengina upp til iðngreina en stúlkurnar til að fara í vist, og veita þeim öllum einfalda menntun sem væri líkleg til að búa þau undir ævistarf sitt.

Um leið og þessu framtaki hafði verið hrundið af stað fór máttur Drottins og vilji til að sjá fyrir þörfum þegar að birtast í vaxandi mæli. Upp frá þessu er dagbókin ein löng frásögn af trú og bænabeiðni mannsins og af trúfesti og íhlutun Guðs. Nú er aðeins eftir að rekja þau nýju framfaraskref sem marka vöxt starfsins, þær nýju þrengingar sem upp koma og hvernig þeim er mætt, ásamt þeim spurningum og flóknu vandamálum sem krefjast og hljóta nýja guðlega lausn hverju sinni.

Brýnasta þörfin var að fá færa og hæfa samverkamenn, sem aðeins Guð gat séð fyrir. Til að hrinda áformum sínum að fullu í framkvæmd fann Müller að hann varð að hafa sér við hlið samstillta karla og konur sem bæru einlæga umhyggju fyrir því hvernig munaðarlaus börn hefðu það og fyrir starfinu sjálfu. Ef einn Akan gat komið óreiðu á allar herbúðir Ísraels og einn Ananías eða Saffíra á alla kirkju Krists, þá myndi einn vantrúaður, bænlaus og eigingjarn aðstoðarmaður ekki reynast hjálparhella heldur hindrun, bæði fyrir verkið sjálft og alla samverkamennina. Ekkert skref var því stigið í flýti. Hann hafði beðið þolinmóður frammi fyrir Guði fram að þessu, og nú beið hann þess að þiggja úr Hans hendi Hans eigin útvöldu þjóna til að taka þátt í þessari þjónustu og gefa henni einingu í áformum og anda.

Áður en hann kallaði svaraði Drottinn. Þegar þann 10. desember höfðu bróðir og systir boðið sig fúslega fram, og andinn sem knúði þau sést vel á orðalagi bréfs þeirra:

„Við bjóðum okkur fram til þjónustu á hinu fyrirhugaða munaðarleysingjaheimili, ef þú telur okkur hæf til þess. Við viljum einnig láta heimilinu eftir til afnota öll húsgögn og annað sem Drottinn hefur gefið okkur, og gera þetta án þess að þiggja nokkur laun. Við trúum því að ef það er vilji Drottins að nota okkur, þá muni Hann sjá fyrir öllum þörfum okkar.“

Fleiri slík dæmi um fórnfýsi fylgdu í kjölfarið og sönnuðu að fólk Guðs kemur sjálfboða á valdadegi Hans. Hann sem verkaði í þjóni Sínum bæði að vilja og framkvæma, sendi samverkamenn til að deila byrðum hans og hefur allt til þessa dags mætt öllum slíkum þörfum af ríkdómi Sínum í dýrð. Enn hefur aldrei verið skortur á hæfum, glaðværum og dyggum samverkamönnum, þrátt fyrir að starfið hafi vaxið og breiðst svo hratt út.

Gjafirnar sem héldu starfinu uppi krefjast sérstakrar umfjöllunar svo að margir áhugaverðir lærdómar megi komast á blað. En hér ber þó að geta þess að í hópi fyrstu gefendanna var fátæk saumakona sem kom með þá ótrúlegu upphæð, eitt hundrað pund. Hin einstaka sjálfsafneitun og heilshugar gjafmildi sem þar birtist gerði þetta að sérlega heilagri fórnargjöf og tákni um velþóknun Guðs. Það fólst djúp þýðing í því að Hann skyldi velja fátæka og heilsuveila saumakonu sem verkfæri Sitt til að leggja grunninn að þessu mikla verki. Hann sem framkvæmir allt eftir ályktun vilja Síns gekk fram hjá hinum ríku, voldugu og tignu sem teljast eitthvað í þessum heimi, en valdi á ný hið fátæka, veika, lítilmótlega og fyrirlitna sem ekkert er, til þess að enginn maður skyldi hrósa sér í nærveru Hans.

Þar sem annast átti munaðarlaus börn þurfti hús og var beðið sérstaklega fyrir því. Ákveðið var að 1. apríl 1836 skyldi opna slíkt heimili fyrir munaðarlausar stúlkur, þar sem þær voru mest hjálparvana. Húsið að Wilson Street 6, þar sem Müller hafði sjálfur búið fram til 25. mars, var tekið á leigu til eins árs og formlega opnað 21. apríl, en sá dagur var helgaður bæn og lofgjörð. Almenningi var tilkynnt að nú væri opið fyrir umsóknir vegna barna í neyð, og 18. maí var jafnframt greint frá því að til stæði að opna bráðlega annað heimili fyrir ungbörn – bæði drengi og stúlkur.

Við skulum nú hverfa örlítið aftur í tímann til að gefa sérstakan gaum að einu atviki í reynslu Müllers sem átti sér stað nokkru fyrr.

Þótt hann hefði lagt jafnvel minnstu smáatriði í áformum sínum varðandi hið fyrirhugaða munaðarleysingjastarf, húsnæðið og samverkamennina fram fyrir Drottin, og beðið í trú um hús og húsbúnað, peninga fyrir leigu og öðrum útgjöldum og svo framvegis, þá játar hann að hann hafði aldrei nokkurn tíma beðið Drottin að senda hin munaðarlausu börn! Þetta virðist óskiljanleg yfirsjón, en sannleikurinn er sá að hann hafði gengið út frá því sem vísu að nóg yrði af umsóknum. Það er ekki auðvelt að ímynda sér undrun hans og vonbrigði þegar ákveðinn tími til að taka við umsóknum rann upp þann 3. febrúar og ekki ein einasta umsókn barst! Allt var tilbúið nema hin munaðarlausu börn. Þetta leiddi til dýpstu auðmýkingar frammi fyrir Guði. Allt það kvöld lá hann bókstaflega fram á ásjónu sína, rannsakaði eigið hjarta til að greina hvatir sínar og bað Guð að prófa sig og sýna sér huga Sinn. Hann var svo auðmýktur að hann gat sagt af heilu hjarta að ef Guð yrði meira vegsamaður með því, þá myndi hann fagna því að öll áform hans yrðu að engu. Strax daginn eftir barst fyrsta umsóknin um vistun. Þann 11. apríl var farið að taka á móti munaðarlausum börnum, og 18. maí voru þau orðin tuttugu og sex í húsinu og fleiri væntanleg daglega. Þar sem nokkrar umsóknir bárust vegna barna undir sjö ára aldri var komist að þeirri niðurstöðu að ekki skyldi haldið fast við hin upphaflegu aldursmörk á meðan enn væru laus pláss. En hvert nýtt skref var stigið með gát og bæn, svo að það yrði ekki í krafti holdsins eða í speki manna, heldur í krafti og speki Andans. Hversu oft gleymum við ekki þeirri alvarlegu viðvörun heilags anda að jafnvel þegar allt verk okkar er ekki í hættu vegna rangrar byrjunar, heldur er vel byggt á sönnum grundvelli, þá getum við í kæruleysi byggt ofan á hann úr tré, heyi og hálmi sem brennur upp í þeirri eldraun sem mun prófa hvílíkt verk hvers og eins er!

Fyrsta heimilið fyrir stúlkur hafði varla verið opnað þegar leiðin opnaðist fyrir annað heimilið. Viðeigandi húsnæði fékkst í húsi númer 1 við sömu götu og vel hæf forstöðukona gafst sem bænasvar. Þann 28. nóvember, um sjö mánuðum eftir opnun fyrsta heimilisins, var þetta annað heimili opnað. Nokkrar af eldri og duglegri stúlkunum af fyrsta heimilinu voru látnar vinna við hússtörf á hinu síðara, bæði til að spara aðkeypta vinnuhjálp og eins til að venja þær við að vinna fyrir aðra og veita þannig tilhlýðilega reisn þeim störfum sem stundum eru fyrirlitin sem niðurlægjandi og ómerkileg þjónustustörf. Þann 8. apríl 1837 voru þrjátíu munaðarlaus börn á hvoru heimili um sig.

Stofnandi þessa munaðarleysingjastarfs, sem hafði í upphafi beðið Guð um eitt þúsund pund, segir okkur að í sínum eigin huga hafi málið verið svo gott sem í höfn, þannig að hann þakkaði oft fyrir þessa háu upphæð eins og hún væri þegar komin í hendur hans. (Markúsarguðspjall 11:24; Fyrra Jóhannesarbréf 5:13, 14.) Þessi venja hans að líta á fyrirheit sem uppfyllt átti mikinn þátt í sigrum trúar hans og farsæld starfsins. Nú þegar fyrsti hluti frásagnar hans af handleiðslu Drottins var í þann mund að koma úr prentun, fannst honum að það yrði Meistaranum sem hann þjónaði til mikils heiðurs ef öll upphæðin væri raunverulega komin í hús áður en frásögnin kæmi út, án þess að nokkur maður hefði verið beðinn um framlag. Hann helgaði sig því bæninni á nýjan leik, og 15. júní var öll upphæðin komin að fullu. Engin beiðni hafði verið borin fram við nokkurn nema hinn lifandi Guð, en frammi fyrir Honum hafði hann lagt bæn sína daglega í átján mánuði og tíu daga, eins og hann skráir með sinni vanalegu stærðfræðilegu nákvæmni.Markús 11:24 · Fyrra Jóhannesarbréf 5:13, 14

Í lok þessa hluta frásagnar sinnar gefur hann í skyn fyrirhugaða stækkun á starfinu með þriðja heimilinu fyrir munaðarlausa drengi eldri en sjö ára, þar sem rými yrði fyrir um fjörutíu börn. Erfiðleikar komu upp, en hurfu sem fyrr fyrir mætti bænarinnar. Á meðan blómstraði allt starfið sem Biblíufræðslustofnunin rak; fjórir dagskólar höfðu verið stofnaðir með yfir eitt þúsund nemendum og meira en fjögur þúsund eintökum af orði Guðs hafði verið dreift.

George Müller gætti þess jafnan að hlusta á sannfæringu sína og hlýða henni síðan. Með heilbrigðri þjálfun greindi siðferðiskennd hans því æ skýrar milli góðs og ills. Þessi samviskusemi kom vel í ljós við útgáfu fyrsta upplagsins af frásögn hans. Þegar fyrstu fimm hundruð eintökin komu frá útgefendunum sóttu svo þungar efasemdir að honum að hann hikaði við að dreifa þeim. Þrátt fyrir að hann hefði byrjað, haldið áfram og lokið ritun verksins í bænaranda og lesið yfir hverja próförk í sama anda; og þrátt fyrir þá hvöt sem hann hafði meðvitað alið með sér allan tímann, að dýrð Guðs yrði efld með þessari frásögn af trúfesti Hans, þá tók hann allt málið aftur upp við sjálfan sig. Hann velti því fyrir sér hvort þessi útgefna frásögn kynni ekki að beina augum manna frá hinum mikla byggingameistara að hinu mannlega verkfæri Hans. Þegar hann opnaði kassann með skýrslunum fann hann sterka freistingu til að halda bæklingunum sem í honum voru frá dreifingu; en frá þeirri stundu er hann afhenti fyrsta eintakið, og ekki varð aftur snúið, þögnuðu efasemdir hans.

Síðar sá hann að efasemdir hans og bakþankar höfðu verið freisting frá Satan, og upp frá því efaðist hann aldrei um að með því að skrifa, prenta og dreifa þessum hluta frásagnarinnar og þeim sem á eftir fylgdu hefði hann gert Guðs vilja. Hið guðlega innsigli sem sett var á verkið var svo augljóst og skýrt, vegna þeirrar miklu blessunar sem það færði mörgum víðs vegar að, að ekkert rúm var lengur fyrir efasemdir. Draga má í efa að nokkur svipuð dagbók hafi verið jafn víða lesin og jafn undursamlega notuð, bæði til að snúa syndurum til trúar og til að lífga hina heilögu. Ríkulegar sannanir fyrir því munu koma í ljós hér á eftir.

Árið 1837, þegar Müller var á þrítugasta og öðru aldursári, fann hann með æ dýpri sannfæringu að tvennt væri algerlega ómissandi fyrir hans eigin vöxt í náð, guðrækni og krafti til þjónustu: í fyrsta lagi meira næði til leynilegs samfélags við Guð, jafnvel þótt það virtist bitna á opinberu starfi hans; og í öðru lagi ríflegri andleg umsjá með hjörð Guðs, en heildarfjöldi þeirra sem tóku þátt í kvöldmáltíðarsamfélaginu var nú nærri fjögur hundruð.

Fyrri sannfæringin leggur áherslu á atriði sem snertir sjálfa þungamiðjuna í lífi sérhvers trúaðs manns. George Müller var sér meðvitaður um að hann var of upptekinn til að biðja eins og honum bar. Ytri athafnir hans voru of stöðugar til að næði gæfist til innri íhugunar. Hann sá að hætta var á að hann glataði friði og krafti, og að annríki, jafnvel á hinum helgasta vettvangi, mætti ekki gleypa mann svo að það kæmi í veg fyrir heilaga íhugun Orðsins og innilega bænabeiðni. Drottinn sagði fyrst við Elía: „Far þú, FEL ÞIG“; og síðan: „Far og LÁT Akab SJÁ ÞIG.“ Sá sem ekki felur sig fyrst í leyniklefanum til að vera einn með Guði er óhæfur til að sýna sig á opinberum vettvangi og ganga fram meðal manna. Müller var síðar vanur að segja við bræðurna, sem höfðu „of mikið að gera“ til að verja nægum tíma með Guði, að fjögurra stunda vinna sem undirbúin er með einnar stundar bæn sé betri en fimm stunda vinna þar sem bæninni er sleppt. Hann sagði að þjónusta okkar við Meistarann væri Honum þóknanlegri og erindi okkar við mennina árangursríkara þegar hvort tveggja væri gegndrepa af vökva blessunar Guðs – dögg Andans. Allt sem vinnst í magni tapast í gæðum þegar eitt verkefnið rekur annað án þess að hæfilegt hlé gefist til hressingar og endurnýjunar krafta með því að bíða frammi fyrir Guði. Enginn maður hefur ef til vill síðan á dögum Johns Wesleys áorkað jafn miklu, jafnvel á langri ævi, og George Müller; þó hafa fáir dregið sig jafn oft eða jafn lengi í hlé inn í laufskála bænarinnar. Frá einu sjónarhorni séð virðist líf hans raunar hafa verið meira helgað bænabeiðni og fyrirbæn en bláberum athöfnum eða önnum meðal manna.

Jafnframt fann hann að ekki mætti vanrækja sálgæsluna vegna þess hve upptekinn hann var af öðru starfi eða bæn. Bæði trúaðir og leitandi sálir þörfnuðust hirðisumsjár. Hvorugur þeirra, hann né Craik bróðir hans, hafði nægan tíma til að vitja svo stórrar hjarðar sem dreifð var víða um borgina, og á hverju ári bættust við um fimmtíu nýir safnaðarmeðlimir sem höfðu sérstaka þörf fyrir fræðslu og umönnun. Þar að auki var fjöldi samkoma nær tvöfaldur þar sem söfnuðirnir voru tveir. Truflanir vegna gesta nær og fjær, þungar bréfaskriftir og umsjón með verki Drottins almennt tóku svo mikinn tíma að jafnvel tveir hirðar gátu ekki mætt þörfum safnaðarins. Á sameiginlegum fundi beggja safnaðanna í október voru þessi mál lögð hreinskilnislega fyrir hina trúuðu og gert ljóst að útvega þyrfti fleiri samverkamenn og sameina söfnuðina tvo þannig að fækka mætti aðskildum samkomum.

Í október 1837 fékkst hús fyrir þriðja munaðarleysingjaheimilið, sem ætlað var drengjum. En þar sem nágrannarnir lögðust harðlega gegn því að það yrði notað undir góðgerðarstofnun, féll Müller þegar í stað og í hógværð anda frá öllu tilkalli til húsnæðisins, minnugur lífsreglu Ritningarinnar: „Hafið frið við alla menn að því leyti sem það er unnt og á yðar valdi.“ (Rómverjabréfið 12:18.) Hann var viss um að Drottinn myndi sjá fyrir húsnæði, og trú hans var verðlaunuð þegar fljótlega fékkst hús í sömu götu og hin heimilin tvö voru.Rómverjabréfið 12:18 · Biblían 1981

Líkamlegur veikleiki reyndi enn á ný á trú og þolinmæði Müllers. Í átta vikur gat hann ekki stigið í prédikunarstólinn. Þessi undarlegi veikleiki í höfðinu, sem hann hafði áður þjáðst af og virtist stundum ógna viti hans, neyddi hann til að hvílast. Í nóvember fór hann til Bath og Weston-super-Mare og fól í æðri hendur það starf sem hann hafði ekki þrek til að sinna.

Hann tók eftir einu atriði og skráði það hjá sér: jafnvel á meðan þessi höfuðveikleiki stóð yfir þoldi hann bæn og biblíulestur betur en nokkuð annað. Hann dró þá ályktun að hvenær sem óhóflegri umhyggju er varið í líkamann sé mjög erfitt að forðast óhóflegt hirðuleysi um sálina. Því væri mun öruggara að leiða líkamann fremur hjá sér, svo að maður gæti gefið sig allan að því að rækta andlega heilsu sína og sinna verki Drottins. Þótt sumum kunni að þykja hann hafa gengið út í öfgar í þessu efni, leikur enginn vafi á því að þetta varð í æ ríkari mæli lífsregla hans. Hann leit á það sem skyldu sína að vísa öllum áhyggjum á bug; og þar á meðal þeirri lævísu og tælandi áhyggjusemi sem fylgist með hverri breytingu á sjúkdómseinkennum og þýtur á eftir einhverjum nýjum lækni eða nýju lyfi við öllum kvillum, hvort sem þeir eru raunverulegir eða ímyndaðir.

Müller var þó aldrei í raun skeytingarlaus um líkamlega heilsu sína. Lífshættir hans voru hófsamir og heilbrigðir, en enginn maður gat verið svo algerlega upptekinn af vilja og verki Meistara síns án þess að gleyma líkama sínum að sama skapi. Þeir eru ekki fáir, jafnvel meðal heilagra barna Guðs, sem eru svo uppteknir af líkamlegum veikleika sínum og vanlíðan að eina hlutverk þeirra virðist vera að hjúkra líkamanum, halda í honum lífinu og sjá fyrir þægindum hans. Eins og dr. Watts hefði komist að orði, þá er slíkt líf „vesælt dauðastríð“.

Þegar árið 1838 gekk í garð þjáðist Müller enn af veikleika og vanlíðan í höfðinu. Einkennin voru jafn slæm og nokkru sinni fyrr, og það reyndi sérstaklega á hann að þeim fylgdi tilhneiging til pirrings í skapi og jafnvel einhvers konar djöfulleg tilfinning sem var honum algerlega framandi á öðrum tímum. Hann var oft minntur á að hann væri að eðli til reiðinnar barn alveg eins og hinir, og að sem barn Guðs gæti hann aðeins staðist vélabrögð djöfulsins með því að klæðast alvæpni Guðs. Laufskáli Guðs er hvíldarstaður hins heilaga; alvæpni Guðs er brynja hans. Náðin fjarlægir ekki eða yfirvinnur allar tilhneigingar til hins illa á svipstundu, en þótt þær séu ekki upprættar vinnur hinn undursamlegi máttur Andans gegn þeim. Pétur komst að raun um að hann gat gengið á vatninu svo lengi sem hann hafði augun á Meistara sínum. Alltaf er tilhneiging til að sökkva, og heilög ganga með Guði sem býður þeirri tilhneigingu birginn er guðleg list sem hvorki er hægt að læra né iðka nema svo lengi sem við höldum áfram að „beina sjónum vorum til Jesú“. Þetta augnatillit trúarinnar vinnur gegn hinni eðlilegu tilhneigingu til að sökkva, svo lengi sem það heldur sálinni fast við Hann. Þessi Guðs maður fann hættuna sem hann var í, og þótt þessi raun væri honum þungbær bað hann ekki svo mikið um að hún yrði tekin frá sér, heldur að hann yrði varðveittur frá því að vanvirða nafn Drottins opinberlega, og sárbændi Guð um að fá frekar að deyja en að baka Honum nokkurn tíma smán.

Dagbók Müllers er ekki aðeins skrá yfir ytra líf hans í helguðu starfi og útbreiðslu þess, heldur er hún einnig spegill innra lífs hans og vaxtar þess. Það er öllum öðrum heilögum til hvatningar að sjá að þessi vöxtur átti sér stað, rétt eins og hjá þeim sjálfum, þrátt fyrir margar og miklar hindranir sem aðeins náðin gat sigrast á. Hlið við hlið við innsýn í fasta samviskusemi hans og gleði í Guði fáum við að sjá inn í tíma kulda og depurðar. Það er heilbrigður lærdómur um heilagt líferni að sjá þennan mann einhenda sér meðvitað í það verkefni að rækta með sér hlýðni og þakklæti; með því að rækta hlýðni óx hann í þekkingu og styrk, og með því að rækta þakklæti óx hann í þakklátum huga og kærleika. Veikleiki og kuldi eru ekki vonlaust ástand; til eru guðleg ráð við þeim sem styrkja og verma alla tilveru mannsins.

Þrjár færslur, sem standa hver við hlið annarrar í dagbók hans, gefa skýra mynd og afar holla fræðslu um þetta atriði. Í einni færslunni lýsir hann djúpu þakklæti sínu til Guðs fyrir þau forréttindi að fá að vera verkfæri Hans til að sjá fyrir heimilislausum, munaðarlausum börnum, þar sem hann horfir á litlu stúlkurnar, klæddar hreinum og hlýjum fötum, ganga fram hjá glugganum hans á leið í kapelluna á morgni dags Drottins. Í annarri færslu skráir hann þann ásetning sinn að senda, með Guðs hjálp, engin fleiri bréf inni í bögglum, vegna þess að hann sér að það er brot á póstlögum landsins og vegna þess að hann þráir, sem lærisveinn Drottins Jesú, að lúta öllum mannlegum lögum að svo miklu leyti sem slík hlýðni stangast ekki á við hollustu við Guð. Þriðja færslan fylgir fast á eftir og sýnir þennan sama mann í baráttu við þær meðfæddu tilhneigingar til hins illa sem knýja mann stöðugt til að leita til hásætis náðarinnar og hins hluttekningarsama æðsta prests. „Í morgun,“ skrifar hann, „vanvirti ég Drottin stórlega með pirringi sem ég sýndi minni kæru eiginkonu; og það nánast strax eftir að ég hafði kropið á kné frammi fyrir Guði og lofað Hann fyrir að hafa gefið mér slíka eiginkonu.“

Þessar þrjár færslur, teknar saman, fela í sér lærdóm sem ekki verður dreginn af neinni þeirra einni og sér. Hér birtist þakklæti fyrir guðlega miskunn, samviskusamur ásetningur um að hætta þegar í stað vafasamri venju, og játning á ósamkvæmni í heimilislífi hans. Allt er þetta dæmigerð reynsla og bendir okkur á leiðir til að vaxa í náðinni. Sá sem lætur enga miskunn Guðs fara fram hjá sér án þakklátrar viðurkenningar, sem hikar aldrei við að láta þegar í stað af vondri eða vafasamri venju, og sem í stað þess að afsaka synd vegna þess að hún sé tiltölulega smávægileg játar hana umsvifalaust og yfirgefur hana – slíkur maður mun vissulega vaxa og verða æ líkari Kristi.

Við verðum að þjálfa andleg skilningarvit okkar ef við eigum að greina andlega hluti. Til er skýr sýn á gæsku Guðs, og til er sljótt auga sem sér fátt til að þakka fyrir; til er viðkvæm samviska, og til er siðferðiskennd sem verður æ ónæmari fyrir hinu illa; til er hlýðni við áminningu Andans sem leiðir til tafarlausrar játningar og eykur styrkinn fyrir hverja nýja baráttu. Müller ræktaði með sér lífsvenjur sem gerðu allt eðli hans æ opnara fyrir guðlegum áhrifum, og þannig varð vitund hans um Guð æ skarpari og stöðugri.

Einn mikill ávöxtur þessarar andlegu ræktunar var sá að hann varð æ uppteknari af Guði og vandlátari um dýrð Hans. Eftir því sem hann sá guðlega hluti skýrar og skynjaði æðsta mikilvægi þeirra, helgaði hann sig því enn frekar að mikla þá frammi fyrir mönnum; og það er að vegsama Guð. Við getum ekki gert Guð dýrlegri í sjálfum Sér, því að Hann er óendanlega fullkominn; en við getum hjálpað mönnum að sjá hversu dýrlegur Guð Hann er, og þannig gengið inn í hið heilaga samfélag við Anda Guðs, sem hefur það hlutverk að taka af því sem Krists er, kunngjöra það mönnum og vegsama þannig Krist. Slíkt samfélag um að vegsama Guð setti Müller sér fyrir sjónir. Í ljósi slíkrar helgaðrar þrár getum við lesið þá auðmjúku færslu þar sem hann lítur yfir árið 1837, með öllum þunga hinnar vaxandi ábyrgðar, og lyftir hjarta sínu til síns guðlega Drottins og Meistara með þessum einföldu orðum:

„Drottinn, þjónn Þinn er fátækur maður; en hann hefur treyst á Þig og hrósað sér af Þér frammi fyrir mannanna börnum; lát hann því ekki verða til skammar! Lát ekki verða sagt: ‚Allt er þetta bara blindur eldmóður og þess vegna er það orðið að engu.‘“

Manni verður hugsað til Móse í fyrirbæn hans fyrir Ísrael, til Elía í hans mikla vandlæti fyrir Drottin allsherjar, og til þeirrar bænar Jeremía sem vekur svo mikla furðu okkar fyrir dirfsku sína:

„Fyrirlít eigi, vegna nafns þíns, – óvirð eigi hásæti dýrðar þinnar!“*

* Sbr. Fjórða Mósebók 14:13-19; Fyrri Konungabók 19:10; Jeremía 14:21.Fjórða Mósebók 14:13–19 · Fyrri Konungabók 19:10 · Jeremíabók 14:21

Þegar hann lítur til baka yfir vöxt starfsins í árslok 1837 skráir hann eftirfarandi staðreyndir og tölur:

Þrjú munaðarleysingjaheimili voru nú opin með áttatíu og einu barni og níu starfsmönnum sem önnuðust þau. Í sunnudagaskólunum voru þrjú hundruð og tuttugu börn og í dagskólunum þrjú hundruð og fimmtíu; og Drottinn hafði lagt til yfir þrjú hundruð og sjö pund fyrir stundlegum þörfum.

Frá sama sjónarhóli er vel við hæfi að líta til baka yfir fimm ára starf í Bristol fram til júlí 1837. Milli hans og Craiks bróður hans hafði ríkt órofa samlyndi frá upphafi. Þeir höfðu verið fullkomlega sammála í skilningi sínum á sannleikanum, í vitnisburði sínum um sannleikann og í mati sínu á öllum málum sem vörðuðu hina trúuðu sem heilagur andi hafði sett þá til umsjónarmanna yfir. Börn Guðs höfðu verið varðveitt frá villukenningum og sundrungu undir sameiginlegri hirðisumsjá þeirra; og allar þessar blessanir röktu Müller og hinn dyggi samverkamaður hans í auðmýkt til miskunnar og náðar hins mikla hirðis og biskups sálnanna. Fram að þessu höfðu yfir eitt hundrað og sjötíu manns snúist til trúar og verið teknir inn í samfélagið, þannig að heildarfjöldi þeirra sem tóku þátt í kvöldmáltíðarsamfélaginu var orðinn þrjú hundruð og sjötíu, og skiptust þeir nær jafnt milli Betesda og Gídeons. Öll saga þessara ára er uppljómuð af sólskini velþóknunar Guðs og blessunar.