Hin margvíslega náð Guðs

Einhver komst svo skemmtilega að orði í skýringu á tuttugasta og þriðja sálminum að „vagninn sem hinir heilögu Drottins ferðast í hafi ekki aðeins ekil, heldur líka tvo fylgdarsveina“ – „gæska og miskunn munu fylgja mér.“ (Sálmarnir 23:6, KJV.)

Víst er að þessir tveir fylgdarsveinar Drottins, í sínum himneska náðarbúningi, fylgdu George Müller alla ævidaga hans. Eins undursamleg og sagan er af byggingu munaðarleysingjaheimilanna fimm á Ashley Down sýndu þó margir aðrir atburðir og reynslustundir gæsku og miskunn Guðs ekki síður. Ekki má sleppa því að greina frá þeim á þessum síðum ef við ætlum að rekja náðuga handleiðslu Hans, hversu ófullkomlega sem það annars tekst. Nú þegar við höfum fengið heildarsýn yfir sögu munaðarleysingjaheimilanna getum við horfið aftur til ársins þegar fyrsta húsið var ráðgert, fetað aðra slóð og litið á einkalíf og heimilislíf Müllers.

Sjálfur hafði hann yndi af því að rekja gæsku og miskunn Drottins og sá ótal sannanir þess að þær hefðu fylgt sér. Hér má nefna nokkur dæmi af ólíkum sviðum reynslu hans sem gefa góða mynd af heildinni.

Blíð umhyggja Drottins birtist skýrt í lífi hinnar elskuðu dóttur hans, Lydíu. Árið 1843 varð ljóst að bæði til að létta undir með móðurinni og dótturinni til gagns væri betra að Lydía hlyti kennslu annars staðar en heima. Sem svar við bæn fékk faðir hennar guðlega leiðsögn til kristinnar systur, sem bjó yfir sérstökum hæfileikum til að fræða og ala upp börn. Þær gjafir voru augljóslega frá Andanum, sem úthlutar hverjum og einum trúaðra eins og Hann vill. Hún virtist útvalin af Guði til að takast á hendur það ábyrgðarmikla hlutverk að hafa umsjón með menntun Lydíu. Müller bæði bjóst við og óskaði eftir að greiða fyrir þessa menntun. Hann bað um reikninginn og greiddi hann í fyrsta sinn, en nákvæmlega sömu upphæð var skilað til hans aftur nafnlaust. Þau sex ár sem dóttir hans dvaldist þar til viðbótar fékk hann enga fleiri reikninga fyrir skólagöngu hennar. Þannig sá Guð fyrir fæði, húsnæði og menntun þessa einkabarns, ekki aðeins án nokkurs kostnaðar fyrir foreldrana heldur einnig til ómældrar ánægju þeirra, þar sem hún ólst upp í sönnum „aga og umvöndun Drottins“. Meðan Lydía var í þessum skóla, í apríl 1846, fann hún frið í trúnni og hóf það fagra líf í Drottni Jesú Kristi sem næstu fjörutíu og fjögur árin endurspeglaði mynd Hans á svo einstakan hátt.

Margir kristnir foreldrar hafa gert þau örlagaríku mistök að fela menntun barna sinna fólki sem býr eingöngu yfir vitsmunalegum hæfileikum en engum andlegum. Slíkir kennarar hafa leitt ungu nemendurna, sem þeim var trúað fyrir, út í trúleysi og guðleysi, eða í besta falli inn á braut tómrar hyggjudýrkunar og veraldlegs metnaðar. Í ekki svo fáum tilvikum hefur andrúmsloft skólans unnið gegn öllum áhrifum guðrækins heimilis. Jafnvel þótt skólinn hafi ekki verið beinlínis guðlaus hefur hann skort þann ilm andlegrar guðrækni og helgunar sem er ómissandi við rétt uppeldi næmra barna á þeim mótunarárum þegar skapgerðin er að mótast fyrir eilífðina!

Gæska og miskunn fylgdu Müller-hjónunum með áberandi hætti í dvöl þeirra í Þýskalandi árið 1845, sem stóð í um þrjá mánuði, frá 19. júlí til 11. október.

Guð leiddi þau greinilega til Stuttgart, þar sem bræðurnir höfðu ratað í alvarlegar villur og þurftu enn á ný á hjálparhönd að halda. Meira en tveimur mánuðum áður en Müller hélt til meginlandsins greip sú sterka sannfæring hann að hann ætti að snúa þangað aftur um hríð. Hinn 3. maí tók hann að biðja markvisst fyrir fjármunum til fararinnar. Innan stundarfjórðungs bárust fimm hundruð pund, og tók gefandinn fram að féð væri ætlað til að standa straum af öllum nauðsynlegum útgjöldum „til undirbúnings og í tengslum við“ þessa fyrirhuguðu ferð. Sama gæska og miskunn fylgdi hverju fótspori hans erlendis. Á hinn undursamlega hátt Guðs fékkst hentugt húsnæði í Stuttgart á tíma þegar borgin var óvenju þéttsetin, því auðugur skurðlæknir á eftirlaunum, sem aldrei fyrr hafði leigt út íbúðir, fann sig knúinn til að bjóða þeim húsnæði. Blessun fylgdi öllu starfi Müllers. Um tíma hélt hann allt að átta samkomur á viku. Hann gat einnig gefið út ellefu smárit á þýsku og dreift af hyggindum yfir tvö hundruð og tuttugu þúsund eintökum af þeim, auk nærri fjögur þúsund eintaka af Frásögn sinni, án þess þó að lögreglan skipti sér af því.

Eitt atvik úr þessari utanlandsdvöl verðskuldar sérstaka umfjöllun vegna þess lærdóms sem af því má draga, bæði um kærleiksríkt umburðarlyndi gagnvart skoðunum annarra og ljúfmannlega aðlögun að aðstæðum. Fyrir forsjón Guðs opnaðist tækifæri til að ávarpa samkomur um eitt hundrað og fimmtíu meðlima ríkiskirkjunnar. Að hans mati voru slíkar samkomur ekki að öllu leyti í samræmi við fyrirmynd Ritningarinnar og því gat hann ekki fellt sig fyllilega við þær. En þarna gafst svo gott tækifæri til að bera sannleikanum vitni og sýna kristna einingu í grundvallaratriðum, kærleikans vegna, að hann mat það svo að Drottinn vildi að hann gengi inn um þessar opnu dyr. Þeir sem þekktu Müller lítið, en vissu ákveðna sannfæringu hans og óbilandi tryggð við hana, hefðu ef til vill haldið að hann sýndi jafnvel minniháttar villum lítið umburðarlyndi og myndi hvergi hvika frá strangri og óhagganlegri afstöðu sinni til að koma til móts við þá sem voru fastir í þeim. En þeir sem þekktu hann betur sáu að hann hélt fast við heilnæmu orðin í þeirri trú og þeim kærleika sem veitist í Kristi Jesú. Líkt og Páll var hann ætíð fús til að verða öllum allt til þess að geta með öllu móti frelsað nokkra, og í allri skapgerð hans og framgöngu skein ekkert jafn skært og fagurlega og kærleikurinn. Hann fann að sá sem vill reisa aðra við verður að beygja sig niður til að ná taki á þeim, og að ef bræðurnir eiga að hljóta hjálp okkar verðum við að umbera þá og ekki krefjast smávægilegra atriða eins og þau væru kjarni málsins og undirstaða. Þess vegna var framkoma hans ekki fráhrindandi að óþörfu heldur mild og sáttfús. Það var áberandi náðarmerki að þótt hann héldi svo fast og ákveðið í eigin skoðanir á sannleika og skyldu, þá hafði umburðarlyndi kærleikans svo rutt burt óþoli blindrar rétttrúnaðarhörku að þegar Drottinn leiddi hann svo og aðstæður kröfðust, gat hann um stund lagað sig að venjum sem hann efaðist um að væru réttar, án þess þó að slaka hið minnsta á alvöru sannfæringar sinnar eða heilindum vitnisburðar síns.

Gæska og miskunn Guðs birtist í því að í hvert sinn sem stórhuga áform voru ráðgerð í Hans þágu, svaraði Hann með því að leggja ríkulega til fjármuni svo hrinda mætti slíkum óskum í framkvæmd. Þetta sannaðist ríkulega, ekki aðeins í starfinu meðal munaðarlausra barna heldur einnig í sögu þess starfs sem Biblíufræðslustofnunin vann, þegar hinar ýmsu greinar starfsins uxu svo hratt ár eftir ár þar til fullum þroska var náð. Að vísu kom sá tími að Guði þóknaðist að samdráttur tæki við af vexti í sumum deildum, en jafnvel þar réð gæskan ríkjum. Síðar kom nefnilega í ljós að ástæðan var sú að aðrir bræður höfðu fengið leiðsögn til að taka upp slíkar greinar í verki Drottins. Müller fagnaði allri þeirri þróun jafn innilega og ef hans eigið starf eitt hefði hlotið þann heiður frá Guði.

Það varð honum æ hjartfólgnara að styðja bræðurna á kristniboðsökrum, og fjármunirnir til að fullnægja þessari óeigingjörnu þrá margfölduðust svo að þegar hann leit yfir sögu handleiðslu Drottins árið 1846 sá hann að honum hafði verið gert kleift að verja um sjö sinnum hærri fjárhæðum til þessa á síðari árum en áður. Hér má bæta því við, þótt við förum nokkuð fram í tímann, að þegar hann settist niður nítján árum síðar, árið 1865, til að úthluta þeim verkamönnum í Drottni sem hann var vanur að styrkja þeim upphæðum sem hann taldi æskilegt að senda hverjum og einum, voru nöfn eitt hundrað tuttugu og tveggja slíkra verkamanna fyrir framan hann! Sannarlega gæska og miskunn! Þetta var aðeins ein grein af starfi hans, og þó hafði hún náð slíkri stærð og borið svo ríkulegan ávöxt! Hann þurfti fjögur hundruð sextíu og sex pund til að geta sent þeim alla þá upphæð sem hann hafði ætlað þeim, en á þá fjárhæð vantaði hann níutíu og tvö pund. Hann bar þennan skort fram fyrir Drottin. Sama kvöld fékk hann fimm pund, morguninn eftir hundrað pund til viðbótar og enn fremur fimmtíu pund sem „afmælisgjöf“, svo að hann átti alls þrjátíu og sjö pundum meira en hann hafði beðið um.

Hvílík gæska og miskunn fylgdu honum í þeim krafti sem hann bjó ætíð yfir til að bera þungar áhyggjubyrðar starfsins! Vagn Drottins bar bæði hann og byrðar hans. Dag eftir dag varðveitti hans náðugi Meistari frið hans óskertan, þótt veikindi kæmu upp í þessari stóru fjölskyldu, þótt finna yrði góð heimili og vinnu handa munaðarlausum börnum sem voru að útskrifast og veita nýjum munaðarlausum börnum viðeigandi umönnun og menntun, þótt sífellt kæmu upp erfið vandamál og nýjar þarfir knýðu dyra, alvarleg mál krefðust bænar og árvekni dag hvern og stöðugrar kostgæfni og vöku væri þörf – því að Drottinn var hjálpari hans og bar allar byrðar hans.

Veturinn 1846 til 1847 gekk yfir sérstakt hallæristímabil. Myndi gæska og miskunn Guðs bregðast? Sumir fylgdust vantrúaðir með og sögðu við sjálfa sig, ef ekki við aðra: „Skyldi nú ganga vel hjá Müller og munaðarlausu börnunum hans? Ef honum tekst að sjá fyrir þeim núna eins og hingað til, þá skulum við ekkert segja.“ En allan þennan tíma víðtæks skorts var vitnisburður hans: „Okkur skortir ekkert, Guð hjálpar okkur.“ Trúin leiddi hann áfram þegar vegurinn var of dimmur til að sjá fram undan. Raunar fann hann því betur fyrir Hendinni sem leiðir blinda um veg sem þeir þekkja ekki, sem leiðin var dimmari. Þau komust jafn auðveldlega í gegnum þennan vetur og alla aðra frá upphafi starfsins!

Var það ekki merki þess að „fylgdarsveinar“ Guðs fylgdu George Müller að verkið hætti aldrei að vera bæði trúarverk og bænarverk? Og að engir erfiðleikar eða vonbrigði, né heldur velgengni eða sigrar, urðu nokkurn tíma til þess að vikið væri svo mikið sem eina klukkustund frá hinum háleitu grundvallarreglum sem starfið hvíldi á, eða frá þeim tilgangi sem það var reist fyrir?

Við höfum heyrt sagt um bróður nokkurn, sem Guð heiðraði mjög við upphaf trúarverks, að þegar starfið hafði vaxið og orðið umfangsmeira hafi hann virst breyta grundvelli þess í viðskiptarekstur. Hversu mjög vegsamar það ekki Guð að hið heilaga framtak, sem gróðursett var í Bristol árið 1834, hefur enga slíka breytingu þekkt á megineinkennum sínum öll þessi ár! Þótt starfið stækkaði, og þarfirnar um leið, þar til útgjöldin voru orðin tvöföld, þreföld, fjórföld og að lokum sjötíuföld á við það sem var þegar fyrsta munaðarleysingjaheimilið var opnað við Wilson Street, hefur grundvöllurinn ekkert breyst. Aldrei hefur verið leitað til manna eftir vernd eða stuðningi, og aldrei hefur verið treyst á fastar tekjur eða stofnsjóði. Öll þessi ár hefur Guð, alveg eins og í upphafi, verið hinn eini verndari og traust. Biblíufræðslustofnunin hefur hvorki strandað á skerjum fjárhagslegs hruns né heldur rekið frá upphaflegum legufærum sínum í öruggu akkerislægi fyrirheita Jehóva.

Var það ekki gæska og miskunn sem varðveitti George Müller ætíð jafn þakklátan og hann var trúr! Hann fann ekki síður stöðugt fyrir þörf sinni á trú og bæn en þeirri skyldu og þeim forréttindum að fyllast ríkulegri gleði og lofgjörð. Sumir kynnu að halda að eftir slíka reynslu af bænheyrslum yrði maður æ minna snortinn af þeim, þegar nýjabrumið færi af svo reglubundinni íhlutun Guðs. En svo var aldeilis ekki. Þegar Drottinn sendi þrjú hundruð pund í einu lagi í júní 1853, á tíma sárra þrenginga, gat hann varla hamið sigurgleði sína í Guði. Hann gekk lengi fram og aftur um herbergi sitt, hjarta hans og augu flutu yfir, munnur hans fylltist hlátri og rödd hans söng, um leið og hann gaf sig á ný hinum trúa Meistara sem hann þjónaði. Blessanir Guðs voru honum alltaf nýjar og ferskar. Bænheyrslur glötuðu aldrei töfrum hins nýja; líkt og blóm sem tínd eru ný á hverri stundu úr görðum Guðs fölnuðu þær aldrei og misstu ekkert af fegurð sinni né himneskum ilmi.

Og hvílík gæska og miskunn var það ekki sem lét bænaranda og þolinmæði aldrei slaka á tökum sínum, hvorki þegar svörin virtust falla þétt eins og snjókorn né þegar himinninn virtist lokaður og trúin varð að bíða lengi og þolinmóð! Hver dagur bar með sér nýja þörf á staðfestu í bæninni. Eins og Müller ber vitni um var eini munurinn á síðari tímum og hinum fyrri raunar sá að erfiðleikarnir uxu í réttu hlutfalli við stærð verksins. En hann bætir því við að við þessu hafi mátt búast, því að Drottinn gefur trúna í þeim beina tilgangi að reyna hana til dýrðar Sínu eigin nafni og þeim til góðs sem trúna á. Og það er einmitt í gegnum þessar prófraunir sem traustið lærir leyndardóm sigra sinna.

Gæska og miskunn leiddu ekki aðeins þennan þjón Guðs heldur vörðu hann einnig. Fylgdarsveinar Guðs báru hlífðarskjöld sem hvíldi alltaf yfir honum. Mitt í þúsundum ósýnilegra hættna kom einstaka sinnum í ljós einhver háski, þó oftast eftir að hann var liðinn hjá. Þegar hann starfaði til dæmis í Keswick árið 1847 skaut maður nokkur sig til bana, en hann hafði misst vitið meðan hann bjó í sama húsi. Síðar kom í ljós að maðurinn hafði ímyndað sér að Müller sæti um líf sitt, og hefði hann mætt Müller í þessu geðveikiskasti hefði hann að öllum líkindum skotið hann með hlaðinni skammbyssu sem hann bar á sér.

Vegur þessa Guðs manns lá stundum í gegnum djúp vötn þrenginga, en gæska og miskunn fylgdu honum enn og héldu honum uppi. Haustið 1852 sneri hans elskaði mágur, herra A. N. Groves, aftur frá Austur-Indíum, þungt haldinn, og í maí árið eftir sofnaði hann svefninum langa á heimili Müllers eftir blessaðan vitnisburð fyrir Guð. Honum átti Müller mikið að þakka fyrir Guðs náð við upphaf starfs síns árið 1829. Fordæmi hans hafði glætt og styrkt trú Müllers þegar herra Groves hélt til Bagdad ásamt eiginkonu og börnum, án nokkurs sýnilegs stuðnings eða tengsla við kristniboðsfélag, til að vinna að kristniboði á þessum fjarlæga akri, eftir að hafa sagt skilið við arðbært starf sem gaf af sér um fimmtán hundruð pund á ári. Böndin milli þessara manna voru afar náin og innileg og missir þessa mágs olli sárri sorg.

Í júlímánuði þar á eftir gengu Müller-hjónin í gegnum enn þyngri raun. Lydía, hin elskaða dóttir þeirra og einkabarn – fædd árið 1832 og endurfædd 1846, sem nú var tvítug að aldri og ómetanlegur fjársjóður – veiktist síðari hluta júnímánaðar. Veikindin þróuðust út í illvíga taugaveiki sem leiddi hana að dyrum dauðans tveimur vikum síðar. Foreldrarnir urðu að horfast í augu við þann möguleika að standa uppi barnlausir. En trúin sigraði og bænin hafði betur. Þeirra elskaða Lydía hélt lífi og varð um mörg ókomin ár ólýsanleg blessun, ekki aðeins þeim og tilvonandi eiginmanni sínum heldur einnig mörgum öðrum í víðari hring. Í þessari prófraun fann Müller sérstaka sönnun fyrir gæsku og miskunn Guðs, sem hann skráir með þakklæti. Hún fólst í þeim vexti í náðinni sem birtist í algerri og fúsri undirgefni hans undir vilja Föðurins; jafnvel þegar slíkur missir virtist blasa við honum haggaðist ekki það traust hans að allt myndi samverka til góðs. Hann gat ekki annað en borið þessa djúpu sálarró saman við hinn rofna frið og möglunaranda sem hann hafði mætt svipaðri raun með í ágúst 1831, tuttugu og einu ári áður. Hversu líkt segulstáli í járnsvarfi finnur ekki hið þakkláta hjarta miskunnargjafirnar og tínir þær upp úr svörtu ryki sorgar og þjáningar!

Öðru bindi Frásagnar Müllers lýkur á málsgrein þar sem hann vísar formlega á bug allri upphafinni nafnbót sem kraftaverkamaður og kallar slíkt óskammfeilna dirfsku og tilgerð. Jafnframt lýsir hann hryggð sinni yfir því að nokkurt verk, sem byggist á fyrirheitum Ritningarinnar og er reist á hinum einföldu stoðum trúar og bænar, skuli talið annaðhvort yfirnáttúrulegt undur eða öfgatrú.

Algengar skýringar manna á velgengni starfsins væru fáránlega hlægilegar og skoplegar ef þær væru ekki jafn sorglega vantrúaðar og raun ber vitni. Þeir sem þekktu lítið eða ekkert til iðkunar trúarinnar eða reynslunnar af trúfesti Guðs gripu til skýringa sem voru Guði til mestu vanvirðu. Sumir sögðu: „Müller er útlendingur; aðferðir hans eru svo nýstárlegar að þær vekja athygli.“ Aðrir héldu að „ársskýrslurnar söfnuðu fénu inn“ eða gáfu í skyn að hann ætti „leynilegan fjársjóð“. Hið rólega svar hans var að sú staðreynd að hann væri útlendingur væri líklegri til að fæla fólk frá en að vekja traust; að nýjabrumið myndi varla duga honum eftir meira en tuttugu ár; og að aðrar stofnanir sem gæfu út skýrslur kæmust ekki alltaf hjá skorti og skuldum. En hvað varðaði hinn leynilega fjársjóð sem hann var talinn hafa aðgang að, kvaðst hann knúinn til að játa að meira væri hæft í þeirri tilgátu en gagnrýnendurna grunaði. Hann átti svo sannarlega óþrjótandi fjárhirslu – í fyrirheitum Guðs sem er óbreytanlega trúr – og viðurkennir að úr henni hafi hann árið 1856 þegar tekið út í tuttugu og tvö ár, alls yfir eitt hundrað og þrettán þúsund pund. Hvað skýrslurnar snertir er vert að taka fram að hann auglýsti aldrei á ævinni neina þörf meðal almennings nema einu sinni. Þá auglýsti hann eftir fleiri munaðarlausum börnum – fleiri börnum til að annast í nafni Drottins. Það var eina og einstæða tilvikið þar sem hann auglýsti, og með því leitaðist hann ekki við að auka tekjur sínar heldur útgjöld – hann bað ekki almenning um aðstoð við að framfleyta þurfalingum, heldur um að gefa sér enn frekara tilefni til fjárútláta!

Hann var svo fjarri því að treysta á nokkrar slíkar bjargir sem hinn vantrúaði heimur ímyndaði sér, að það var einmitt þegar allir slíkir farvegir þornuðu upp sem hann fann tækifæri fyrir trú sína og kraft Guðs. Hinn sýnilegi sjóður var oft svo rýr að ekkert var eftir í honum, en hinn ósýnilegi fjársjóður var ríkidómur Guðs í dýrðinni og af honum mátti ausa án takmarka. Til hans eins horfði hann, og í honum fann hann sig eiga gnægðafljót sem aldrei getur þornað upp.*

* Viðauki H.

Starfið meðal munaðarlausu barnanna bjó í augum Müllers yfir mörgum töfrum sem urðu honum æ kærari eftir því sem hann sökkti sér dýpra í það. Þótt hans helsta von væri sú að verða farvegur andlegrar heilsu fyrir þessi börn, naut hann einnig þeirrar gleði að sjá hvernig Guð notaði þessi heimili til að efla líkamlega velferð þeirra, og í ekki svo fáum tilvikum til að endurnýja að fullu veika og sjúka líkama þeirra. Hafa verður í huga að flest þeirra voru orðin munaðarlaus af völdum hins mikla tortímanda, tæringarinnar. Börn voru oft færð á munaðarleysingjaheimilin gagnsýrð af spilltu blóði, með sjúklega hneigð í líkamanum, og stundum grindhoruð og hálfsvelt eftir að hafa hvorki fengið almennilega næringu né læknisaðhlynningu.

Vorið 1855 voru til dæmis fjögur systkini á aldrinum fimm til níu ára tekin inn á munaðarleysingjaheimilið, öll í hörmulegu ástandi vegna skorts á bæði hjúkrun og næringu. Það var alvarlegt umhugsunarefni hvort yfirhöfuð ætti að taka við þeim, þar sem slík tilfelli gátu breytt stofnuninni í sjúkrahús og tekið til sín óhóflega umönnun og tíma. En að vísa þeim frá virtist nánast ómennskt, og í öllu falli miskunnarlaust. Í trausti til Guðs var þeim því veitt viðtaka og hlúð að þeim af foreldraást. Fáeinum vikum síðar voru þessi börn óþekkjanleg á velli, svo hröð hafði heilsubótin orðið, og með Guðs blessun þurfti þar sennilega að grafa fjórum gröfum færra.

Þær raunir sem fylgdu siðferðilegu og andlegu ástandi hjá munaðarlausu börnunum voru þó enn þyngri en þær sem stöfuðu af vanheilsu og máttleysi. Þegar munaðarlaus börn reyndust óforbetranlega illa innrætt var þeim vísað burt svo að þau spilltu ekki öðrum, því stofnunin var hvorki betrunarhæli né sjúkrahús. Árið 1849 þurfti að senda burt dreng, tæplega átta ára gamlan, sem forhertan lygara og þjóf, eftir að hann hafði tvívegis strokið með eigur annarra barna og hreykt sér af glæpum sínum á barnsaldri. Samt var langlundargeðið sem honum var sýnt undursamlega guðlegt, því í meira en fimm ár hafði verið rætt við hann í einrúmi, beðið fyrir honum og öllum öðrum ráðum beitt til að leiða hann á rétta braut. Þegar brottvísun var orðin síðasta úrræðið var hann sendur burt af munaðarleysingjaheimilinu við hátíðlega athöfn og með bæn í viðurvist allra hinna, í þeirri von að slík ráðstöfun mætti verða til tvöfaldrar blessunar – honum til betrunar og öðrum til viðvörunar. Og jafnvel þá fylgdu innilegar bænabeiðnir í kærleika þessum unga en þaulvana syndara þegar honum var vísað á brott.

Undir lok nóvembermánaðar 1857 kom í ljós alvarlegur leki í miðstöðvarkatlinum í húsi nr. 1 sem gerði tafarlausa viðgerð nauðsynlega. Þar sem katlarnir voru múraðir inni í tígulsteinshleðslu og hugsanlega þurfti nýjan ketil, hlaut slík viðgerð að taka drjúgan tíma. En hvernig átti að halda hita á þrjú hundruð börnum á meðan, þar sem sum þeirra voru mjög ung og viðkvæm? Jafnvel þótt hægt væri að koma upp gasofnum til bráðabirgða hefði þurft reykháfa til að leiða óhreina loftið út. Engin leið var því tiltæk til að hita húsið upp meðan á viðgerðinni stóð, jafnvel þótt hundrað pundum yrði varið til að afstýra kuldahættu. Enn á ný sneri Müller sér til hins lifandi Guðs og ákvað í trausti til Hans að láta hefjast handa við viðgerðina. Degi eða tveimur áður en slökkva þurfti eldana undir katlinum brast á napur norðanvindur. Ekki var hægt að fresta verkinu lengur, en ótímabær kuldi miðað við árstíma ógnaði þessum hundruðum barna með skaðlegu vosbúðarkuli. Þá var Drottinn ákallaður af djörfung: „Drottinn, þetta eru Þín munaðarlausu börn. Þóknist Þér að snúa þessum norðanvindi í sunnanvind og gefa verkamönnunum vilja til að vinna, svo að verkinu ljúki fljótt.“

Kvöldið áður en viðgerðin hófst blés enn nístandi kuldastormur, en þegar dagur rann blés sunnanvindur og veðrið var svo milt að enga upphitun þurfti! Og ekki nóg með það. Þegar Müller fór niður í kjallarann með verkstjóranum til að athuga hvort ekki væri með nokkru móti hægt að flýta viðgerðinni, heyrði hann verkstjórann segja í áheyrn mannanna: „Þeir munu vinna fram á kvöld og mæta aftur eldsnemma í fyrramálið.“ „Við viljum heldur, herra,“ svöruðu mennirnir, „vinna alla nóttina.“ Þannig logaði eldurinn á ný eftir um það bil þrjátíu klukkustundir til að hita vatnið í miðstöðvarkatlinum, og allan tímann þar til hitakerfið var komið í lag hélt þessi mildi og miskunnsami sunnanvindur áfram að blása. Gæska og miskunn fylgdu auðmjúkum þjóni Drottins og birtust enn skýrar þegar sérstakar prófraunir og erfiðleikar steðjuðu að.

Hver ný neyð kallaði á nýja bæn og vakti nýja trú. Þegar nokkrir drengir voru reiðubúnir að fara á iðnsamning árið 1862, en engar umsóknir höfðu borist af því tagi sem óskað var eftir, var bænin eina úrræðið, því auglýsingar hefðu hæglega dregið að iðnmeistara sem sóttust eftir lærlingum vegna meðgjafarinnar. En hver einasti af þessum átján drengjum komst á góðan samning hjá kristnum meistara sem rak hentuga iðju og tók piltinn inn á eigið heimili.

Um sama leyti stíflaðist eitt af frárennslisrörunum sem liggur á um ellefu feta dýpi í jörðu. Þegar grafnar höfðu verið þrjár holur og borað í rörið á jafnmörgum stöðum án árangurs, var beðið um að í fjórðu tilraun yrðu verkamennirnir leiddir á nákvæmlega þann stað þar sem stíflan var – og þeirri bæn var bókstaflega svarað.

Þrjú dæmi um einstaka hjálp í neyð, sem svar við bæn, eru sérstaklega skráð á árabilinu frá 26. maí 1864 til sama dags árið 1865, og ekki má ganga fram hjá þeim án þess að nefna þau að minnsta kosti.

Í fyrsta lagi var það í hinum miklu þurrkum sumarið 1864, þegar stóru vatnsþrærnar fimmtán í munaðarleysingjaheimilunum þremur voru tómar og djúpu brunnarnir níu, og jafnvel góða lindin sem aldrei fyrr hafði brugðist, voru nánast öll þornuð upp. Daglega þurfti tvö til þrjú þúsund gallon af vatni, og dag hvern var beðið til Guðs regnsins. Sjáið hvernig Guð sá fyrir þörfinni þótt Honum þóknaðist að halda að Sér regninu ofan að! Bóndi í nágrenninu lagði til um helming þess vatns sem þurfti úr stærri brunnum sínum, en afgangurinn fékkst úr hálfþurrum brunnunum á Ashley Down. Og þegar hann gat ekki lengur séð af vatni bauð annar bóndi fram vatn úr læk sem rann um tún hans, án þess að svo mikið sem einn dagur félli úr, og þannig var nóg til af vatni uns rigningarnar fylltu þrær og brunna á ný.*

* Um tuttugu árum síðar lagði Bristol Water Works Co. vatnsleiðslur þangað og tryggði þannig varanlegt og óþrjótandi vatnsrennsli.

Í öðru lagi, þegar skarlatssótt, taugaveiki og bólusótt geisuðu í Bristol og nágrenni í þrjú ár og ógnuðu munaðarlausu börnunum, var aftur beðið til Hans sem er jafnt Guð heilsunnar sem regnsins. Ekkert tilfelli af skarlatssótt eða taugaveiki kom upp allan þann tíma, þótt bólusótt væri leyft að berast inn í minnsta munaðarleysingjaheimilið. Bænin var enn sem fyrr eina úrræðið. Sjúkdómurinn barst í hin húsin þar til fimmtán lágu veikir í einu. Tilfellin voru þó væg af Guðs miskunn og Drottinn var grátbeðinn um að leyfa faraldrinum ekki að breiðast frekar út. Ekkert barn til viðbótar veiktist, og þegar sjúkdómurinn hvarf alveg níu mánuðum síðar hafði ekki eitt einasta barn dáið úr honum. Aðeins einn kennari eða fullorðinn hafði veikst, og það mjög vægt. Hvílíkri eyðileggingu hefði sjúkdómurinn ekki getað valdið meðal þeirra tólf hundruð vistmanna sem bjuggu á þessum munaðarleysingjaheimilum ef hann hefði geisað þar eins og síðar varð, árið 1872!

Í þriðja lagi gengu ofsaveður yfir Bristol og nágrenni í janúar 1865. Þökin á munaðarleysingjaheimilunum skemmdust svo mikið að þau opnuðust á að minnsta kosti tuttugu stöðum og stórar glerrúður brotnuðu. Þetta var á laugardegi og hvorki var hægt að fá glerara né þakhellulagningamann fyrr en á mánudegi. Því var Drottinn vinda og veðurs beðinn að vernda hinar berskjölduðu byggingar í millitíðinni. Vindinn lægði og regninu var haldið í skefjum fram að hádegi á miðvikudegi, en þá var viðgerðinni nærri lokið þegar úrhellisrigning hrakti þakviðgerðarmennina ofan af þakinu. Eitt op var enn óviðgert og hætta á miklu tjóni, en sem svar við bæn stytti upp og hægt var að taka aftur til við verkið. Engar skemmdir höfðu orðið meðan síðasta opið var óviðgert, því þar lá byggingin opin mót suðri en rigningin kom úr norðri.

Müller skráir þessi atvik af sinni alkunnu nákvæmni sem hluta af vitnisburði sínum um hinn lifandi Guð og um þá gæsku og miskunn sem fylgdu honum svo náið og stöðugt.

Næsta ár, 1865 til 1866, braust út skarlatssótt á munaðarleysingjaheimilinu. Alls veiktust þrjátíu og níu börn, en öll náðu þau heilsu á ný. Kíghósti gerði einnig vart við sig, en þótt hann væri bæði mjög útbreiddur og afar skæður í Bristol á þeim tíma komu aðeins upp sautján tilfelli í húsunum þremur, og eina dauðsfallið var hjá lítilli stúlku sem var lungnaveik fyrir.

Á þessu sama ári vann Andi Guðs hins vegar máttuglega meðal stúlknanna, líkt og meðal drengjanna árið áður, svo að yfir eitt hundrað þeirra fóru að leita hjálpræðisins í djúpri alvöru. Þannig var huggunin í Kristi ríkuleg, jafnvel í miðjum þrengingum. Müller, eiginkona hans og samverkamenn báðu Guð nú innilega að dýpka og víkka þetta verk Anda Hans. Undir lok starfsársins sem lauk í maí 1866 veiktist Emma Bunn, sautján ára munaðarlaus stúlka, af tæringu. Þótt hún hefði verið í umsjá Müllers í fjórtán ár var hún enn skeytingarlaus og sinnulaus í þessum lífshættulegu veikindum, og eftir því sem hún nálgaðist dauðann virtist ástand hennar jafn vonlaust og fyrr. Beðið var án afláts fyrir henni, og Guði þóknaðist að opinbera henni Krist skyndilega sem frelsara hennar. Djúp sjálfsfyrirlitning kom nú þegar í stað fyrra sinnuleysis, syndajátning í stað fyrri samviskusljóleika, og óumræðileg gleði í Drottni í stað fyrra tómlætis og kulda. Það var andlegt kraftaverk að sjá þessa stúlku breytast skyndilega í vitni fyrir Guð, fulla af dýpstu syndavitund vegna liðins lífs og einlægri umhyggju fyrir öðrum. Hugsunarleysi hennar og skeytingarleysi hafði verið svo vel þekkt að afturhvarf hennar og hinstu kveðjur urðu nú farvegur Drottins fyrir hið víðtækasta verk sem unnið hafði verið fram að þeim tíma þar sem munaðarlaus börn dvöldu, og það sem varð Guði til mestrar dýrðar. Í einu húsinu einu saman leituðu þrjú hundruð og fimmtíu börn friðar í trúnni.

Hvílíkur lærdómur liggur ekki falinn – nei, blasir við á yfirborðinu – fyrir hvern þann sem vill virða þessa atburði fyrir sér! Bænin getur molað jafnvel hið harðasta hjarta. Minni sem er fyllt sannindum Biblíunnar og guðrækilegri fræðslu reynist, þegar náð Guðs mýkir hjartað og leysir tunguna úr læðingi, uppspretta bæði persónulegs vaxtar í náðinni og hæfni til víðtækrar þjónustu við aðra. Við erum öll í raun of hirðulaus um uppeldi barna og of vantrúuð á unga nýtrúaða. Müller varð æ meira snortinn af sigrum náðar Guðs eins og þeir birtust í börnum sem sneru sér til Guðs á hinum unga aldri níu eða tíu ára og héldu sínu fyrsta trausti óbifanlegu allt til enda.

Þessar staðreyndir og reynslusögur, sem tíndar eru saman eins og kornknippi af víðum akri, sýna glöggt hvers eðlis bæði sæðið var sem sáð var og uppskeran sem af sáningunni fékkst.

Þegar kólera kom upp á Englandi árið 1866 kom ekki eitt einasta tilfelli af þeim sjúkdómi upp á munaðarleysingjaheimilunum, sem svar við sérstakri bæn. Og þegar kíghósti og mislingar brutust út sama haust, þar sem átta börn fengu kíghósta og tvö hundruð sextíu og tvö mislinga, dó ekki eitt einasta barn eða beið varanlegt heilsutjón af veikindunum. Frá maí 1866 til maí 1867 dóu aðeins ellefu af þeim rúmlega þrettán hundruð börnum sem voru í umsjá heimilanna, sem er talsvert undir einu prósenti.

Þeim sem dæma trúfesti Guðs eftir ytra útliti kann að þykja undarlegt að alvarlegir farsóttarsjúkdómar skuli yfirhöfuð hafa ratað inn á munaðarleysingjaheimilin, en slíkar raunir báru margvíslega blessun í skauti sér. Með þeim snerust ekki aðeins hjörtu barnanna oft til Guðs, heldur urðu hjörtu starfsfólksins við stofnunina einnig samúðarfyllri og mildari, og hjörtu Guðs lýðs vítt og breitt vöknuðu til hagnýtrar og skipulegrar hjálpar. Slík áföll, sem í fyrstu virðast vera hörmungar, notar Guð sem „auglýsingar“ fyrir verk Sitt. Margir sem annars hefðu ekki heyrt af stofnuninni, eða hefðu lítið látið sig varða það sem þeir heyrðu, fengu djúpan áhuga á munaðarleysingjaheimili þar sem þúsundir smábarna voru í hættu vegna einhverrar skæðrar og lífshættulegrar farsóttar.

Þegar Müller leit um öxl árið 1865, eftir þrjátíu og eitt ár, yfir það verk sem unnið hafði verið fyrir Drottin fram að því, skráði hann með þakklæti að allan þann tíma hefði honum tekist að halda fast við þær upphaflegu grundvallarreglur sem starfið var reist á hinn 5. mars 1834. Hann hafði aldrei nokkurn tíma stofnað til skulda, hann hafði ekki sóst eftir neinum verndara fyrir stofnunina öðrum en hinum lifandi Guði, og hann hafði haldið skýrum mörkum milli trúaðra og vantrúaðra í allri leit sinni að virkum samverkamönnum í starfinu.

Þar sem hinn mikli tilgangur hans í öllu starfi hans hafði frá upphafi verið dýrð Guðs, með því að sýna hvað áorka mætti fyrir bæn og trú án þess að styðjast nokkuð við menn, er hinn skýri vitnisburður hans þessi: „Hingað til hefir Drottinn hjálpað oss.“ Þótt þau hefðu í um fimm ár nánast daglega staðið í stöðugri trúarreynslu, fengu þau jafn stöðugt að reyna trúfesti Hans. Verkið hafði vaxið hratt þar til það var orðið risavaxið að umfangi, en hjálp Guðs hélt líka fullkomlega í við allar þarfir og kröfur þess vaxtar.

Í janúar 1866 sofnaði Henry Craik svefninum langa eftir sjö mánaða veikindi, en hann hafði verið dýrmætur vinur Müllers í þrjátíu og sex ár og samverkamaður hans í Bristol frá árinu 1832. Bræðurnir tveir höfðu fyrst kynnst í Devonshire, og í gegnum áralangt sameiginlegt starf og raunir höfðu þau kynni þroskast í svo djúpa væntumþykju sem sjaldan finnst meðal manna. Þeir voru nærri jafnaldra, báðir nýskriðnir yfir sextugt þegar Craik lést. Missirinn var of þungbær til að hægt hefði verið að bera hann af þolinmæði og sálarró ef sá sem eftir lifði hefði ekki þekkt og fundið hina eilífu arma undir sér. Og jafnvel þessi ástvinamissir, sem að einu leyti var óbætanlegt tjón, reyndist aðeins enn ein sönnun fyrir kærleika Guðs. Framtíðin kynni að virðast dimm og vegurinn eyðilegur og jafnvel hættulegur, en gæska og miskunn fylgdu enn fast á eftir og yrðu ætíð nærri í hverri nýrri hættu eða raun til að hjálpa yfir erfiða hjalla og veita huggun og uppörvun í næturmyrkrinu.