Safnaðarlífið og vöxtur þess

Víðs vegar í dagbók Müllers rekumst við á dreifðar ábendingar og brot um það hvernig beri að skilja kristna kenningu og breytni. Þar fjallar hann um eðli og hlutverk hinnar kristnu þjónustu, meginreglurnar sem ættu að ríkja í safnaðarstarfi, innbyrðis tengsl trúaðra og samband andans við líkama Krists, sem og hreina tilbeiðslu, þjónustu og vitnisburð. Þessar ábendingar verða enn dýrmætari ef þær eru dregnar saman í eina heild, svo að sjá megi hvernig þær tengjast hver annarri.

Stofnandi munaðarleysingjaheimilanna hóf og endaði opinberan feril sinn sem prédikari. Í meira en sextíu ár var hann svo nátengdur einum hópi trúaðra að ekkert yfirlit yfir ævi hans getur talist tæmandi nema fjallað sé nokkuð ítarlega um söfnuðinn í Bristol. Þar var hann einn af fyrstu leiðtogunum og sá sem þjónaði söfnuðinum allra lengst.

Safnaðarstarf hans í Bristol hófst um leið og hann kom til borgarinnar og lauk ekki fyrr en hann kvaddi hana til að halda til hinnar varanlegu borgar og húss föðurins. Við höfum þegar rakið sameiginlega þjónustu hans og herra Henrys Craik í réttri tímaröð. Þróun safnaðarlífsins undir þessari postullegu þjónustu geymir hins vegar dýrmætan lærdóm sem nýtur sín best þegar honum er safnað saman og skipað í eina samfellda og heildstæða mynd.

Þegar Müller og herra Craik hófu sameiginlegt starf sitt í Bristol þurfti að leggja grunninn að nýju. Safnaðarlífið, eins og það blasti við þeim, hvíldi ekki á nægilega biblíulegum grunni og þeir biðu frammi fyrir Guði eftir visku til að færa það betur til samræmis við orð Hans og vilja. Þetta tók sinn tíma, því fræða þurfti trúsystkinin svo að þau yrðu reiðubúin til samstarfs og bæru skynbragð á biblíulega og andlega kennslu. Einnig þurfti að mynda þau innilegu tengsl sem fá hjörðina til að hlýða á rödd hirðisins, fara eftir henni og fylgja sannri hirðisforustu. Í upphafi þjónustu sinnar settu bræðurnir tveir vandlega fram nokkrar meginreglur sem starf þeirra skyldi byggjast á. Hinn 23. maí 1832 gerðu þeir hreinskilnislega grein fyrir því í Gídeons-kapellunni hvaða skilyrði þyrftu að vera uppfyllt til þess að þeir gætu tekið að sér umsjón safnaðarins. Líta yrði á þá einfaldlega sem þjóna Guðs er störfuðu á meðal þeirra svo lengi og á þann hátt sem væri vilji Hans, án þess að vera bundnir af föstum reglum. Þeir óskuðu þess jafnframt að leiga fyrir kirkjusæti yrði lögð af og frjáls framlög tekin upp í staðinn, og svo framvegis.

Engu að síður voru þeir þegar eindregið sannfærðir um að nýtt upphaf væri að sumu leyti óhjákvæmilegt ef móta ætti safnaðarlífið til fulls eftir biblíulegri fyrirmynd. Bræðurnir einsettu sér að festa tiltekin lykilatriði í sessi í söfnuðinum: postullegan einfaldleika í tilbeiðslu, evangelíska kennslu, kristniboðsstarf, aðskilnað frá heiminum, reglubundnar gjafir og það að treysta í einu og öllu á bænina. Þeir vildu leggja ríka áherslu á einfaldan vitnisburð orðsins, standa straum af öllum þáttum starfsins með frjálsum framlögum og viðurkenna heilagan anda sem hið eina afl er færi með forsæti og stjórn á öllum samkomum safnaðarins. Jafnframt vildu þeir tryggja öllum trúuðum frelsi til að nota þær náðargjafir sem sami andi úthlutar öllum limum á líkama Krists til þjónustu. Þeir töldu það vera í samræmi við Ritninguna að brjóta brauðið hvern Drottins dag og skíra með niðurdýfingu. Þótt hið síðarnefnda hafi um margra ára skeið ekki verið skilyrði fyrir altarisgöngu eða samfélagi, hefur trúuðum ávallt verið kennt af kostgæfni að þetta sé skylda allra lærisveina.

Eins og áður hefur komið fram komu alls sjö manns saman í Betesda-kapellunni í ágúst 1832, þar á meðal þessir tveir forstöðumenn, til að sameinast í samfélagi án nokkurra formlegra reglna eða skuldbindinga annarra en hollustu við orð Guðs og anda. Þetta skref var stigið til að byrja upp á nýtt, án þeirra hindrana sem fylgdu ríkjandi venjum sem þóttu óbiblíulegar en erfitt var að afnema án þess að valda sundurþykkju. Frá þeim degi hefur Betesda-kapellan verið heimili safnaðar trúaðra sem hefur leitast staðfastlega við að halda fast í grundvöll Nýja testamentisins um safnaðarlíf.

Þennan blessaða árangur má að miklu leyti þakka þessum elskuðu samverkamönnum sem héldu aldrei aftur af vitnisburði sínum. Þeir voru óragir og samviskusamlega trúir í því að vitna gegn öllu sem þeir töldu stríða gegn orðinu. Kærleikurinn réð ríkjum, en honum var þó ekki ruglað saman við linkind þegar kom að réttu og röngu. Eftir því sem þeir sáu skýrar hvað orðið kenndi, kappkostuðu þeir að vera kennslu og leiðsögn Drottins algjörlega hlýðnir og móta hvert einasta atriði, hversu smávægilegt sem það var, á öllum sviðum einkalífs og opinberra starfa eftir hinum yfirlýsta vilja Guðs.

Í janúar 1834 var öllum kennurum sem ekki voru trúaðir sagt upp störfum í sunnudagaskólanum, og í Dorkas-félaginu voru einungis trúaðar systur teknar inn til að sauma föt handa nauðstöddum. Ástæðan var sú að það hafði reynst óviturlegt og óheillavænlegt að blanda saman eða leiða undir eitt ok trúaða og vantrúaða.* Slíkt samneyti reyndist hindra andlegar samræður og var skaðlegt báðum hópum. Það ól á falskri öryggiskennd hjá hinum vantrúuðu og veiddi þá í snöru þeirrar tálsýnar að hjálp við kristilegt starf gæti á einhvern hátt bætt fyrir það að hafna Jesú Kristi sem frelsara, eða tryggt þeim velþóknun Guðs og opnar dyr inn í himininn. Vafalaust er allt slíkt gagnrýnislaust samneyti Guðs barna við börn heimsins í „blönduðum lýð“ óbiblíulegt. Óendurfæddum mönnum hættir til að halda að einhver verðleiki felist í því einu að blanda geði við tilbiðjendur og verkamenn, og þá einkum í því að gefa fé til stuðnings fagnaðarerindinu og stofnunum þess. Djöfullinn leitast við að telja slíku fólki trú um að Guði sé þóknanlegt að menn lagi sig í ytra formi að trúarsiðum og helgihaldi og taki þátt í ytri þjónustu- og fórnarverkum, og að Hann muni taka vægt á þeim þrátt fyrir vantrú þeirra og óhlýðni. Müller og herra Craik skynjuðu glöggt þessa hættu og töldu að jafnvel í smærri málum yrði að draga skýra línu aðskilnaðar, allra vegna sem í hlut áttu.

* Síðara Korintubréf 6:14-18.Seinna Korintubréf 6:14–18

Árið 1837 vaknaði sú spurning í tengslum við söfnuðinn í Betesda – sem í daglegu tali nefnist spurningin um lokaða altarisgöngu – hvort taka ætti trúaða inn í samfélagið sem ekki höfðu látið skírast sem slíkir. Það mál var sömuleiðis lagt undir hinn eina prófstein skýrrar kenningar Ritningarinnar. Sumir trúaðir voru samvisku sinnar vegna andvígir slíkri inntöku, en málið var að lokum leyst í fullri sátt með því að „taka alla sem elska Drottin okkar Jesú í fullt samfélag, óháð skírn“. Þegar Müller leit til baka yfir þessa ákvörðun fjörutíu og fjórum árum síðar bar hann því vitni að hún hefði aldrei orðið tilefni sundrungar.*

* Viðauki L.

Í öllum öðrum málefnum safnaðarins var eina úrræðið og lausnin á öllum vanda sú að biðja og rannsaka orðið, leita ráða í hinum heilögu Guðs orðum og biðja um visku að ofan. Þegar ýmis viðkvæm og torleyst mál komu upp vorið 1838 drógu Müller og herra Craik sig hljóðlega í hlé frá Bristol í tvær vikur til að helga sig bæn og íhugun og leita skýrrar leiðsagnar hjá Guði.

Þau mál sem þá voru til umfjöllunar lutu að öldungaráðinu – biblíulegum skilningi á því, hvernig velja ætti og skipa í það og hvert valdsvið þess og ábyrgð væri – ásamt réttu fyrirkomulagi við kvöldmáltíð Drottins, hversu oft hún skyldi haldin, hverjir ættu að taka þátt í henni og svo framvegis. Ekkert er nokkru sinni leyst endanlega fyrr en það er leyst réttilega, né leyst réttilega fyrr en það er leyst samkvæmt Ritningunni. Alvarleg hætta steðjaði að söfnuðinum – ekki aðeins hætta á deilum heldur einnig á aðskilnaði og klofningi. Við slíkar aðstæður verða umræður einar saman oft aðeins til þess að blása í glæður ófriðarins og enda í vonlausri firringu. Þessir andlega sinnuðu hirðar fylgdu hinni postullegu aðferð og skutu öllum málum til Ritningarinnar sem hinnar einu reglu trúar og breytni, og til heilags anda sem þeirrar nærveru er fer með forsæti í söfnuði Guðs. Þeir drógu sig vísvitandi í einrúm, fjarri tungnadeilum og ólíkum skoðunum manna, til þess að þeir mættu þekkja huga Drottins og breyta samkvæmt honum. Eins og við mátti búast varð árangurinn sá að þeir fengu sjálfir skýrt ljós að ofan og bræðurnir urðu sammála í dómi sínum. En það sem meira var, Guð gaf þeim visku til að ganga þannig fram, þar sem hugrekki sannfæringarinnar fór saman við hógværð og mildi Krists, að öllum skýjum var svipt burt og friður komst á að nýju.*

* Viðauki M.

Í um það bil átta ár höfðu samkomur verið haldnar á báðum stöðum, þar sem bæði Gídeons-kapellan og Betesda-kapellan voru í notkun. Hinn 19. apríl 1840 héldu þeir Müller og herra Craik hins vegar síðustu samkomu sína í Gídeons-kapellunni, og upp frá því varð Betesda aðalsamkomustaðurinn. Ástæðurnar fyrir þessu skrefi voru í meginatriðum þessar:

Þessir tveir samstarfsmenn í hirðisþjónustunni fundu það sterkt, líkt og nokkrir aðrir, að ekki svo fáir úr hópi þeirra trúaðra sem komu saman í Gídeons-kapellunni stóðu í vegi fyrir þeim skýra, ákveðna og sameinaða vitnisburði sem bera ætti bæði söfnuðinum og heiminum. Af þeim sökum var ákveðið, eftir marga bæna- og samráðsfundi þar sem leitast var við að þekkja huga Guðs, að láta Gídeons-kapelluna af hendi sem samkomustað. Málin sem um ræddi vörðuðu það að varðveita hreinleika og einfaldleika postullegrar tilbeiðslu og tryggja þannig að safnaðarlífið væri í samræmi við fyrirmynd Nýja testamentisins. Þessir samhentu forstöðumenn voru mjög vandlætingasamir vegna Drottins, Guðs allsherjar, og vildu ekki að neitt fengi bólfestu meðal hinna heilögu sem þeir þjónuðu, nema það væri í fullu samræmi við meginreglur, fyrirmæli og starfshætti Ritningarinnar.

Ef til vill er rétt að skrá hér, jafnvel þótt hætta sé á endurtekningum, þær meginreglur sem Müller og samstarfsmaður hans lögðu jafnan ríka áherslu á sem varnarveggi eða landamerki. Þau átti að reisa og halda við til að útiloka þær nýjungar sem ætíð leiða til andlegrar hnignunar.

1. Trúaðir ættu að koma saman einfaldlega sem trúaðir, án tillits til kirkjudeilda, nafngifta eða aðgreiningar, til að leiðrétta og koma í veg fyrir flokkadrætti.

2. Þeir ættu að halda staðfastlega fram heilagri Ritningu sem hinni guðlegu reglu og mælikvarða á kenningu, hegðun og safnaðaraga.

3. Þeir ættu að hvetja til frelsis við iðkun allra þeirra andlegu náðargjafa sem Drottinn kynni að vilja veita í velþóknun Sinni með anda Sínum til almennrar uppbyggingar.

4. Samkomur á Drottins degi ættu fyrst og fremst að vera fyrir trúaða, til brotningar brauðsins og tilbeiðslu. Ef vantrúaðir sætu á víð og dreif innan um hina heilögu myndi það annaðhvort skyggja á að komið væri saman í slíkum tilgangi eða gera það nauðsynlegt að gera hlé á milli annarra liða samkomunnar og kvöldmáltíðar Drottins.

5. Afnema ætti það fyrirkomulag að leigja út kirkjusæti, þar sem það ýtir undir stéttaskiptingu, eða gefur að minnsta kosti þá ytri mynd að gerður sé ranglátur greinarmunur á fátækari og ríkari stéttum, einkum þar sem leigutakar líta gjarnan á sæti sín sem sína einkaeign.

6. Allt fé sem lagt er fram til framfærslu forstöðumanna, safnaðarstarfs og kristniboðsverkefna heima og erlendis ætti að koma sem frjáls framlög.

Sumar af þessum biblíulegu meginreglum og öðrum áþekkum þóttu í hættu eða fyrir borð bornar vegna venja sem höfðu ríkt í Gídeons-kapellunni áður en Müller og herra Craik tóku við umsjón hennar. Einmitt af þeim sökum þótti best, þegar allt var virt, að láta þá kapellu af hendi sem tilbeiðslustað. Þar sem tilteknir siðir höfðu tíðkast þar áður, töldu þessir guðræknu menn, bræðurnir tveir, líklegt að það myndi valda óþarfa hneykslun og verða að beiskjurót ef þeir krefðust þess að látið yrði af því sem þeir töldu óbiblíulegt. Þeim virtist það því vera vegur kærleikans að láta Gídeons-kapelluna af hendi eftir þessi átta starfsár þar og bjóða þeim sem fundu sig kallaða til að skilja sig frá öllum flokkadráttakerfum og koma saman til tilbeiðslu þar sem fullt frelsi gæfist til að nýta sérhverja andlega náðargjöf og fylgja starfsháttum Nýja testamentisins betur, að sameinast öðrum trúuðum í Betesda. Í Betesda höfðu slíkar hindranir ekki verið fyrir hendi áður.

Müller var í mjög nánum tengslum við Betesda og hina ýmsu sprota safnaðarins um margra ára skeið sem aðalforstöðumaður eða öldungur – þó aðeins sem primus inter pares, það er að segja fremstur meðal jafningja. Skoðanir hans á þjónustustarfinu og framkvæmd safnaðarlífsins, sem áttu svo ríkan þátt í að móta sögu þessara safnaða, eru því nauðsynlegur hluti af þessu yfirliti um þróun safnaðarlífsins.

Honum var oft lagt á hjarta að ávarpa bræður sína í þjónustu orðsins og sálgæslunni. Hvarvetna um heiminn fagnaði hann tækifærum til að eiga samtöl, hvort heldur við marga eða fáa, þar sem hann gat brýnt fyrir þeim sína eigin djúpu sannfæringu um hverjir væru lykilþættir árangursríkrar þjónustu í prédikunarstólnum og hirðisstarfinu. Slíkir fundir, þar sem bræðurnir í þjónustunni komu saman við hann, skiptu hundruðum og ef til vill þúsundum á langri ævi hans, og þar sem vitnisburður hans var í meginatriðum hinn sami við öll tækifæri má taka eina ræðu sem dæmi um þær allar. Á ferðum sínum um Ameríku flutti hann klukkustundarlangt erindi sem var skrásett og gefið út, og má því rekja meginefni þess hér.

Fyrst af öllu lagði hann ríka áherslu á nauðsyn afturhvarfs. Fyrr en maður hefur bæði snúið sér í sannleika til Guðs og er sjálfur viss um þessa breytingu innra með sér, er hann ekki í stakk búinn til að snúa öðrum. Þjónustan er ekki mannlegt starf heldur guðleg köllun. Hinn sanni prédikari er í senn boðberi og vitni, og því verður hann að styðja boðskap sinn með persónulegum vitnisburði úr eigin reynslu.

En jafnvel afturhvarf nægir ekki eitt og sér; það verður að vera fyrir hendi innileg þekking á Drottni Jesú. Maður verður að þekkja af eigin raun hvernig Drottinn nálgast hann, og þekkja þá gleði og þann styrk sem felst í því að eiga aðgang að Honum á hverri stundu. Hvernig sem að því er farið, og hvað sem það kostar, verður þjónn Krists að ná þessu nána sambandi. Það er algjör forsenda friðar og krafts.

Næst lagði hann mikla áherslu á vöxt í hamingju og kærleika. Ógerningur er að setja því nokkur takmörk hvað sá trúaði maður getur reynt sem varpar sér algjörlega á Guð, gefur sig algjörlega á Hans vald og ræktar með sér djúpan kærleika til orðs Hans og heilaga nánd við Hann sjálfan. Fyrsta verk hvers morguns ætti að vera það að tryggja sér hamingju í Guði.

Sá sem á að næra aðra verður að næra sína eigin sál af kostgæfni. Hann brýndi eindregið fyrir mönnum daglegan lestur og rannsókn Ritningarinnar, ásamt mikilli bæn, einkum árla morguns. Venja ætti sig á að iðka kyrrð frammi fyrir Guði til að róa hugann og losa hann við annríki og áhyggjur. Samfelldur lestur orðsins í réttri röð varpar ljósi á heildarkenningu þess, opinberar hugsanir Guðs í fjölbreytni þeirra og samhengi og nær langt í því að leiðrétta ranghugmyndir.

Heilagleiki verður að vera hið æðsta markmið: skjót hlýðni við allan þekktan sannleika, heilt auga í þjónustu við Guð og kostgæfni fyrir dýrð Hans. Margt lífið hefur meira eða minna farið í súginn vegna þess að vanrækt hefur verið að rækta það hugarfar hjartans sem er Guði velþóknanlegt. Engin náðargjöf er fegurri kóróna en hin ómeðvitaða náð auðmýktarinnar. Allt lof sem borið er á menn rænir Guð Hans eigin heiðri. Verum því auðmjúk og beinum öllum augum til Guðs.

Boðskapurinn verður að vera sóttur til Guðs ef honum á að fylgja kraftur. „Biðjið Guð um hann,“ sagði Müller, „og látið ykkur ekki nægja minna en að hjartað finni hvíld. Þegar ritningarstaðurinn er fundinn skuluð þið biðja um frekari leiðsögn við að íhuga hann, og halda stöðugu samfélagi við Guð til að skynja huga Hans í málinu og hljóta hjálp Hans við flutninginn. Og þegar verkinu er lokið skuluð þið biðja mikið fyrir blessun, rétt eins og þið gerðuð fyrir fram.“ Síðan sagði hann frá nokkrum sláandi dæmum um sæði sem sáð hafði verið mörgum árum áður en bar nú loks ávöxt sem bænheyrslu.

Hann lagði einnig sérstaka áherslu á útleggingu Ritningarinnar. Orð Guðs er uppistaðan í allri prédikun; Kristur og ekkert annað er þungamiðjan í allri sannri þjónustu orðsins. Hver sá sem prédikar Krist í trúfesti og án afláts mun komast að raun um að orð Guðs hverfur ekki aftur til hans tómt. Prédikið á einfaldan hátt. Regla Lúthers var sú að tala þannig að ómenntuð vinnukona gæti skilið; ef hún skilur, þá skilur hinn lærði prófessor vissulega líka, en það gildir ekki í hina áttina að hinir einföldu skilji allt sem hinir vitru skilja.

Sjaldan voru bræðurnir í þjónustunni ávarpaðir af Müller án þess að hann gæfi þeim fleiri eða færri heilræði um framkvæmd safnaðarlífsins. Hann vitnaði skýrt gegn hindrunum á borð við óafturhverfða söngvara og kóra, veraldlegar fjáröflunarleiðir, það að rukkuð væri leiga fyrir kirkjusæti og stéttaskiptingu í bænahúsinu og svo framvegis. Um leið hvatti hann til hjálparúrræða eins og samkomna fyrir leitandi sálir, vitjana í heimahús og, ofar öllu öðru, þess að iðkuð væri bæn í trú. Hann hvatti til þess að menn bæðu markvisst og þrautseigt, og benti á að Satan væri alveg sama þótt við strituðum í bæn í nokkra daga, vikur eða jafnvel mánuði, ef honum tækist að lokum að draga svo úr okkur kjarkinn að við hættum að biðja, rétt eins og það kæmi að engu gagni.

Hvað varðar bænir fyrir fyrri sáningu sagði hann höfundi þessarar ævisögu hvernig hann liti ekki aðeins fram á við í öllum bænabeiðnum sínum til Guðs, heldur einnig aftur á bak. Hann var vanur að biðja þess að Drottinn vildi í velþóknun Sinni blessa sæði sem sáð hafði verið fyrir löngu en virtist enn ófrjósamt. Hann sagðist allt fram á þann dag hafa fengið sannanir þess, sem svar við þessum bænum, að Guð minntist í kærleika Sínum starfs hans í trú og erfiðis í kærleikanum frá löngu liðnum árum. Honum hlotnaðist að fá vitneskju um að boðskapur sem fluttur hafði verið fyrir Guð, smárit sem dreift hafði verið og önnur þjónustuverk hefðu loks borið uppskeru eftir fimm, tíu, tuttugu og jafnvel sextíu ár. Þess vegna lagði hann svo ríka áherslu á að ráðleggja samverkamönnum sínum að biðja án afláts um að Guð starfaði af mætti í hjörtum þeirra sem eitt sinn höfðu verið í umsjá þeirra og minnti þá á sannleikann sem lagður hafði verið fyrir þá.

Þá auðmýkt sem Müller brýndi fyrir öðrum iðkaði hann sjálfur. Hann var ætíð aðeins þjónn Drottins. Í einni af prédikunum sínum lýsir herra Spurgeon þeim sláandi áhrifum á Lundúnabrú þegar hann sá hvert ljóskerið af öðru tendrast, þótt hann gæti ekki séð ljósatendrarann í myrkrinu. Á sama hátt tendraði George Müller mörg ljós og lét sér sjálfur nægja að vera óséður, óþekktur og án þess að eftir honum væri tekið. Hann leitaði í einlægni ekki eigin dýrðar, heldur bjó yfir þeim hógværa og kyrrláta anda sem sæmir svo vel þjóni Jesú Krists.

Andlát herra Henrys Craik árið 1866, eftir þrjátíu og fjögurra ára samstarf í Drottni, skildi Müller eftir svo til einan með tvöfalda ábyrgðarbyrði, en trú hans stóðst þessa eldraun og friður hans hélst óhaggaður. Elskaður bróðir, sem þá var í heimsókn í Bristol og hafði stýrt fjölsóttum samkomum í Betesda, var í þann mund að yfirgefa borgina og spurði Müller: „Hvað ætlar þú að gera, nú þegar herra Craik er látinn, til að halda fólkinu saman og koma í veg fyrir að það tvístrist?“ „Elskaði bróðir minn,“ svaraði hann rólega, „við munum gera það sem við höfum alltaf gert – horfa einungis til Drottins.“

Þessi Guð hefur verið hinn stöðugi hjálpari. Müller dró sig nánast alveg út úr starfinu á þeim sautján árum sem kristniboðsferðir hans stóðu yfir, á milli 1875 og 1892, en þá dvaldi hann aðeins í Bristol í nokkrar vikur eða mánuði í senn á milli langferða sinna á landi og sjó. Þetta gerði söfnuð hinna trúuðu enn háðari hinum mikla hirði og umsjónarmanni sálnanna. En Betesda hefur í vissum skilningi aldrei verið bundin við einn eða tvo menn sem hina einu viðurkenndu leiðtoga. Allt frá því að þessir sjö trúuðu einstaklingar söfnuðust saman kringum borð Drottins árið 1832 hefur verið haldið fast í skilning Nýja testamentisins á jafnrétti trúaðra hvað varðar forréttindi og skyldur. Hinn eini æðsti leiðtogi er heilagur andi, og undir Honum þeir sem Hann kallar og gerir hæfa. Ein af þeim grundvallarreglum sem bræðurnir hafa tileinkað sér er sú að andi Guðs stjórni á samkomum hinna heilögu. Hann setur hvern einstakan lim á líkamann eins og Honum þóknast og úthlutar hverjum og einum, eftir því sem Hann vill, gjöfum til þjónustu í líkamanum. Eina sanna innsetningin í þjónustu er innsetning Hans, og opinberun gjafa Hans er nægilegur grundvöllur til að viðurkenna að bræður séu hæfir til að gegna embætti eða hlutverki, enda er það nægilegt umboð til að nota andlegar náðargjafir að búa yfir þeim. Því er eins farið með líkama Krists og mannslíkamann: augað er augljóslega gert til að sjá og eyrað til að heyra, höndin til að handleika og fóturinn til að ganga; og þessi hæfni sýnir bæði áform Guðs og hlutverk þeirra í lífverunni. Þannig hefur heilögum anda verið treyst óhikað í meira en sextíu ár til að sjá fyrir og gera hæfa alla þá kennara, hjálpara og leiðtoga sem þörf hefur verið á í söfnuðinum. Ávallt hefur verið töluverður fjöldi bræðra og systra sem hafa verið hæf og fús til að taka að sér hina ýmsu þætti þjónustunnar sem andinn hafði augljóslega kallað þau til, svo að enginn einn maður hefur verið ómissandi. Ýmsir bræður hafa getað varið meiri eða minni tíma og kröftum í að prédika, vitja fólks og veita forstöðu í söfnuðinum. Fjölmargir aðrir, sem líkt og tjaldgerðarmennirnir Páll, Priskilla og Akvílas stunda sín ólíku veraldlegu störf og leitast við að „vera hjá Guði“ í þeim, eru jafnframt reiðubúnir að leggja hönd á plóg eins og Drottinn kann að leiðbeina í annars konar þjónustu sem samrýmist daglegu starfi þeirra. Velferð safnaðarins, vöxtur hans, stjórn og uppbygging hafa því einungis verið komin undir Guði, sem hefur kallað hvern verkamanninn af öðrum burt en séð fyrir öðrum í þeirra stað, og heldur áfram að gera það.

Til að gera sér einhverja raunhæfa grein fyrir ávöxtum slíkrar kennslu og slíks lífernis í safnaðarstarfinu þarf maður að sækja að minnsta kosti eina af bænastundunum í Betesda á mánudagskvöldum. Hún einkennist af frumkristnum og postullegum einfaldleika. Enginn stjórnar nema hinn ósýnilegi andi Guðs. Einhver bróðir stingur upp á sálmi, og því næst eru lesnar upp bænabeiðnir þar sem þeir sem biðja um fyrirbæn og þeir sem beðið er fyrir eru yfirleitt nefndir með nafni. Síðan fylgja bænir, ritningarlestur, söngur og áminningarorð án þess að nokkuð hafi verið ákveðið fyrir fram um efni, röð eða hverjir taki til máls. Hvatt er til fullkomins frelsis til að breyta eftir leiðsögn andans. Sú leiðsögn birtist oft með sláandi hætti í einstakri einingu bæna og söngs, ritningarlesturs og hugleiðinga, og einnig í því samstillta samfélagi sem þar ríkir. Eftir meira en hálfa öld eru þessar bænastundir á mánudagskvöldum enn helgur aðdráttarpunktur, samkomustaður til bænabeiðna og miðstöð þaðan sem þjónustan geislar út, og framkvæmd þeirra er enn óbreytt.

Upphaflegi söfnuðurinn hefur reynst vera tré með sæði í sér eftir sinni tegund. Þegar Müller lést voru liðin nærri sextíu og sex ár frá hinu minnisstæða kvöldi árið 1832 þegar þessir sjö trúuðu einstaklingar komu saman til að stofna söfnuð. Upphaflegi lærisveinahópurinn sem kom saman í Betesda hafði þá vaxið í tíu söfnuði. Sex þeirra eru nú óháðir móðursöfnuðinum, en fjórir eru enn í nánum tengslum og mynda í raun einn söfnuð, þótt þeir komi saman í kapellunum í Betesda, Alma Road, Stokes Croft og Totterdown. Nöfn hinna safnaðanna, sem í vissum skilningi eru sprotnir út frá Betesda, eru þessi: Unity, Bishopston, Cumberland Hall, Charleton Hall, Nicholas Road og Bedminster.

Þegar Müller lést voru safnaðarmeðlimir í þessum fjórum tengdu söfnuðum samtals rúmlega tólf hundruð.

Í þessu stutta yfirliti er ekki unnt að draga upp tæmandi mynd af því safnaðarlífi og starfi sem var honum svo kært og hann vakti og bað svo lengi yfir. Þessi söfnuður hefur verið og er kristniboðssöfnuður. Þegar hjónin herra og frú Groves héldu frá Bristol hinn 1. mars 1836 ásamt tíu samverkamönnum til að vinna að kristniboði í Austur-Indíum, fann Müller sig djúpt knúinn til að biðja þess að sá lærisveinahópur sem hann þjónaði mætti senda út verkamenn úr eigin röðum út á hinn víða akur heimsins. Sú bæn gleymdist ekki frammi fyrir Guði, og henni hefur þegar verið svarað ríkulega, langt fram yfir allt það sem hann þá bað eða skynjaði. Síðan þá hafa um sextíu manns farið út til fjarlægra landa til að starfa að fagnaðarerindinu, og þegar Müller lést voru að minnsta kosti tuttugu manns að störfum víðs vegar um heiminn sem njóta stuðnings af frjálsum framlögum sem bræðurnir í Bristol veita þeim.

Þegar Müller lauk við þriðja bindi Frásagnar sinnar árið 1874 skráði hann þá áhugaverðu staðreynd að af þeim mörgu fríkirkjuprestum fagnaðarerindisins sem búsettir voru í Bristol þegar hann hóf þar störf rúmum fjörutíu og tveimur árum áður, væri ekki einn einasti eftir; allir höfðu annaðhvort flust annað eða fallið frá. Og af öllum evangelískum prestum þjóðkirkjunnar var aðeins einn enn á lífi. Samt hafði honum sjálfum hlotnast að prédika og starfa við góða heilsu og fullan þrótt bæði til sálar og líkama, og afar sjaldan höfðu veikindi hamlað honum. Yfir þúsund trúaðir voru þá þegar undir hirðisumsjón hans og komu saman í þremur mismunandi kapellum, og yfir þrjú þúsund manns höfðu fengið inngöngu í samfélagið.

Höfundi þessarar bókar hlotnaðist sá heiður að heyra Müller prédika að morgni hins 22. mars 1896 í Betesda-kapellunni. Hann var þá á nítugasta og fyrsta aldursári, en í prédikun hans bjó slíkur ferskleiki, kraftur og hnitmiðun að ekkert benti til þverrandi þróttar. Raunar hafði hann aldrei virst betur í stakk búinn til að tjá hugsanir Guðs og greypa þær í hjörtu áheyrenda.

Efni hans var sjötugasti og sjöundi sálmurinn (Sálmarnir 77, KJV), og gaf hann honum ríkulegt svigrúm til að fjalla um sitt hugleiknasta viðfangsefni – bænina. Hann lagði sálminn út vers fyrir vers á skýran, hlýlegan og áhrifaríkan hátt. Aðaldrættirnir í útleggingu hans greyptust fast í minni mitt og eru birtir hér.

„Ég hrópaði til Guðs með röddu minni.“ Bænin leitar sér raddar – hún vill tjá sig í orðum. Viðleitnin við að klæða óskir okkar í orð gerir þær skýrari og heldur athyglinni við bænarefnin.

„Á degi neyðar minnar.“ Sálmaskáldið var í neyð. Einhver þrenging hvíldi á honum, ef til vill bæði líkamleg og andleg, og hún var honum linnulaus byrði nótt sem dag.

„Sál mín vildi ekki láta huggast.“ Orðin „sár mitt vætlaði um nætur“ má einnig þýða „hönd mín réttist út“ – það er að segja í bæn. En vantrúin náði yfirhöndinni og sál hans hafnaði allri huggun – jafnvel þeirri huggun sem felst í fyrirheitum Guðs. Neyð hans varpaði skugga á trú hans og byrgði honum sýn til Guðs.

„Ég minntist, eða hugsaði til Guðs, og fylltist angist.“ Jafnvel tilhugsunin um Guð olli honum angist í stað þess að færa honum frið. Í stað þess að þagga niður í kveinstöfum hans jók hún á þá og andi hans örmagnaðist – sem aftur er öruggt merki um vantrú. Ef fyrirheit Guðs og tilhugsunin um Guð veita enga fróun á neyðarstundu verða þau aðeins byrði til viðbótar.

„Þú heldur augum mínum vakandi.“ Hann fékk engan svefn vegna þess að hann hafði enga hvíld og engan frið. Áhyggjur halda manni vakandi. Kvíðinn er óvinur hvíldarinnar. Andi hans var vantrúaður og þar með uppreisnargjarn. Hann vildi ekki taka Guð á orðinu.

„Ég hugsa um hina fornu daga.“ Nú tekur minnið til starfa. Hann kallar fram í hugann fyrri reynslu af neyð og frelsun. Hann hafði oft leitað Guðs, fengið bænheyrslu og hlotið hjálp – og hvers vegna ekki núna? Þegar hann rannsakaði eigin reynslu gaumgæfilega og rifjaði upp hve augljóslega og margvíslega Guð hafði gripið inn í, fór hann að spyrja hvort Guð gæti verið hverfull og duttlungafullur, hvort miskunn Hans væri þrotin og fyrirheit Hans dregið til baka, og hvort Hann hefði gleymt náðarsáttmála Sínum og lokað lindum kærleika Síns.

Þannig fylgjum við sálmaskáldinu í gegnum sex stig vantrúar:

1. Tilhugsunin um Guð er byrði í stað blessunar.

2. Kveinstafir og kvartanir í garð Guðs færast í aukana.

3. Andi hans kemst í uppnám í stað þess að sefast og róast.

4. Svefninn hverfur og kvíðinn meinar hjartanu að finna hvíld.

5. Neyðin dýpkar aðeins og Guð virðist fjarlægur.

6. Minnið kallar fram miskunnsemi Guðs, en aðeins til að vekja vantraust.

Loks komum við að vendipunktinum í sálminum. Þegar hann lítur yfir fyrri reynslu spyr hann: HVAR LIGGUR MUNURINN? ER BREYTINGIN HJÁ GUÐI EÐA MÉR? „Sela“ – þessi þögn markar þennan vendipunkt í röksemdafærslunni eða reynslunni.

„Og ég sagði: Þetta er veikleiki minn.“ Með öðrum orðum: „ÉG HEF VERIÐ FLÓN!“ Guð er trúr. Hann útskúfar aldrei neinum. Börn Hans eru Honum alltaf kær. Náð Hans er óþrjótandi og fyrirheit Hans bregðast aldrei. Í stað þess að einblína á neyð sína beinir hann nú öllum huga sínum að Guði. Hann minnist verka Hans og íhugar þau; í stað þess að stagast á eigin raunum talar hann um athafnir Hans. Nú verður hann gagntekinn, ekki af því hve neyð hans er mikil, heldur hve Hjálpari hans er mikill. Hann rifjar upp kraftaverk máttar Hans og kærleika og minnist leyndardómsins í máttarverkum Hans – vegar Hans um hafið, undarlegra hátta Hans og leiðsagnar og hinnar náðarríku útkomu – og þannig sigrar trúin á ný.

Hver er þá niðurstaðan, hinn hagnýti lærdómur?

Vantrúin er heimska. Hún ásakar Guð í flónsku sinni. Veikleikinn og brestirnir eru hjá manninum, en aldrei hjá Guði. Trú mína getur skort, en aldrei mátt Hans. Þegar minni og íhugun er beint í réttan farveg leiðrétta þau vantrúna. Guð hefur sýnt mikilleik Sinn. Hann hefur ávallt gert furðuverk. Hann leiddi jafnvel vantrúaða og möglandi þjóð út af Egyptalandi og í fjörutíu ár í eyðimörkinni, og kraftaverk máttar Hans og kærleika voru undursamleg.

Í sálminum felst mikill lærdómur. Þrengingar eru óhjákvæmilegar. En okkar hlutverk er að missa aldrei sjónar á Föðurnum sem yfirgefur ekki börn Sín. Við eigum að velta öllum byrðum okkar á Hann og bíða þolinmóð, og þá er frelsunin vís. Á bak við tjöldin vinnur Hann að kærleiksáætlun Sinni, gleymir okkur aldrei og annast ávallt Sína. Við getum ekki rakið vegi Hans, því að fótspor Hans liggja um ótroðið hafið og eru okkur ókunn. En HANN LEIÐIR SANNARLEGA, og ELSKAR ÁVALLT. Verum ekki flón, heldur biðjum í trú til trúfasts Guðs.

Þetta var kjarninn í skýringu hans þennan morgun. Endursögnin hér er að vísu mjög ófullkomin, en hún sýnir ekki aðeins hvernig Müller útskýrði orðið og heimfærði það, heldur varpar túlkun hans á þessum sálmi einnig ljósi á hans eigið líf. Hún opinberar bænavenjur hans, glímuna við vantrúna og hvernig hann fann frelsun út úr þeirri freistingu að vantreysta Guði. Þannig hefur hún tvöfalt gildi fyrir okkur sem skýring af eigin reynslu á þeirri ævisögu sem við erum að kynna okkur.