Frá fæðingu til endurfæðingar

Mannslíf sem er fullt af nærveru Guðs og krafti er ein dýrmætasta gjöf Guðs til kirkju Hans og til heimsins.

Holdlegum manni finnst hið ósýnilega og eilífa vera fjarlægt og óljóst. Það sem sést og varir aðeins um stund er honum hins vegar lifandi og raunverulegt. Í raun og veru er hver sá hlutur í náttúrunni, sem hægt er að sjá eða snerta, flestum mönnum raunverulegri og áþreifanlegri en hinn lifandi Guð. Hver sá maður sem gengur með Guði og finnur að Hann er hjálp í hverri neyð, sem reynir fyrirheit Hans í verki og sannreynir þau í eigin lífi – hver trúaður maður sem lýkur upp leyndardómum Guðs með lykli trúarinnar og lýkur upp fjárhirslum Guðs með lykli bænarinnar – færir mannkyninu þannig sönnun og lifandi dæmi um þá staðreynd að „hann sé til og að hann umbuni þeim, er hans leita“.

George Müller var slík röksemd og slíkt fordæmi af holdi og blóði. Hér var maður sama eðlis og við, sem var freistað á alla lund eins og okkar, en hann trúði Guði og styrktist í trúnni. Hann bað þess í einlægni að hann mætti lifa slíku lífi og vinna slíkt verk sem yrði ótvíræð sönnun þess að Guð bænheyrir og að óhætt sé að treysta Honum á hverri stundu. Og hann hefur einmitt borið þann vitnisburð sem hann þráði. Líkt og Enok gekk hann í sannleika með Guði og fékk ríkulegan vitnisburð um að hann hefði þóknast Guði. Og þegar okkur var sagt um George Müller hinn tíunda mars 1898 að „hann væri ekki framar til“, þá vissum við að „Guð hafði numið hann burt“. Það líktist fremur upphrifningu en dauða.

Í augum þeirra sem þekkja langa ævisögu hans – og þó einkum hinna sem þekktu hann náið og fundu kraftinn af persónulegum kynnum við hann – var hann einn af þroskuðustu heilögum mönnum Guðs. Hann var sjálfur lifandi sönnun þess að líf í trú er mögulegt, að hægt er að þekkja Guð, eiga samfélag við Hann og finna Hann, og að Hann getur orðið meðvitaður förunautur í daglegu lífi. George Müller sannaði fyrir sjálfum sér, og öllum öðrum sem vilja taka við vitnisburði hans, að fyrir þá sem eru fúsir til að taka Guð á orðinu og gefa sjálfa sig á vald vilja Hans, er Hann „í gær og í dag hinn sami og um aldir“. Hann sýndi fram á að dagar guðlegrar íhlutunar og frelsunar eru aðeins liðnir hjá þeim sem hafa kvatt daga trúar og hlýðni – í stuttu máli sagt, að bæn í trú vinnur enn þau undur sem feður okkar sögðu frá í fornum dögum.

Ævi þessa manns er ef til vill best að skoða með því að skipta henni í nokkur ákveðin tímabil. Hún skiptist eðlilega í þau þegar við lítum á þá helstu viðburði og reynslu sem eru líkt og greinarmerki eða kaflaskil, til dæmis á þennan hátt:

1. Frá fæðingu hans til endurfæðingar eða afturhvarfs: 1805–1825.

2. Frá afturhvarfi hans þar til hann tók til fulls við ævistarfi sínu: 1825–35.

3. Frá þeim tíma og fram að tímabili kristniboðsferða hans: 1835–75.

4. Frá upphafi til loka þessara ferða: 1875–92.

5. Frá lokum ferða hans til dauðadags: 1892–98.

Fyrsta tímabilið nær þannig yfir tuttugu ár, annað tímabilið tíu, hið þriðja fjörutíu, hið fjórða sautján og hið síðasta sex. Þótt þau séu svo mislöng myndar hvert þeirra eins konar sjálfstætt tímaskeið með skýrum og sérstökum einkennum, sem greina þau hvert frá öðru og gera lærdóm þeirra sérstaklega mikilvægan og minnisstæðan. Fyrsta tímabilið er til að mynda tími hinna glötuðu syndadaga, og hinn mikli lærdómur þess er hve beiskt og verðlaust líf í óhlýðni er. Á öðru tímabilinu má rekja hin merkilegu undirbúningsskref fyrir hið mikla ævistarf hans. Þriðja tímabilið tekur yfir sjálfa framkvæmd þeirrar guðlegu köllunar sem honum var falin. Þá sjáum við hann í sautján eða átján ár bera Guði vitni um víða veröld í öllum heimshlutum, og síðustu sex árin notaði Guð til að milda og þroska kristilegt hugarfar hans. Á þeim árum var hann í sérstæðri einsemd, en það varð aðeins til þess að hann studdist enn frekar við samfélagið við Guð. Þeir sem áttu nánust samskipti við hann tóku greinilega eftir því að hugur hans var bundnari himninum en nokkru sinni fyrr og yndisleiki Drottins Guðs hans var yfir honum.

Fara má fljótt yfir fyrsta tímabilið, því að það nær aðeins yfir glötuð ár syndsamrar og taumlausrar æsku og fyrstu manndómsára. Það er einkum áhugavert vegna þess að það sýnir drottinvald þeirrar náðar sem nægir ríkulega jafnvel hinum fremsta meðal syndara. Hver getur lesið sögu þessara tuttugu ára og samt talað um guðrækni sem ávöxt þróunar? Í hans tilviki var ekki um þróun að ræða heldur byltingu, svo skýra og algjöra að varla finnst annað eins í annálum hjálpræðisins. Ef lávarðurinn George Lyttelton gat aðeins skýrt afturhvarf Sáls frá Tarsus með yfirnáttúrlegum krafti, hvað hefði honum þá fundist um umbreytingu George Müllers! Sál hafði sér til málsbóta samvisku, þótt afvegaleidd væri, og siðferði, þótt faríseískt væri. George Müller braut hins vegar blygðunarlaust gegn almennum heiðarleika og velsæmi, og öll æska hans var uppreisn, ekki aðeins gegn Guði heldur einnig gegn hans eigin siðferðisvitund. Ef Sál var forhertur afbrotamaður, hve tilfinningasljór hlýtur þá George Müller að hafa verið!

Hann var fæddur í Prússlandi, í Kroppenstädt nærri Halberstadt, hinn 27. september 1805. Tæpum fimm árum síðar fluttu foreldrar hans til Heimersleben, um fjórar mílur þaðan, þar sem faðir hans var gerður að tollheimtumanni. Um ellefu árum eftir það fluttu þau enn búferlum, nú til Schönebeck nærri Magdeburg, þar sem hann hafði fengið annað embætti.

George Müller fékk ekkert almennilegt foreldrauppeldi. Hlutdrægni föður hans í hans garð var skaðleg bæði honum sjálfum og bróður hans, líkt og í fjölskyldu Jakobs, og olli afbrýðisemi og fjarlægð þeirra á milli. Drengjunum voru fengnir peningar alltof frjálslega í hendur í þeirri von að þeir lærðu að fara með þá og spara. Afleiðingin varð hins vegar kærulaus og siðspillt sóun, því að peningarnir urðu uppspretta margvíslegra barnslegra óhófssynda. Enn verra var þó að þegar þeir voru kallaðir til að gera grein fyrir ráðsmennsku sinni gripu þeir til lyga og blekkinga til að breiða yfir eyðslusemina. George ungi blekkti föður sinn kerfisbundið, annaðhvort með fölskum færslum um það sem hann hafði fengið eða með ósönnum fullyrðingum um það sem hann hafði eytt eða átti eftir. Þegar upp komst um brögð hans leiddi refsingin sem fylgdi ekki til neinnar betrunar, heldur aðeins til þess að hann fann upp enn slungnari brögð og svik. Líkt og spartverski drengurinn taldi George Müller það enga synd að stela, heldur aðeins að upp um þjófnaðinn kæmist.

Hans eigin stutta frásögn af bernskuárunum dregur upp mynd af afar óþekkum og spilltum dreng og hann reynir ekkert að fegra hlutina. Áður en hann varð tíu ára gamall var hann orðinn forfallinn þjófur og þaulvanur svikari; jafnvel ríkisfé sem föður hans var trúað fyrir var ekki óhult fyrir höndum hans. Grunsemdir leiddu til þess að fyrir hann var lögð gildra sem hann gekk í. Peningaupphæð var vandlega talin og skilin eftir þar sem hann myndi finna hana og eiga færi á að stela henni. Hann tók peningana og faldi þá undir ilinni í skónum sínum. En þegar leitað var á honum og peningarnir fundust, varð ljóst til hvers mætti rekja ýmsar fjárhæðir sem áður höfðu horfið.

Faðir hans vildi láta mennta hann til prests, og áður en hann varð ellefu ára var hann sendur í hinn klassíska dómkirkjuskóla í Halberstadt til undirbúnings fyrir háskólanám. Það virðist ótrúlegt að faðir, sem þekkti siðferðisbresti hans og afbrot, skyldi af ásettu ráði ætla slíkum pilti svo heilagt embætti og köllun. En þar sem ríkiskirkja er við lýði hættir mönnum til að líta á þjónustu fagnaðarerindisins sem veraldlegt starf fremur en guðlega köllun. Þannig falla hæfniskröfurnar oft niður á lágt veraldlegt stig og aðalmarkmiðið verður hið svokallaða „lífsframfæri“, sem því miður er alltof oft óháð heilögu líferni.

Frá þessum tíma blandaðist nám piltsins skáldsagnalestri og ýmiss konar spilltu sukki. Spilamennska og jafnvel sterkir drykkir náðu tökum á honum. Nóttina sem móðir hans lá banaleguna reikaði fjórtán ára sonur hennar ölvaður um göturnar, og jafnvel dauði hennar megnaði hvorki að stöðva vonskuferil hans né vekja sofandi samvisku hans. Og eins og alltaf hlýtur að fara þegar slíkar alvarlegar áminningar bæta mann ekki, þá versnaði hann aðeins um allan helming.

Þegar hann komst á fermingaraldur varð hann að sækja fermingarfræðslu. En þar sem þetta var honum aðeins ytra form og hann mætti því af kæruleysi, var þar stigið enn eitt feilspor: heilagir hlutir voru meðhöndlaðir sem hversdagslegir og við það varð samviskan enn tilfinningasljórri. Kvöldið fyrir sjálfa ferminguna og sína fyrstu altarisgöngu við borð Drottins gerðist hann sekur um grófar syndir. Og daginn áður, þegar hann hitti prestinn til hinnar hefðbundnu „syndajátningar“, skipulagði hann og framdi enn eitt blygðunarlaust svikabragð með því að stinga undan ellefu tólftu hlutum af fermingargjaldinu sem faðir hans hafði trúað honum fyrir!

Með slíku hugarfari og slíkum lífsháttum var George Müller fermdur um páskaleytið 1820 og varð altarisgestur. Hann var vissulega staðfestur – en í syndinni! Hann var ekki aðeins siðspilltur og óendurfæddur, heldur svo fáfróður um sjálf undirstöðuatriði fagnaðarerindis Krists að hann hefði ekki getað útskýrt hin einföldu skilyrði hjálpræðisáætlunarinnar fyrir sál sem leitaði. Að vísu hvíldi óljós hátíðleiki yfir svo alvarlegum og helgum athöfnum, sem hafði stundleg áhrif á hann og leiddi til yfirborðskenndra ásetninga um að lifa betra lífi. En þar var engin raunveruleg syndavitund eða iðrun frammi fyrir Guði, og hann treysti heldur ekki á neinn æðri styrk. Án þess reynast tilraunir manns til að bæta eigið líf aldrei neins virði og skila engum varanlegum árangri.

Saga þessara spilltu æskuára býður ekki upp á mikla tilbreytingu aðra en synd og glæpi. Hún er ein löng frásögn af illvirkjum og þeirri sorg sem þau hafa í för með sér. Eitt sinn, þegar hann hafði sóað öllum peningum sínum í kæruleysi, rak hungrið hann til að stela bita af grófu brauði frá hermanni sem bjó í sama húsnæði. Þegar hann leit til baka til þessarar neyðarstundar löngu síðar, hrópaði hann upp yfir sig: „Hve beiskt er það að þjóna Satan, jafnvel í þessum heimi!“

Þegar faðir hans flutti til Schönebeck árið 1821 bað hann um að verða sendur í dómkirkjuskólann í Magdeburg. Innst inni vonaðist hann til að geta þannig slitið sig lausan úr snörum syndarinnar og frá spilltum félögum sínum og fundið hjálp í nýju umhverfi til að bæta ráð sitt. Hann skorti því ekki alla löngun til siðferðilegrar betrunar endrum og sinnum, en enn á ný gerði hann þau algengu og afdrifaríku mistök að líta fram hjá uppsprettu allrar sannrar betrunar. „Guð var ekki í neinum hugsunum hans.“ Hann komst að raun um að það að fara frá einum stað til annars var ekki hið sama og að skilja synd sína eftir, því að hann tók sjálfan sig með.

Með undarlegri blindu skildi faðir hans hann eftir til að hafa umsjón með ýmsum breytingum á húsi hans í Heimersleben og gerði jafnframt ráðstafanir til þess að hann læsi klassísk fræði hjá sóknarprestinum á staðnum, séra dr. Nagel. Þar sem hann var nú sinn eigin herra um hríð stóðu dyr freistinganna honum opnar upp á gátt. Honum var leyft að innheimta skuldir hjá skuldunautum föður síns, og enn greip hann til svika, eyddi háum fjárhæðum af þessu fé og leyndi því að það hefði verið greitt.

Í nóvember 1821 fór hann til Magdeburg og þaðan til Brunswick, en þangað dróst hann vegna ástríðu sinnar til ungrar rómversk-kaþólskrar stúlku sem hann hafði kynnst þar skömmu eftir fermingu. Í þessari fjarveru að heiman steig hann hvert skrefið af öðru á braut syndsamlegs óhófs. Fyrst af öllu fékk hann leyfi kennara síns til fararinnar með því að ljúga að honum. Síðan tók við vika í synd í Magdeburg og því næst sóaði hann fjármunum föður síns á dýru hóteli í Brunswick. Þegar peningarnir voru búnir fór hann í hús frænda síns þar til honum var vísað á dyr. Þá safnaði hann reikningum á öðru dýru hóteli uns krafist var greiðslu, og varð hann þá að skilja bestu fötin sín eftir sem tryggingu og slapp naumlega við handtöku. Í Wolfenbüttel reyndi hann síðan aftur sama ósvífna bragðið, en þegar hann átti ekkert eftir til að leggja að veði strauk hann. Í þetta sinn náðist hann og var settur í fangelsi. Þessi sextán ára piltur var þegar orðinn lygari og þjófur, svikahrappur og drykkjumaður, einungis leikinn í glæpum, félagi dæmdra glæpamanna og sat nú sjálfur í fangaklefa. Fáeinum dögum síðar var þjófur settur í sama klefa. Þeir tveir ræddust við sem þjófnaðarfélagar og sögðu hvor öðrum frá ævintýrum sínum, og til þess að verða ekki undir í þeim samanburði spann Müller ungi upp lygasögur af eigin skúrksbrögðum til að láta líta svo út sem hann væri frægari bófi en hinn!

Tíu eða tólf dagar liðu í þessum vesæla félagsskap, þar til ósætti leiddi til þungbúinnar þagnar á milli þeirra. Þannig liðu tuttugu og fjórir myrkir dagar, frá 18. desember 1821 til 12. janúar næsta ár. Allan þann tíma sat George Müller lokaður inni í fangelsi og hluta þess tíma bað hann um það sem greiða að fá að njóta félagsskapar þjófs.

Faðir hans frétti af smán hans og sendi peninga til að greiða hótelreikningana og annan „kostnað“ og borga fyrir heimferð hans. En svo þrálát var illska hans að þegar hann hélt úr fangaklefanum til að ganga á fund hins ævareiða en þó eftirláta föður síns, valdi hann sér yfirlýstan illvirkja sem ferðafélaga.

Faðir hans refsaði honum harðlega og hann fann að hann yrði að leggja sig fram um að ávinna sér hylli hans á ný. Hann lagði því hart að sér við námið og tók að sér nemendur í reikningi, þýsku, frönsku og latínu. Þessi ytri betrun gladdi föður hans svo mjög að innan skamms hafði hann bæði fyrirgefið og gleymt illvirkjum hans. En enn á ný voru það aðeins bikarinn og diskurinn sem voru hreinsaðir að utan: í fylgsnum sínum var hjartað enn spillt til ólýsanlegrar vonsku og allt líf hans, eins og Guð sá það, var viðurstyggð.

George Müller tók nú að smíða það sem hann kallaði síðar „heila lygakeðju“. Þegar faðir hans vildi ekki lengur samþykkja að hann dveldist heima fór hann að heiman, á ytra borðinu til háskólabæjarins Halle til að þreyta próf, en í raun og veru til Nordhausen til að sækja um inngöngu í menntaskólann þar. Hann forðaðist Halle vegna þess að hann óttaðist hinn stranga aga sem þar ríkti, og hann sá fyrir sér að hömlurnar yrðu tvöfalt þungbærari ef hann væri sífellt að hitta unga kunningja sína sem hefðu mun meira frelsi en hann sjálfur sem stúdentar við háskólann. Þegar hann sneri heim reyndi hann að leyna föður sinn þessum svikum. En rétt áður en hann átti að fara aftur til Nordhausen komst sannleikurinn upp, og þurfti þá að bæta nýjum hlekkjum í þá lygakeðju til að gera grein fyrir þessari kerfisbundnu óhlýðni og blekkingu. Þótt faðir hans væri reiður leyfði hann honum að fara til Nordhausen, og þar dvaldist hann frá október 1822 fram til páska 1825.

Þessi tvö og hálft ár nam hann klassísk fræði, frönsku, sagnfræði og fleira, og bjó hjá skólameistara menntaskólans. Hegðun hans batnaði svo mjög að hann komst í miklar mætur og var bent á hann sem fyrirmynd fyrir hina piltana. Honum var meira að segja leyft að slást í för með skólameistaranum á gönguferðum hans til að ræða við hann á latínu. Á þessum tíma var hann ákaflega iðinn námsmaður, reis úr rekkju klukkan fjögur að morgni allt árið um kring og sat við bækurnar til klukkan tíu á kvöldin.

Engu að síður lágu launungarsyndir og algjör firring frá Guði að baki allri þessari ytri prúðmennsku, eftir því sem hann játaði sjálfur. Ólíferni hans kallaði yfir hann veikindi sem héldu honum í herbergi hans í þrettán vikur. Hann var ekki með öllu laus við trúarlega hneigð, sem varð til þess að hann las bækur á borð við rit Klopstocks, en hann skeytti hvorki um orð Guðs né hafði nokkurt samviskubit yfir því að fótum troða lögmál Guðs. Í bókasafni hans, sem nú taldi um þrjú hundruð bækur, var enga Biblíu að finna. Síseró og Hóratíus, Molière og Voltaire þekkti hann og mat mikils, en um Heilaga ritningu var hann hróplega fáfróður, og jafn skeytingarlaus um hana og hann var fáfróður. Tvisvar á ári gekk hann til kvöldmáltíðar Drottins samkvæmt ríkjandi venju, líkt og aðrir sem komnir voru yfir fermingaraldur, og á slíkum stundum gat hann ekki fyllilega komist hjá trúarlegum áhrifum. Þegar hið blessaða brauð og vín snerti varir hans sór hann þess stundum eið að bæta ráð sitt og hélt sig þá frá einstaka opinberum syndum í fáeina daga. En hið innra var ekkert andlegt líf sem gat virkað sem afl í honum, og heitstrengingar hans gleymdust nánast jafnskjótt og þær voru gerðar. Hinn gamli Satan var of sterkur fyrir Müller unga. Þegar hinar voldugu ástríður í illu eðli hans vöknuðu voru ásetningar hans og tilraunir jafn máttvana til að halda aftur af honum og nýju reipin, sem Samson var bundinn með, þegar hann vaknaði af svefni sínum.

Það er erfitt að trúa því að þessi tvítugi ungi maður hafi getað logið án þess að roðna og með yfirbragði fullkominnar hreinskilni. Þegar svallið dró hann niður í fen skulda og vasapeningar hans dugðu ekki til að bjarga honum úr ógöngunum, greip hann enn á ný til hinna slungnustu lygabragða. Hann hélt því fram að peningunum, sem hann hafði sóað í glaum og óhóf, hefði verið stolið með ofbeldi, og til að fullkomna blekkinguna æfði hann sig eins og leikari í hlutverki. Hann braut upp lásana á kofforti sínu og gítartösku, hljóp hálfklæddur inn í herbergi skólameistarans, gerði sér upp skelfingu og lýsti því yfir að hann hefði orðið fyrir ráni. Með þessu vakti hann slíka meðaumkun að vinir hans skutu saman fé til að bæta honum hið meinta tjón. Grunur vaknaði þó um að hann hefði sett þetta á svið og hann ávann sér aldrei aftur traust skólameistarans. Og þótt hann hefði ekki heldur þá neina syndavitund, skammaðist hann sín svo fyrir að hafa orðið uppvís að slíkri lágkúru og hræsni að hann veigraði sér við að horfast nokkurn tíma aftur í augu við eiginkonu skólameistarans, sem hafði hjúkrað honum eins og móðir í löngum veikindum hans.

Slíkur var sá maður sem fékk ekki aðeins virðulega inngöngu sem háskólastúdent heldur var einnig samþykktur sem kandídat til heilags prestsembættis, með leyfi til að prédika í hinni lúthersku kirkju. Þessi guðfræðinemi vissi ekkert um Guð eða hjálpræði og var meira að segja fáfróður um hjálpræðisáætlun fagnaðarerindisins og náðina sem frelsar. Hann fann þörfina á að lifa betra lífi, en engar guðrækilegar hvatir bjuggu þar að baki. Betrun var í hans huga eingöngu spurning um hagkvæmni: ef hann héldi áfram sama sukkinu kæmist allt upp að lokum og engin sókn myndi vilja fá hann sem prest. Til að hljóta eftirsóknarvert „brauð“ og gott „lífsframfæri“ varð hann að ná árangri í guðfræði, standast próf með góðum vitnisburði og hafa að minnsta kosti sæmilegt mannorð. Veraldleg útsjónarsemi knúði hann til að leggja sig fram við námið annars vegar og að bæta ráð sitt hins vegar.

Enn beið hann ósigur, því að hann hafði enn ekki fundið hina einu uppsprettu og leyndardóm alls styrks. Varla var hann kominn til Halle fyrr en ásetningar hans reyndust jafn veikburða og köngulóarvefur og megnuðu ekki að halda honum frá spilltu óhófi. Hann hélt sig að vísu frá götuslagsmálum og einvígum, vegna þess að slíkt hefði skert frelsi hans, en hann þekkti enn engar siðferðilegar hömlur. Peningar hans voru fljótt á þrotum og hann tók lán þar til enginn fékkst lengur til að lána honum, og þá veðsetti hann úrið sitt og fötin.

Hann gat ekki annað en verið vansæll, því að það lá í augum uppi til hvílíkrar fátæktar og eymdar, vanheiðurs og smánar slíkar brautir leiddu. Skynsemin hvatti hann hástöfum til að láta af illvirkjum sínum, en guðrækni átti sér enn enga rödd í lífi hans. Hann gekk þó svo langt að velja sér að vini ungan mann og fyrrverandi skólabróður, Beta að nafni, í þeirri von að hljóðlát alvörugefni hans gæti veitt honum sjálfum festu. En þar studdist hann við brotinn reyrstaf, því að Beta var sjálfur fráhverfingur. Enn á ný veiktist hann. Guð lét hann „erfa misgjörðir æsku sinnar“. Eftir nokkrar vikur batnaði honum og enn á ný tók hegðun hans á sig yfirbragð betrunar.

Enn vantaði hina sönnu driffjöður alls vel skipulagðs lífs, og syndin braust brátt út í óheilögu sukki. George Müller var þaulvanur í klókindum lastanna. Hann veðsetti það sem hann átti eftir til að útvega peninga, fór í fjögurra daga skemmtiferð í vagni ásamt Beta og tveimur öðrum og skipulagði síðan lengri ferð um Alpana. Hindranir voru í veginum, því að bæði vantaði peninga og vegabréf, en hugkvæmni hans sópaði öllum slíkum hindrunum burt. Fölsuð bréf, sem áttu að vera frá foreldrum þeirra, tryggðu hópnum vegabréf, og með því að veðsetja bækur fengust peningar. Þeir vörðu fjörutíu og þremur dögum í ferðalagið, lengst af fótgangandi. Í þessari ferð hélt George Müller á hinni sameiginlegu pyngju líkt og Júdas, og reyndist þjófur eins og hann, því að honum tókst að láta félaga sína greiða þriðjung af hans eigin ferðakostnaði.

Hópurinn var kominn aftur til Halle fyrir lok september, og George Müller fór heim til að verja því sem eftir var af fríinu sínu. Til að gefa föður sínum trúverðuga skýringu á því hvernig hann hefði varið framfærslufé sínu var ný lygakeðja spunnin upp án vandræða. Svo fljótt og svo sorglega voru öll hans góðu áform enn á ný brotin.

Þegar hann var kominn aftur til Halle grunaði hann síst að nú væri sú stund runnin upp að hann yrði nýr maður í Kristi Jesú. Hann átti eftir að finna Guð, og sú uppgötvun átti eftir að beina öllum straumi lífs hans í nýjan farveg. Synd og eymd þessara tuttugu ára hefði ekki verið skrásett hér með trega nema til þess að gera það enn ljósara að afturhvarf hans var yfirnáttúrlegt verk, óútskýranlegt án Guðs. Vissulega var ekkert í honum sjálfum sem gat „þróað“ slíka niðurstöðu, og heldur var ekkert slíkt í „umhverfi“ hans. Í þessum háskólabæ voru engir náttúrlegir kraftar sem gátu valdið slíkri byltingu á skapgerð og breytni sem hann gekk í gegnum. Tólf hundruð og sextíu stúdentar voru þar saman komnir, og níu hundruð þeirra voru guðfræðinemar. Samt segir hann að jafnvel í síðarnefnda hópnum, þótt þeir hefðu allir leyfi til að prédika, hafi ekki einn hundraðasti hluti í raun og veru „óttast Drottin“. Formfesta hafði rutt hreinni og óflekkaðri guðrækni úr vegi, og hjá mörgum þeirra faldist siðleysi og vantrú á bak við ytri játningu um guðrækni. Víst er að slíkur maður, í slíku umhverfi, gat ekki gengist undir neina róttæka breytingu á skapgerð og líferni án íhlutunar einhvers voldugs máttar utan frá og ofan að! Hvaða afl það var, og hvernig það verkaði á hann og í honum, munum við nú sjá.