Að kvöldi verður ljós

Lokakaflinn í þessari fögru og viðburðaríku ævisögu vekur athygli sem er ekki eingöngu tregablandin. Müller minnir á hátt fjall þar sem kvöldsólin staldrar við á tindinum í skærum ljóma. Gullinn kollurinn rís langt upp fyrir láglendi hversdagsins og tilheyrir fremur himni en jörðu í heiðríkri og skýlausri kyrrð Guðs.

Frá því í maí 1892, þegar síðustu kristniboðsferðinni lauk, var Biblíufræðslustofnunin það starf sem hann helgaði sig einkum. Jafnframt prédikaði hann í Betesda og annars staðar þar sem Guð virtist fela honum verkefni. Heilsa hans var undraverð, ekki síst í ljósi þess hve oft hann hafði veikst alvarlega á unga aldri. Þá hafði almennur lasleiki að því er virtist gert hann óhæfan til allrar herþjónustu og margir spáðu honum ótímabærum dauða eða vonlausri baráttu við sjúkdóma. Hann hafði þolað hitabeltissvækju og heimskautakulda, storma og fellibylji á sjó og járnbrautarferðir sem stóðu stundum jafn lengi samfleytt og sjóferðir. Hann hafði mátt þola plágur af flóm, mýflugum og jafnvel rottum. Hann hafði staðið af sér breytingar á loftslagi, mataræði og lífsháttum, auk þess álags sem fylgdi nær daglegum samkomum, og komið heill á húfi úr því öllu. Þessi maður, sem aldrei hafði verið hraustur, hafði innt af hendi erfiði sem hefði reynt á járnheilsu. Margt sinn hafði hann legið rúmfastur vegna veikinda, stundum mánuðum saman, og árið 1837 hafði hann óttast að þrálát höfuðmein myndu svipta hann vitinu. Samt gat hann sagt á níutíu og öðru aldursári sínu: „Ég hef getað unnið hvern einasta dag og allan daginn, og það jafn áreynslulaust og fyrir sjötíu árum.“ Þegar höfundur þessarar bókar hélt samkomur í Bristol árið 1896, á afmælisdegi sem var honum sjálfum mjög helgur, bað hann sinn elskaða föður Müller að tala á lokasamkomunni í sal Y.M.C.A. Hann varð við þeirri bón og flutti kröftuga fjörutíu og fimm mínútna ræðu um bænina í tengslum við kristniboð. Þar rakti hann einnig hluta af eigin ævisögu af slíkum raddstyrk og þrótti í fasi að það virtist rengja hinn háa aldur hans.*

* Viðauki K.

Það hve undursamlega slíkur maður hélt kröftum á svo háum aldri minnir á Kaleb. Áttatíu og fimm ára gamall gat hann hrósað sér af því í Guði að hann væri enn jafn hraustur, jafnvel til hernaðar, og daginn sem hann var sendur inn í landið sem einn af njósnurunum. Sjálfur rakti Müller þessa varðveislu til þriggja orsaka: Í fyrsta lagi tamdi hann sér að hafa jafnan hreina samvisku, bæði fyrir Guði og mönnum. Í öðru lagi nefndi hann kærleika sinn til Ritninganna og þann kraft til endurnæringar sem þær veittu allri verund hans í sífellu. Í þriðja lagi nefndi hann þá gleði sem hann fann í Guði og verki Hans, en hún létti af honum öllum áhyggjum og óþarfa sliti í störfum hans.

Hinn mikli grundvallarsannleikur sem þessi hetjulegi maður greypti í vitund sinnar kynslóðar var sá að hinn lifandi Guð er hinn sami í dag og um aldir, líkt og í gær og á öllum liðnum öldum. Jafnframt sýndi hann að við getum trúað orði Hans af sama trausti og trúföstustu sálir allra tíma og bætt okkar „amen“ við hvert fyrirheit eins og Abraham – SVO SKAL VERÐA!* Fáeinum dögum eftir andlát hans átti herra E. H. Glenny leið um Barselóna, en hann er mörgum kunnur sem hinn elskaði og fórnfúsi vinur Norður-Afríkutrúboðsins. Þar fann hann þessi orð skrifuð í minningabók ofan við undirskrift hans: „Jesús Kristur er í gær og í dag hinn sami og um aldir.“ Og líkt og höfundur Hebreabréfsins, sem vitnar í 102. sálminn, getum við sagt um Jehóva meðan allt annað breytist og líður undir lok:

„ÞÚ VARIR“;„ÞÚ ERT HINN SAMI.“

Undir ævilokin dró Müller nokkuð úr hinum miklu umsvifum sínum að læknisráði og prédikaði þá yfirleitt aðeins einu sinni á sunnudegi. Ég naut þeirra forréttinda að hlýða á hann að morgni Drottins dags, þann 22. mars 1896. Hann talaði út frá 77. sálminum og fann þar að sjálfsögðu uppáhaldsefni sitt – bænina. Ef marka má þá ræðu sem dæmigerða fyrir prédikanir hans almennt var hann sannarlega einstakur skýrandi Ritningarinnar, jafnvel níutíu og eins árs að aldri. Síðar í bókinni er að finna ágrip af þessari ræðu.

* Fyrsta Mósebók 15:6. (Hebreska.)Fyrsta Mósebók 15:6

Sunnudagsmorguninn 6. mars 1898 talaði hann í kapellunni við Alma Road og mánudagskvöldið þar á eftir var hann á bænastundinni í Betesda, í bæði skiptin við sína venjulegu heilsu. Miðvikudagskvöldið þar á eftir tók hann sinn vana stað á bænastund munaðarleysingjaheimilisins og kynnti sálmana:

„Hinn óteljandi skari á hæðum“ og „Við syngjum um hirðinn sem dó.“

Þegar hann bauð elskuðum tengdasyni sínum góða nótt sást ekkert ytra merki þess að dregið hefði úr þrótti hans. Allt til hinstu stundar virtist hann sami hressi öldungurinn og gekk til náða eins og venjulega. Fólki hafði fundist að svo háaldraður maður ætti að hafa næturvörð hjá sér, einkum þar sem vart hafði orðið við hjartaveikleika upp á síðkastið. Hann hafði látið undan kærleiksríkum fortölum og fallist á slíkt fyrirkomulag eftir þessa nótt. En samþykkið kom of seint. Hann átti aldrei framar eftir að þurfa á mannlegri hjúkrun eða umönnun að halda. Fimmtudagsmorguninn 10. mars, um klukkan sjö, var venjulegi tebollinn færður inn í herbergi hans. Þegar barið var að dyrum barst ekkert svar annað en illspá þögn. Þjónninn opnaði dyrnar og sá þá að hinn virðulegi ættfaðir lá látinn á gólfinu við hlið rúmsins. Sennilega hafði hann risið á fætur til að fá sér næringu – því mjólkurglas og kexkaka voru alltaf höfð innan seilingar – og meðan hann var að borða kexið hafði hann kennt svima og hnigið niður. Í fallinu hafði hann gripið í borðdúkinn, því dúkurinn hafði dregist fram af borðinu ásamt ýmsum hlutum sem á því lágu. Læknir hans var þegar kvaddur til og taldi að hann hefði látist af hjartabilun einni eða tveimur klukkustundum áður en þjónn hans kom að honum.

Slík burtför, jafnvel á svo háum aldri, vakti athygli um allan heim. Siðferðilegur og andlegur kraftur þessa manns náði allt til endimarka jarðar. Ekki aðeins í Bristol eða á Bretlandi, heldur handan víðáttumikilla hafanna í austri og vestri fann fólk til djúprar hluttekningar. Hjörtu blæddu um alla jörð þegar tilkynnt var um ritsímalínur og sæstrengi að George Müller væri látinn. Sagt var um mikinn Englending að áhrif hans yrðu aðeins mæld í „breiddarbaugum“; um George Müller megum við bæta við: og í lengdarbaugum. Hann tilheyrði allri kirkjunni og öllum heiminum á einstakan hátt og allt mannkynið varð fyrir missi þegar hann lést.

Útförin, sem fór fram mánudaginn þar á eftir, var slíkur kærleiksvottur af hálfu almennings að fátítt er. Tugir þúsunda manna stóðu í lotningu með fram götunum þar sem hin látlausa líkfylgd fór um. Karlar yfirgáfu verkstæði sín og skrifstofur og konur gengu út úr glæsilegum heimilum sínum eða fábrotnum eldhúsum, því allir vildu votta hinum látna sína hinstu virðingu. Bristol hafði aldrei fyrr orðið vitni að öðru eins.

Stutt athöfn var haldin í munaðarleysingjaheimili nr. 3, þar sem yfir þúsund börn komu saman, en þau höfðu nú í annað sinn misst „föður“. Framan við ræðupúltið í hinum stóra matsal stóð álmkista sem geymdi jarðneskar leifar George Müllers. Kistan var af ásettu ráði afar látlaus og án blómaskreytinga, samkvæmt ósk, og á látúnsskildi var rituð einföld áletrun með dánardegi hans og aldri.

Herra James Wright flutti ávarpið. Hann minnti viðstadda á að dauðinn vitjar okkar allra á meðan endurkoma Drottins dregst, jafnvel þeirra sem hafa lifað í nánasta samfélagi við Guð. Hann minnti á að sælt er að deyja í Drottni og að dýrleg upprisa bíður þeirra sem trúa á Krist. Tárin sem runnu niður þessar ungu kinnar sögðu meira en nokkur orð um væntumþykju barnanna í garð hins látna. Líkfylgdin raðaði sér hljóðlega upp. Meðal þeirra sem fylgdu líkbörunum voru fjórir sem höfðu dvalið á fyrsta munaðarleysingjaheimilinu við Wilson Street. Sorg barnanna bræddi hjörtu áhorfenda og augu sem voru óvön gráti urðu vot af tárum þennan dag. Í hinum ýmsu vögnum sátu læknar Müllers, ættingjar hans og venslafólk, öldungar og djáknar þeirra safnaða sem hann tengdist og samstarfsfólk hans í starfinu á Ashley Down. Þar á eftir fylgdu fjörutíu eða fimmtíu aðrir vagnar með sendinefndum frá ýmsum trúfélögum og öðrum hópum.

Í Betesda var hvert fótmál þéttsetið og hundruð manna reyndu árangurslaust að komast inn. Sunginn var sálmurinn sem Müller hafði valið á síðustu bænastundinni kvöldið fyrir andlát sitt. Dr. Maclean frá Bath flutti bæn, blandna lofgjörð fyrir svo langa ævi helgaða þjónustu og vitnisburði, bæn og trú, og herra Wright talaði út frá Hebreabréfinu 13:7, 8:Hebreabréfið 13:7, 8

„Verið minnugir leiðtoga yðar,sem hafa talað til yðar orð Guðs.Virðið fyrir yður, hvernig ævi þeirra lauk,og líkið eftir trú þeirra.Jesús Kristur er í gær og í dag hinn sami og um aldir.“

Hann talaði um þá andlegu stjórnendur og leiðtoga sem Guð setur yfir lýð Sinn og þau forréttindi að líkja eftir trú þeirra. Hann vakti athygli á tveimur einkennum á trú síns elskaða tengdaföður: í fyrsta lagi að hún byggðist á hinum óhagganlega eilífa kletti, hinu ritaða orði Guðs, og í öðru lagi að hún færði boðorð og fyrirheit þessa orðs inn í daglegt líf.

Herra Wright lagði ríka áherslu á að Müller hefði tekið við allri Ritningunni sem innblásinni af Guði. Hann hafði verið vanur að segja við unga trúaða: „Leggið fingurinn á ritningarstaðinn sem trú ykkar hvílir á,“ og sjálfur hafði hann lesið Biblíuna spjaldanna á milli nærri tvö hundruð sinnum. Hann nærðist á orðinu og var þess vegna sterkur. Hann fann þungamiðju þessa orðs í hinni lifandi persónu sem það geymir og eina undirstaða trausts hans var friðþægingarverk Hans. Í eigin augum var hann ávallt veikur, vesæll og auvirðilegur, óverðugur minnstu blessunar, og hvíldi því eingöngu á verðleikum og meðalgöngu síns mikla æðsta prests.

George Müller ræktaði með sér trú. Hann var vanur að segja við samverkamenn sína í bæn og þjónustu: „Látið aldrei nokkurn efaskugga komast að í huga ykkar um kærleikann í hjarta Föðurins eða máttinn í armi Föðurins.“ Og hann horfði á allt líf sitt í ljósi hins komandi dómsdags.

Í ræðu sinni dró herra Wright einnig fram einn eða tvo aðra afar mikilvæga lærdóma, til dæmis þann að Andinn býður okkur ekki að líkja eftir sérkennum eða mannúðarstarfi annarra, heldur trú þeirra. Hann notaði jafnframt tækifærið til að minna áheyrendur sína á að mannúðarstarf hefði ekki verið fremsta markmiðið eða megineinkennið í lífi Müllers, heldur hitt að mikla og vegsama Guð ofar öllu öðru „sem hinn lifandi Guð sem enn í dag, alveg eins og fyrir þúsundum ára, bænheyrir börn Sín og hjálpar þeim sem treysta Honum“. Hann minntist á hjartnæman hátt á þá auðmýkt sem fékk Müller til að vinna hin mestu stórvirki fyrir Guð án þess að hugsa um sjálfan sig, og sýndi fram á að Guð getur tekið að Sér og notað þá sem eru fúsir til að vera verkfæri einvörðungu.

Herra Wright sagði enn fremur: „Upp á síðkastið hef ég aftur og aftur verið spurður hvort starfið í þágu munaðarlausra barna muni halda áfram. Það heldur áfram. Frá áramótum höfum við tekið á móti fjörutíu til fimmtíu nýjum munaðarlausum börnum og í þessari viku eigum við von á fleirum. Hinum fjórum markmiðum stofnunarinnar er enn sinnt eftir þeirri getu sem Guð gefur okkur. Við trúum því að hvað sem Guð kýs að gera varðandi framtíðina verði það Honum samboðið. Við vitum ekki mikið meira og kærum okkur ekki um það. Hann veit hvað Hann mun gera. Ég get þó ekki ímyndað mér að sá Guð sem hefur blessað verkið svo ríkulega í svo langan tíma láti bænum okkar um framtíðina ósvarað.“

Því næst flutti herra Benjamin Perry stutt ávarp og lýsti Müller sem mesta persónuleika í röðum borgara sem Bristol hefði kynnst. Hann minntist á kraft hans sem skýranda Ritningarinnar og þá staðreynd að hann færði öðrum til huggunar og styrktar það sem fyrst hafði verið næring fyrir hans eigin sál. Jafnframt rifjaði hann upp nokkrar persónulegar minningar og nefndi til dæmis hvernig hann gat enn á háum aldri unnið óhindrað, bæði andlega og líkamlega, laus við gigt, verki eða þrautir, og fann sjaldan fyrir örmögnun. Hann lýsti honum í stuttu máli sem manni er svaraði hinum takmarkalausa kærleika Guðs – sem kallaði hann frá lífi í synd til lífs í hjálpræði og þjónustu – með því að elska Guð af öllu hjarta ofar öllum mönnum og öllum hlutum, svo að hans æðsta yndi var að þóknast Honum og þjóna. Sem dæmi um auðmýkt hans sagði hann frá atviki nokkru. Vinur einn hafði nýverið sagt við hann: „Þegar Guð kallar þig heim verður það eins og skip sem siglir í höfn fyrir fullum seglum.“ – „Ó, nei!“ svaraði Müller, „þetta er bara vesæll George Müller sem þarf daglega að biðja: ‚Styð Þú skref mín á vegum mínum, svo að mér skriðni ekki fótur.‘“ Ævilok manna á borð við Asa og Salómon voru Müller stöðug viðvörun og urðu til þess að hann bað þess að hann myndi aldrei yfirgefa Drottin þannig í elli sinni.

Eftir bæn frá herra J. L. Stanley kynnti Molesworth ofursti sálminn:

„Það er ljúft að minnast þeirra sem hvílast.“

Og eftir aðra bæn, sem herra Stanley Arnot flutti, var líkið borið til hinstu hvíldar í kirkjugarðinum í Arno's Vale og lagt til grafar við hlið fyrri og síðari eiginkonu Müllers. Um áttatíu vagnar slógust í för með líkfylgdinni að gröfinni. Allt frá upphafi til enda var athöfnin jafn látlaus og laus við prjál og hann hefði sjálfur óskað sér. Við gröfina flutti Molesworth ofursti bæn og herra George F. Bergin las úr Fyrra Korintubréfi 15 og mælti nokkur orð út frá tíunda versinu, sem miklar svo mjög náð Guðs, bæði í því sem við erum og því sem við gerum.

Herra E. K. Groves, frændi Müllers, kynnti sem lokasálm síðari sálminn sem Müller hafði valið á þessari síðustu bænastund á munaðarleysingjaheimilinu.

„Við syngjum um hirðinn sem dó.“

Herra E. T. Davies flutti síðan bæn og líkaminn var skilinn eftir í ótruflaðri hvíld sinni þar til Drottinn kemur.

Aðrar minningarathafnir voru haldnar í sal Y.M.C.A. og, svo sem eðlilegt var, var Betesda-kapellan einnig vettvangur slíkrar athafnar, og lauk þar með þessari röð kærleiksríkra minningarorða um hinn látna á viðeigandi hátt. Á degi Drottins fyrir greftrunina hafði í nær öllum prédikunarstólum borgarinnar verið fjallað í lengra eða skemmra máli um líf, skapgerð og ævistarf hins elskaða guðsmanns sem hafði um svo margra ára skeið lifað óaðfinnanlegu lífi í Bristol. Dagblöð og vikublöð voru einnig full af minningargreinum og virðingarvottum um guðrækni hans, mannkosti og starf.

Á það var bent á hugnæman hátt við útför hans að hann hefði fyrst játað að hann kenndi magnleysis og þreytu í starfi sínu þetta síðasta kvöld jarðvistar sinnar. Það virtist bera vott um sérstaka mildi Drottins að leyfa þessari örmögnunartilfinningu ekki að koma yfir hann fyrr en einmitt þegar Hann var í þann mund að senda vagn Sinn til að bera hann inn í nærveru Sína. Síðasta prédikun Müllers í Betesda-kapellunni, eftir sextíu og sex ára þjónustu, hafði verið út frá Síðara Korintubréfi 5:1:Seinna Korintubréf 5:1

„Vér vitum, að þótt vor jarðneska tjaldbúð verði rifin niður, þá höfum vér hús frá Guði, eilíft hús á himnum, sem eigi er með höndum gjört.“

Svo var að sjá sem hann hefði haft einhvern fyrirboða um að hann ætti brátt að leggja af þessa tjaldbúð sína. Ljóst er að þetta kom honum ekki á óvart. Hann hafði séð fyrir að ævidagar hans væru senn taldir. Sjö mánuðum fyrir andlát sitt hafði hann sagt við lækni sinn í tengslum við óreglulegan hjartslátt sinn: „Þetta merkir dauða.“

Mörg kær munaðarlaus börn skrifuðu – rétt eins og þegar fyrri frú Müller lést – og báðu um að fá að leggja sitt af mörkum til að reisa minnisvarða um sinn elskaða velgjörðarmann. Ein kær ung þjónustustúlka hafði þegar safnað rúmum tuttugu pundum í því skyni. Í samræmi við kunnar óskir tengdaföður síns um að einungis einfaldasti legsteinn yrði settur yfir jarðneskar leifar hans taldi herra Wright nauðsynlegt að stöðva streymi slíkra gjafa, enda var sú upphæð sem þegar hafði safnast fyllilega nægjanleg.

Fleiri ákafar áskoranir bárust, bæði frá breskum og bandarískum vinum, um að reist yrði stytta eða annar stór og sýnilegur minnisvarði, og tóku dagblöðin á staðnum undir þær. Að lokum urðu einkabréf til þess að herra Wright sendi bréf til blaðanna, enda taldi hann það bestu leiðina til að kveða þessar áskoranir niður og gera um leið grein fyrir ástæðum þess að slíkum tillögum væri hafnað. Hann skrifaði sem hér segir:

„Þið biðjið mig, sem mann er lengi og náið starfaði með herra George Müller heitnum, að segja hvað ég telji að væri helst í anda hans eigin óska sem verðugur minnisvarði um hann.

„Ætli besta leiðin til að svara þessari spurningu sé ekki sú að leyfa honum sjálfum að tala?

„1. Þegar hann reisti munaðarleysingjaheimili nr. 1 og sú spurning vaknaði hvað byggingin ætti að heita, forðaðist hann af ásettu ráði að tengja eigið nafn við hana og nefndi hana ‚Nýja munaðarleysingjaheimilið á Ashley Down‘. Athugið: Allt til æviloka var honum illa við að heyra eða lesa orðin ‚Munaðarleysingjaheimili Müllers‘. Í samræmi við þetta ítrekaði hann árum saman í hverri einustu ársskýrslu, þegar hann minntist á heimilið: ‚Nýju munaðarleysingjaheimilin á Ashley Down í Bristol eru ekki mín munaðarleysingjaheimili ... þau eru munaðarleysingjaheimili Guðs.‘ (Sjá til dæmis skýrsluna fyrir árið 1897, bls. 69.)

„2. Árum saman, raunar allt þar til hann var orðinn nærri áttræður, neitaði hann staðfastlega að leyfa birtingu á nokkurri mynd af sér. Aðeins með mestu semingi (af ástæðum sem hann gerir grein fyrir af sinni alkunnu nákvæmni í formálanum að ‚Preaching Tours‘) lét hann loks undan í þessu efni.

„3. Í síðustu útgefnu skýrslunni, á bls. 66, segir hann frá ‚því meginmarkmiði sem ég hafði fyrir augum með þessu starfi‘, nefnilega ‚að menn mættu sjá að nú, á nítjándu öldinni, er Guð enn hinn lifandi Guð, og að Hann hlustar á bænir barna Sinna nú, alveg eins og fyrir þúsundum ára, og hjálpar þeim sem treysta á Hann‘. Er ekki ljóst af þessum orðum og þessari breytni að eini ‚minnisvarðinn‘ sem George Müller kærði sig um var sá sem felst í áhrifum fordæmis hans á samferðamennina til að beina sjónum þeirra til Guðs? Sérhver sál sem snýr sér til Guðs fyrir tilstilli orða hans eða fordæmis er honum varanlegur minnisvarði sem andlegum föður sínum í Kristi. Sérhver trúaður maður sem styrkist í trúnni fyrir tilstilli orða hans eða fordæmis er á sama hátt minnisvarði um andlegan kennara sinn.

„Hann vissi að Guð hafði þegar, í ríkdómi náðar Sinnar, gefið honum marga slíka minnisvarða. Og hann kvaddi þetta líf, eins og ég veit manna best, með þá lifandi von í brjósti að hann myndi heilsa þúsundum til viðbótar á himnum sem Guði hafði þóknast að gera hann að farvegi ríkulegrar andlegrar blessunar fyrir.

„Hann sagði oft við mig þegar hann opnaði bréf þar sem bréfritari úthellti sögu af sárri fjárþörf og grátbað hann um aðstoð sem nam tvöfaldri, þrefaldri eða tífaldri allri jarðneskri eign hans (Müllers) á þeirri stundu: ‚Æ, þetta kæra fólk misskilur gjörsamlega þá lexíu sem ég er að reyna að kenna því, því það leitar til mín í stað þess að leita til Guðs.‘ Og ef hann gæti snúið aftur til okkar í eina klukkustund og hlýtt á frásögn af því sem vinir hans, sem dást að honum af einlægni en skjátlast þó í þessu efni, leggja nú til að verði gert til að halda minningu hans á lofti, þá heyri ég hann andvarpa og segja: ‚Æ, þessir kæru vinir misskilja gjörsamlega þá lexíu sem ég reyndi í sjötíu ár að kenna þeim,‘ nefnilega ‚að enginn getur tekið neitt nema honum sé gefið það ofan að‘, og að þess vegna er það hinn blessaði gjafari, en ekki hinn fátæki þiggjandi, sem á að hljóta dýrðina.

„Virðingarfyllst,JAMES WRIGHT.“