Trú og þolinmæði í þjónustu

Gæði þjónustunnar skipta miklu meira máli en magnið. Sá sem hefur það að höfuðmarkmiði að þóknast Guði mun hafa það að einkunnarorði að gera vel fremur en að gera mikið. Drottinn okkar bauð lærisveinum Sínum að halda kyrru fyrir þar til þeir íklæddust krafti frá hæðum, því það er slík íklæðning sem gefur öllum vitnisburði og öllu verki hinn himneska ilm og keim Andans.

Áður en við komum að lokastundunum er vel við hæfi að líta yfir ævistarf George Müllers, sem ber svo fagurt vitni um bæði magn og gæði í þjónustunni. Efast má um að nokkur annar einstaklingur á þessari öld hafi áorkað jafn miklu fyrir Guð og menn. Samt einkenndust allar þær ríkulegu fórnir sem hann færði Meistara sínum af himneskum ilmi.

Starfið í þágu munaðarlausra barna var aðeins ein grein á því tré sem Biblíufræðslustofnunin var. Hún átti tilveru sína því að þakka að stofnandi hennar gerði stórhuga og örlátar áætlanir fyrir málstað Drottins. Hann kappkostaði að stofna eða að minnsta kosti styðja kristilega skóla hvar sem þörf var á, dreifa Biblíum og Nýja testamentum, kristilegum bókum og smáritum, og styðja við bakið á kristniboðum sem báru sannleikanum vitni og störfuðu á biblíulegum grunni á nauðstöddum svæðum. Þótt hvert og eitt þessara markmiða hefði hæglega getað átt hug hans allan, voru þau öll sameinuð í því margþætta starfi sem kærleikur hans til sálnanna blés honum í brjóst.

Framsækinn andi lætur sér aldrei nægja það sem þegar hefur áunnist, heldur er fljótur til að ganga inn um hverjar þær nýju dyr sem forsjáin lýkur upp. Heimssýningin í París árið 1867 bauð upp á einstök tækifæri, bæði til að prédika fyrir mannfjöldanum sem streymdi um frönsku höfuðborgina og til að dreifa Heilagri ritningu meðal fólksins. Þá nýtti hann sér með glöðu geði þjónustu tveggja bræðra sem Guð hafði sent þangað til starfa. Annar þeirra talaði þrjú nútímatungumál en hinn átta. Fyrir þeirra hendur var dreift nærri tólf þúsund eintökum af orði Guðs, eða hlutum úr því, á þrettán ólíkum tungumálum, einkum á sýningunni sjálfri. Áætlað er að á þessari alþjóðlegu sýningu hafi alls verið dreift yfir einni og fjórðungi úr milljón Biblía á sextán tungumálum, og var þeim tekið með þökkum, jafnvel af rómversk-kaþólskum prestum. Á sex mánuðum dreifðu þeir sem þannig gengu inn um opnar dyr Guðs fleiri eintökum af bók Guðs en tíu þúsund biblíusölumenn hefðu við venjulegar aðstæður getað gert á tuttugu sinnum fleiri mánuðum. Vitað er að þúsundir sálna öðluðust hjálpræði við það eitt að lesa Nýja testamentið. George Müller fékk að eiga svo ríkan þátt í að efla þetta dýrlega verk.

Á sýningunni í Havre árið eftir, 1868, var unnið svipað starf. Eins brást Müller skjótt við þegar forsjáin lauk óvænt upp dyrum inn í land rannsóknarréttarins og gerði ráðstafanir til að efla útbreiðslu Orðsins á Spáni. Á götum Madrídar sást opin Biblía í fyrsta sinn og seldust tvö hundruð og fimmtíu eintök á klukkustund, svo að framboðið annaði ekki eftirspurninni. Hið sama endurtók sig í öllum aðalatriðum þegar hin frjálsa Ítalía varð að akri þar sem sá mátti sæði ríkisins. Þessi árvökuli þjónn Guðs rýndi í tákn tímanna og fylgdi merki Drottins um að sækja fram á meðan aðrir sváfu.

Einn athyglisverðasti þáttur Frásagnarinnar er að finna í bréfunum frá þeim sem dreifðu Biblíum á vegum hans. Það er líka áhugavert að rekja söguna af því hvernig smáritaútgáfan óx og dafnaði, allt þar til dreifingin fór yfir þrjár og þrjá fjórðu úr milljón árið 1874, og Guð í trúfesti Sinni sá fyrir ríkulegum fjármunum.*

* Narrative, IV. 244.

Ekki má líta fram hjá öllu því góða sem þeir áorkuðu sem dreifðu evangelískum ritum, þegar farið er yfir þær mörgu og nytsamlegu leiðir sem Müller nýtti sér eða studdi. Í hans augum var heimurinn akur sem sá átti í sæði ríkisins, og hann greip hvert tækifæri fegins hendi til að breiða sannleikann víða út. Smárit voru notuð í ríkum mæli og gefin í stórum upplögum á útisamkomum, markaðshátíðum, kappreiðum og hindrunarkappreiðum, sem og meðal áhorfenda við opinberar aftökur, farþega í skipum og járnbrautarlestum og fólks á förnum vegi. Stundum var fimmtán þúsund eintökum dreift af hyggindum og í bænaranda á einni og sömu fjöldasamkomunni. Öll þessi ár hefur þessi grein starfsins haldið áfram af óskertri frjósemi að skila góðri uppskeru.

Allt var þetta frá upphafi til enda trúarverk, og gat ekki annað verið. Maður getur aðeins gert sér grein fyrir því hve stöðugt og kröftuglega reyndi á trúna með því að setja sig í spor Müllers. Árið 1874 þurfti til dæmis um fjörutíu og fjögur þúsund pund til starfsins, og hann varð að reikna út kostnaðinn og horfast í augu við stöðuna. Dag hvern þurfti að metta tvö þúsund og eitt hundrað svanga munna, og klæða og annast jafn marga líkama. Eitt hundrað áttatíu og níu kristniboðar þörfnuðust aðstoðar. Halda þurfti uppi eitt hundrað skólum með um níu þúsund nemendum, og árlega þurfti að útvega fjórar milljónir blaðsíðna af smáritum og tugi þúsunda eintaka af Ritningunni til dreifingar. Auk allra þessara föstu útgjalda gátu óhjákvæmileg áföll eða neyðartilvik ávallt komið upp í svo umfangsmiklu starfi, og kallað á óvænt stórútgjöld. Maðurinn sem veitti Biblíufræðslustofnuninni forstöðu varð að horfa á þessa löngu röð óumflýjanlegra útgjalda og jafnframt horfast í augu við þann mannlega möguleika og líkindi að sjóðurinn tæmdist og síðasti skildingurinn væri genginn út. Leyfum honum sjálfum að segja okkur hvernig hann tók slíkum horfum: „Guð, okkar óendanlega ríki féhirðir, er enn hjá okkur. Það er þetta sem veitir mér frið. ... Alltaf þegar þessar líkur hafa blasað við mér hef ég sagt við sjálfan mig: ‚Guð, sem hefur reist þetta starf fyrir mitt tilstilli; Guð, sem hefur jafnan leitt mig ár eftir ár til að færa það út; Guð, sem hefur haldið þessu starfi uppi í meira en fjörutíu ár, mun enn hjálpa og ekki láta mig verða til skammar, því að ég treysti á Hann. Ég fel Honum allt verkið, og Hann mun sjá mér fyrir því sem ég þarf, framvegis líka, þótt ég viti ekki hvaðan fjármunirnir eiga að koma.‘“*

* Narrative, IV. 386, 387.

Þannig skrifaði hann í dagbók sína þann 28. júlí 1874. Síðan þá eru liðin tuttugu og fjögur ár og enn þann dag í dag heldur starfið áfram, þótt sá sem þá veitti því forstöðu sofi nú í Jesú. Hver sá sem hefur átt slík samskipti við Guð, í hve smáum mæli sem er, getur ekki einu sinni hugsað sér að Drottinn bregðist svo einlægri, sannri og barnslegri trú – trú sem fær hjálparvana trúaðan mann til að varpa sjálfum sér og öllum áhyggjum sínum á Guð og láta allan kvíða lönd og leið. Þessi maður reyndi Guð og sannaði fyrir sjálfum sér og öllum sem taka við vitnisburði hans hve sælt það er að bíða einungis frammi fyrir Honum. Sá sérstaki tilgangur sem hann hafði í huga þegar hann færði þessi orð í dagbók sína er sá sami og liggur að baki því að birta þau á þessum síðum. Hann vildi sýna fram á að þótt árleg útgjöld þessarar stofnunar væru svo gríðarlega mikil og tekjurnar svo ótryggar á að líta, var sál þessa trúaða manns, svo notuð séu hans eigin orð, „ALLAN TÍMANN, án minnsta hiks, studd við Guð, í þeirri trú að Hann sem hafði fyrir hans tilstilli hafið starf stofnunarinnar, stækkað hana nánast ár eftir ár og haldið henni uppi í fjörutíu ár sem svar við trúarbæn, myndi gera það enn og ekki láta þennan þjón Sinn verða til skammar.“* Í þeirri trú að Guð myndi enn hjálpa og sjá fyrir fjármunum var George Müller fús, og ALGJÖRLEGA reiðubúinn í hjarta sínu, ef þörf krefði, að ganga aftur í gegnum jafn harða og langvinna reynslutíma og hann hafði þegar þolað.

* Narrative, IV. 389.

Hinn lifandi Guð hafði varðveitt hann rólegan og hvíldan í gegnum öll skin og skúrir langrar reynslu hans sem umsjónarmanns og forstöðumanns þessa margþætta starfs, þótt trúarprófraunirnar hefðu hvorki verið léttvægar né skammvinnar. Í meira en tíu ár samfleytt – svo sem frá ágúst 1838 til apríl 1849, dag eftir dag, og mánuðum saman frá einni máltíð til annarrar – var nauðsynlegt að horfa nánast látlaust til Guðs eftir daglegum nauðsynjum. Þegar stofnunin var síðar orðin tuttugu sinnum stærri og þarfirnar að sama skapi meiri, knúði Drottinn þjón Sinn sömuleiðis mánuðum saman til að halla sér að Honum frá einni klukkustund til annarrar í sama trúnaðartrausti. Allan þennan tíma óslitinnar neyðar var hinn eilífi Guð athvarf hans og undir honum voru hinir eilífu armar. Hann hugleiddi að Guð vissi fullvel af allri þessari stækkun starfsins og þörfum þess. Hann huggaði sig við þá hughreystandi hugsun að hann leitaði dýrðar Meistara síns. Ef Honum hlytist meiri dýrð á þennan hátt, fólki Hans og þeim sem enn voru vantrúaðir til góðs, þá kæmi það þjóninum ekki við. Þvert á móti bar þjóninum að vera fús til að halda áfram á þessari reynslubraut, allt til loka æviskeiðs síns, ef það skyldi þóknast Meistara hans, sem stýrir málefnum Sínum af guðlegri visku.

Trúarprófraununum linnti ekki, allt til loka. Þann 28. júlí 1881 er að finna eftirfarandi færslu í dagbók Müllers:

„Tekjurnar hafa um nokkurt skeið aðeins numið um þriðjungi útgjaldanna. Þess vegna er allt sem við eigum til framfærslu munaðarlausu barnanna nærri uppurið, og fyrir fyrstu fjögur markmið stofnunarinnar höfum við alls ekkert handbært. Mannlega séð lítur nú út fyrir að ekki sé hægt að halda starfinu áfram. En ég TRÚI því að Drottinn muni hjálpa, bæði með fjármunum fyrir munaðarlausu börnin og einnig fyrir önnur markmið stofnunarinnar, og að við munum ekki verða til skammar, og eins að ekki muni þurfa að leggja starfið niður. Ég á fyllilega von á hjálp og hef skrifað þetta Guði til dýrðar, svo að hægt verði að greina frá því síðar börnum Hans til hvatningar. Útkoman mun koma í ljós. Ég vænti þess að við verðum ekki til skammar, þótt við höfum ekki verið jafn fátæk í nokkur ár.“

Á meðan trúin hallaði sér þannig að Guði, tók bænin enn fastara taki. Sex, sjö, átta sinnum á dag báðu hann og elskuleg eiginkona hans fyrir fjármunum, væntu svara og voru staðfastlega sannfærð um að vonir þeirra myndu ekki bregðast. Síðan þessi færsla var skrifuð hafa sautján ár til viðbótar borið því vitni að þetta traust varð ekki til skammar. Engin grein á þessu tré heilags framtaks hefur verið höggvin af með beittu blaði harðrar neyðar.

Þótt trúin hefði þannig haldið sér svo fast í fyrirheitin, létti þrengingunum ekki samstundis. Tveimur vikum eftir að þessi öruggu vitnisburðarorð um traust á Guði voru færð á síður dagbókarinnar var sjóðstaða munaðarlausu barnanna lægri en hún hafði verið í tuttugu og fimm ár. Í mannlegum augum hefði þá virst sem Guð hefði gleymt að vera náðugur. En þann 22. ágúst bárust yfir eitt þúsund pund til framfærslu munaðarlausu barnanna og létti það á stöðunni um sinn.

Höfum enn fremur í huga hvernig Guði einum var trúað fyrir málinu í hinum mestu þrengingum sem dæmi voru um. Jafnvel bestu vinir stofnunarinnar, jafnt fátækir sem ríkir, fengu ekkert að vita um hve mjög skorturinn kreppti að. Það hefði engin synd verið að greina frá aðstæðum, eða jafnvel að biðja um aðstoð frá þeim mörgu trúuðu sem hefðu með glöðu geði hlaupið undir bagga með starfinu. En varðveita varð vitnisburðinn um Drottin af kostgæfni, og höfuðtilgangi þessa trúarverks hefði verið stefnt í voða að sama marki og þessi vitnisburður um Guð hefði veikst við það að leitað væri til manna.

Á þessari ögurstundu, líkt og á öllum öðrum, sigraði trúin, og þannig jókst vitnisburðurinn um Guð sem bænheyrir að umfangi og krafti eftir því sem árin liðu. Þessu reynslutímabili var enn ekki lokið og engin varanleg lausn enn í sjónmáli þegar Müller lagði af stað frá Bristol ásamt eiginkonu sinni þann 23. ágúst og hélt til meginlands Evrópu í sína áttundu löngu prédikunarferð. Á þeim tíma þegar eigin nærvera hans hefði í mannlegum augum virst nánast ómissandi, hélt hann því rólegur af stað til annarra skyldustarfa og skildi starfið heima fyrir eftir í höndum Wrights og samstarfsmanna hans. Ferðin hafði þegar verið skipulögð undir leiðsögn Guðs, og var lagt í hana í krafti þeirrar djúpu sannfæringar að Guð er jafn nærri þeim sem í bæn bíða frammi fyrir Honum í fjarlægum löndum og á Ashley Down, og þarf ekki á persónulegri nærveru nokkurs manns að halda á neinum tilteknum stað eða tíma til að halda verki Sínu áfram.

Í bandarískri borg nokkurri bað hálfvitlaus piltur, sem bar þunga byrði, ekil á tómum flutningavagni um far. Hann fékk leyfi til þess og klifraði upp á vagninn með körfuna sína, en í þeirri trú að hann gæti þannig létt dálítið undir með hestinum tók hann byrði sína upp og hélt á henni á meðan hann sat á vagninum. Við hlæjum að einfeldni þessa fávísa pilts, en hve oft gerum við okkur þó ekki sek um svipaða heimsku! Við segjumst varpa okkur sjálfum og áhyggjum okkar á Drottin, en höldum svo samt áfram að bera okkar eigin byrðar, rétt eins og okkur finnist Hann ekki ráða við það verkefni að halda bæði okkur og byrðum okkar uppi. Það er afar hollur lærdómur fyrir kristna starfsmenn að tileinka sér að allt satt starf er fyrst og fremst Drottins, og aðeins í öðru lagi okkar. Þess vegna er öll „áhyggjusemi“ af okkar hálfu vantraust á Honum, og felur í sér syndsamlegt sjálfsálit sem lítur fram hjá þeirri staðreynd að Hann er hinn eini verkmaður og allir aðrir eru aðeins verkfæri Hans.

Þegar kemur að prófraunum okkar, erfiðleikum, missi og vonbrigðum eigum við það til að hika við að fela þau Drottni í ró og trausti. Við teljum okkur hafa gert vel ef við leitum skjóls í fyrirheiti Drottins til hins trega lærisveins Hans, Péturs: „Nú skilur þú ekki, hvað ég er að gjöra, en seinna muntu skilja það.“ Þá látum við þetta „seinna“ vísa til hins komandi lífs þar sem við væntum lausnar á öllum vandamálum. Í tilfelli Péturs virðist þetta „seinna“ hafa runnið upp þegar fótaþvottinum var lokið og Kristur útskýrði merkingu hans. Það styrkir trú okkar mjög að virða fyrir okkur vitnisburð Müllers um alla þessa erfiðu reynslu og vonbrigði í lífi hans. Hann komst að raun um það, án nokkurrar undantekningar, að allt þetta samverkaði honum til góðs þegar í þessu lífi, svo að hann hafði ástæðu til að lofa Guð fyrir það allt. Í nítugasta sálminum lesum við:

„Veit oss gleði í stað daga þeirra, er þú hefir lægt oss,ára þeirra, er vér höfum illt reynt.“ (Sálmarnir 90:15.)Sálmarnir 90:15 · Biblían 1981

Þetta er innblásin bæn, og slík bæn er spádómur. Ekki eru þeir fáir hinir heilögu sem hafa hérnamegin himins fundið guðlega gleði í stað hvers árs og hvers dags sem leið í hryggð, þegar þeir hafa borið þrengingar sínar og mótlæti með þolinmæði.

Trúin er leyndardómur bæði friðar og staðfestu mitt í öllu sem vill draga úr okkur kjark og fá okkur til að hætta að gera gott. Jakob var leiddur af Anda Guðs til að skrifa að hinn reikuli og vantrúaði maður sé líkur „sjávaröldu sem vindurinn hrekur og kastar til“. Öldurnar hreyfast á tvo vegu – annars vegar upp og niður, sem við köllum ölduhreyfingu, og hins vegar fram og til baka, sem við köllum sveiflur. Hversu vel er báðum lýst hér – „köstuð“ upp og niður, „hrakin“ fram og til baka! Hinn tvílynda mann skortir stöðugleika í báðum efnum. Trú hans býr ekki yfir neinni festu í reynslu, því aðra stundina er hann uppi á öldufaldinum en hina niðri í öldudalnum; og hún býr ekki yfir neinni festu í framförum, því að öllu sem hann ávinnur sér í dag tapar hann á morgun.

Sveiflur í tekjum og ytri velgengni komu George Müller ekki á óvart. Hann átti von á þeim, því ef engir væru erfiðleikarnir og neyðarstundirnar, hvernig gæti þá orðið um frelsun á neyðarstundu að ræða? Traust hans var á Guði, ekki á gefendum, mennskum vinum eða veraldlegum kringumstæðum. Og vegna þess að hann treysti á hinn lifandi Guð, sem segir um sjálfan Sig: „Ég er Drottinn, ég breytist ekki,“ stóðu fætur hans, mitt í öllum öðrum breytingum, á hinum eina Kletti alda sem enginn jarðskjálfti fær haggað á eilífum grundvelli sínum.

Tvennt skráir Müller með þakklæti á þessu tímabili ævi sinnar: (Narrative, IV. 411, 418.)

Í fyrsta lagi. „Í rúm fimmtíu ár hef ég nú, af náð Hans, gengið á vegi algjörs trausts á Honum, sem er hinn trúfasti, varðandi allt sem ég hef þurft á að halda. Samt er ég æ sannfærðari um að það er eingöngu með hjálp Hans sem mér er kleift að halda áfram á þessari braut. Ef ég væri upp á sjálfan mig kominn, jafnvel eftir að hafa svo lengi notið þeirrar dýrmætu gleði að ganga þannig í samfélagi við Guð, myndi ég samt freistast til að yfirgefa þennan veg þar sem ég er í öllu háður Honum. Honum til lofs get ég þó sagt að í meira en hálfa öld hef ég aldrei haft minnstu löngun til að gera það.“

Í öðru lagi. Frá maí 1880 til maí 1881 hafði náðarríkt verk Andans vitjað hinna munaðarlausu barna á Ashley Down og í mörgum skólanna. Þá þrjá mánuði sem Müller dvaldi heima áður en hann sigldi til Ameríku í september 1880 hafði hann fundið sig sérstaklega knúinn til að biðja fyrir slíkri náðarvitjun og oft hvatt samverkamenn sína til að biðja fyrir því sama. Drottinn er trúr, og Hann gladdi hjarta þjóns Síns í fjarveru hans með ríkulegum bænheyrslum við fyrirbænum hans. Áður en hann var fyrir alvöru tekinn til starfa í Ameríku bárust fréttir að heiman um blessað verk afturhvarfs sem þegar var hafið. Það hélt áfram í nærri heilt ár, þar til góð ástæða var til að ætla að í húsunum fimm hefðu fimm hundruð og tólf munaðarlaus börn fundið Guð sem Föður sinn í Kristi, og nærri helmingur þeirrar tölu til viðbótar gæfi góðar vonir.

Drottinn gleymdi ekki fyrirheiti Sínu og Hann varðveitti vissulega plöntuna sem Hann hafði leyft þjóni Sínum að gróðursetja í Sínu nafni í jarðveginn á Ashley Down. Trúin sem var reynd fór með sigur af hólmi. Þann 7. júní 1884 barst honum arfagjöf upp á rúm ellefu þúsund pund. Það var stærsta einstaka gjöf sem hafði nokkru sinni borist fram að því, en stærstu framlögin þar á undan höfðu verið eitt þúsund, tvö þúsund, þrjú þúsund, fimm þúsund, átta þúsund og eitt hundrað, og níu þúsund níutíu og eitt pund.

Þessi síðastnefnda upphæð, ellefu þúsund, hafði átt að greiðast úr dánarbúi meira en sex árum áður, en hafði tafist vegna dráttar fyrir kanslararétti. Dag eftir dag hafði verið beðið um að arfagjöfin yrði losuð svo hægt væri að nýta hana, og nú var fullt bænarsvar komið. Guð hafði tímasett þessa hjálp á einstakan hátt í samræmi við þörfina, því á þeim tíma voru aðeins fjörutíu og eitt pund og tíu skildingar í sjóði, sem var ekki einu sinni helmingur af meðalútgjöldum eins dags. Auk þess stóð einmitt til að ráðast í tilteknar endurbætur á fráveitu og hreinlætisaðstöðu sem myndu kosta rúm tvö þúsund pund.

Þegar Müller lauk við hinar hátíðlegu og blessuðu skýrslur ársins 1884 skrifaði hann:

„Þannig lauk árinu 1884, en á því ári höfðum við orðið fyrir prófraunum, miklum prófraunum, á ýmsan hátt, eflaust til að þjálfa trú okkar og láta okkur þekkja Guð enn betur; en á því ári höfðum við líka hlotið hjálp og blessun, og það mikla hjálp og blessun. Við gátum því gengið í friði inn í árið 1885, fullvissir um að þar sem við höfðum Guð FYRIR okkur og MEÐ okkur, færi ALLT, ALLT vel.“ Í sama anda hafði John Wesley sagt öld áður: „Best af öllu er að Guð er með okkur.“

Á síðari árum hafa ekki verið jafn mörg börn á munaðarleysingjaheimilinu á Ashley Down og áður fyrr, og nú væri hægt að taka við um fjögur til fimm hundruð börnum til viðbótar. Nokkur ár fyrir andlát sitt fann Müller sig knúinn til að vekja athygli almennings á þessum lausu plássum í þeirri von að einhver allslaus og munaðarlaus börn kynnu að finna þar heimili. Þess ber þó að minnast að úrræðum fyrir slík börn hefur fjölgað til muna síðan þetta starf í þágu munaðarlausra hófst. Árið 1834 var aðeins rými fyrir þrjú þúsund og sex hundruð munaðarlaus börn í öllu Englandi, á sama tíma og í fangelsum landsins voru nærri tvöfalt fleiri börn undir átta ára aldri. Þetta ástand leiddi til þess að starfið stækkaði hratt þar til rúmlega tvö þúsund börn áttu athvarf á Ashley Down einu saman. Þetta risavaxna framtak hvatti svo aðra til að opna svipaðar stofnanir, þar til fimmtíu árum eftir að Müller hóf starf sitt var séð fyrir að minnsta kosti eitt hundrað þúsund munaðarlausum börnum í Englandi einu. Þannig notaði Guð Müller til að gefa þessari tegund mannúðarstarfs slíkan byr undir báða vængi að nauðstödd börn urðu viðfangsefni víðtækrar og skipulagðrar líknarstarfsemi, bæði af hálfu einstaklinga og félagasamtaka, og nú eru til munaðarleysingjaheimili fyrir ýmsa hópa þjóðfélagsins.

Í öllu þessu margþætta starfi sem Müller vann hugsaði hann aldrei um sjálfan sig, allt til hinstu stundar. Frá því í október 1830, þegar hann hafði afsalað sér öllum föstum launum sem safnaðarhirðir og þjónn fagnaðarerindisins, hafði hann aldrei þegið nein laun, þóknun né fastar tekjur af nokkru tagi, hvorki sem prestur né sem forstöðumaður við Biblíufræðslustofnunina. Bæði sannfæring hans og eigin ósk leiddu hann til að bíða eingöngu frammi fyrir Guði varðandi allar persónulegar þarfir sínar, rétt eins og allar þarfir starfsins. Engu að síður lagði Guð trúuðum börnum Sínum í öllum heimshlutum í brjóst, ekki aðeins að senda gjafir til stuðnings hinum ýmsu greinum starfsins sem Müller hafði umsjón með, heldur einnig að senda honum fé til eigin nota, svo og fatnað, matvæli og aðrar stundlegar nauðsynjar. Hann tók sér aldrei eitt einasta pens sem ekki var á einhvern hátt tekið fram eða tilgreint að væri ætlað til hans eigin persónulegu þarfa og til hans eigin ráðstöfunar. Engar þrengingar eða skortur hjá honum sjálfum eða fjölskyldu hans urðu nokkru sinni til þess að hann notaði, þó ekki væri nema um stundarsakir, það sem honum var sent í öðrum tilgangi. Yfirleitt voru gjafir sem ætlaðar voru honum sjálfum vafðar inn í pappír með nafni hans rituðu á, eða merktar honum á annan jafn skýran hátt. Þannig námu árstekjur hans þegar árið 1874 rúmlega tvö þúsund og eitt hundrað pundum. Fáir fríkirkjuprestar, og ekki einn af hverjum tuttugu prestum þjóðkirkjunnar, hafa slíkar tekjur, en þær nema að meðaltali um sex pundum á hvern einasta dag ársins. Og allt þetta gaf Drottinn, einfaldlega sem bænheyrslu, án þess að nokkru sinni væri leitað til manna eða persónulegar þarfir einu sinni látnar í ljós. Ef við bætum við arfagjöfum sem greiddar voru í lok árs 1873 fóru heildartekjur Müllers á um þrettán mánuðum yfir þrjú þúsund og eitt hundrað pund. Af þeirri upphæð gaf hann bágstöddum og til verks Guðs alla upphæðina að fullu og öllu, að undanskildum um tvö hundruð og fimmtíu pundum sem fóru í persónulegar þarfir hans og fjölskyldunnar. Þannig hóf hann árið 1875 jafn fátækur og hann hafði byrjað fjörutíu og fimm árum áður. Og ef persónuleg útgjöld hans væru rannsökuð í þaula kæmi í ljós að jafnvel því sem hann borðaði, drakk og klæddist var varið af sömu samviskusemi Guði til dýrðar, svo að í raun og sannleika má segja að hann hafi engu eytt í sjálfan sig.

Í öðru samhengi hefur þegar verið greint frá því að þegar Müller var staddur í Jubbulpore árið 1890 bárust honum fregnir af andláti dóttur hans. Fyrir hvern þann mann sem hefði átt minni trú hefði slíkt áfall, á svo háum aldri, getað reynst ekki aðeins lamandi heldur banvænt högg. Eina dóttir hans og eina barn, Lydia, hin elskulega eiginkona James Wright, hafði verið kölluð heim á fimmtugasta og áttunda aldursári sínu, eftir nærri þrjátíu ára starf við munaðarleysingjaheimilin. Hvað þetta fráfall þýddi fyrir Müller, sem þá var áttatíu og fjögurra ára gamall, getur enginn vitað sem ekki hefur orðið vitni að hinni gagnkvæmu ást og umhyggju þessarar dóttur og þessa föður; og hvað þessi missir var fyrir Wright brestur pennann sömuleiðis mátt til að lýsa. Ef dóttirin virtist föður sínum ómissandi frá mennsku sjónarmiði, þá var hún eiginmanni sínum sem óaðskiljanlegur hluti af tilveru hans. Yfir slíka reynslu er nærgætnast að draga tjald þagnarinnar. Þó ber að skrá að enginn eiginleiki í fari frú Wright var jafn hrífandi og hjartnæmur og auðmýkt hennar. Fáir lærisveinar hafa nokkru sinni fundið jafn sterkt til sinnar eigin smæðar og hún, og það var þetta skart hógværs og kyrrláts anda – eina skartið sem hún bar – sem gerði hana svo fagra í augum allra sem þekktu hana nógu vel til að fá að líta þennan „hulda mann hjartans“. Var þetta skart ekki dýrmætt í augum Drottins? Sannarlega var „fegurð Drottins Guðs hennar yfir henni“.

James Wright hafði lifað með sinni elskuðu Lydiu í meira en átján ár í „óspilltri og órofinni sælu“. Saman höfðu þau deilt bænum og tárum frammi fyrir Guði og borið allar byrðar lífsins í sameiningu. Þótt hún væri líkamlega veikburða studdist hann ætíð við hana og var hún honum klettur andlegs styrks á tímum þungrar ábyrgðar. Enda þótt hún í lítillæti sínu liti á sjálfa sig sem „litla og gagnslausa veru“, reyndist hún honum bæði hæfur og glaðvær umsjónarmaður í mörgum afar mikilvægum heimilismálum þar sem hæfrar kvenmannshandar var þörf. Og af fágætri nærgætni og trúmennsku vakti hún yfir því sem munaðarlaus börn þurftu á að halda eins og hin kæra móðir hennar hafði gert á undan henni. Eftir andlát hennar fann eiginmaður hennar dýrmætan fjársjóð meðal persónulegra muna hennar – vísu sem hún hafði skrifað með eigin hendi:

„Ég hef litið auglit Jesú,seg mér ei frá neinu öðru;ég hef heyrt í röddu Jesú,öll mín sál er fullnægð orðin.“

Þetta ómetanlega litla brot, líkt og hin skrifin sem þessi elskaða dóttir hafði fundið í fórum móður sinnar, varð Wright það sama og hitt hafði verið Müller – eins konar hinsta arfagjöf frá hans látnu og elskuðu eiginkonu. Þrár hennar höfðu ræst; hún hafði litið auglit og heyrt rödd Hans sem einn gat fullnægt sál hennar.

Í fimmtugustu og þriðju ársskýrslunni, sem nær til 26. maí 1892, kemur fram að útgjöldin vegna hinna munaðarlausu barna hafi farið fram úr tekjunum um samtals rúm þrjú þúsund og sex hundruð pund, þannig að margir kærir samverkamenn áttu inni vangoldin laun án þess að kvarta hið minnsta. Þetta var aðeins í annað sinn á fimmtíu og átta árum sem tekjurnar dugðu þannig ekki fyrir útgjöldunum. Tíu árum áður höfðu útgjöldin farið fram úr tekjunum um fjögur hundruð áttatíu og átta pund, en innan eins mánaðar frá því að nýtt fjárhagsár hófst hafði þreföld sú upphæð sem upp á vantaði skilað sér með greiðslu arfagjafa, og sexföld ef aðrar gjafir eru taldar með. Og nú vaknaði sú spurning hvort Guð vildi ekki að Müller drægi saman seglin í starfinu fremur en að færa út kvíarnar.

Hann segir: „Sú handleiðsla Drottins sem við höfum reynt á liðnu ári bendir til þess að það sé vilji Hans að við drögum úr starfsemi okkar, og við bíðum frammi fyrir Honum eftir leiðsögn um hvernig og að hve miklu leyti skuli gera það, því að við höfum aðeins eitt einasta markmið – dýrð Guðs. Þegar ég stofnaði þessa stofnun var ein af grundvallarreglunum sem settar voru fram sú ‚að starfið yrði ekki stækkað með því að stofna til skulda‘; og á sama hátt getum við ekki haldið áfram því sem þegar er fyrir hendi ef okkur berast ekki nægilegir fjármunir til að mæta daglegum útgjöldum.“ Þannig var þessi guðhræddi maður, sem unni því að færa út þjónustu sína fyrir Guð, nógu auðmjúkur til að beygja sig undir vilja Guðs ef nauðsynlegt virtist að draga hana saman.

Beðið var enn meira en áður og trúin brást ekki í þessari prófraun, sem stóð vikum og mánuðum saman, heldur hélt hún velli, ríkulega studd fyrirheitum óbrigðuls Hjálpara. Úr þessum þrengingum rættist í mars þegar seldar voru tíu ekrur lands á eitt þúsund pund hver ekra, og í árslok voru rúm tvö þúsund og þrjú hundruð pund afgangs í sjóði.

Þrengingarnar héldu þó áfram að vera meira eða minna þungbærar þar til Drottinn sá þeim enn á ný ríkulega fyrir fjármunum árin 1893–94, eftir nokkurra ára prófraunir. Og Müller gætir þess að bæta því við að þótt svo hefði virst margoft á þessum reynsluárum sem Guð hefði gleymt þeim eða yfirgefið þá og myndi aldrei framar skeyta um stofnunina, þá var það aðeins á yfirborðinu, því að Hann bar jafn mikla umhyggju fyrir henni og nokkru sinni fyrr. Müller skráir jafnframt hvernig trúin styrktist enn frekar við þessa ögun, hvernig Guð var vegsamaður í þeirri þolinmæði og hógværð sem Hann gaf þeim til að standast prófraunina, og hvernig tugþúsundir trúaðra hlutu blessun af því að lesa síðar um þessa reynslu af trúfesti Guðs.*

* Fifty-fifth Report, bls. 32.

Fimm árum eftir andlát frú Wright varð Müller aftur ekkjumaður. Síðustu miklu kristniboðsferð hans hafði lokið árið 1892, og þann 13. janúar árið 1895 gekk hin elskaða eiginkona, sem í öllum þessum löngu ferðum hafði verið stöðugur förunautur hans og hjálparhella, til hvíldar sinnar. Þar með stóð hann enn á ný sérstaklega einn uppi, þar eð hans elskulega Lydia hafði verið kölluð upp til æðri heima. En fyrir sömu náð Guðs og hafði ætíð áður borið hann uppi var honum nú haldið uppi, og hann var ekki aðeins varðveittur í órofnum friði heldur var honum einnig gefinn máttur til að „kyssa Höndina sem veitti höggið“.

Við útför seinni eiginkonu sinnar flutti hann sjálfur ræðuna, rétt eins og við útför hinnar fyrri, og var sú stund öll hin eftirminnilegasta. Fátítt er að níræður maður annist slíka athöfn. Trúin sem bar hann uppi í öllum öðrum prófraunum hélt honum einnig uppi í þessari. Hann lifði í svo stöðugu samfélagi við hinn ósýnilega heim og gekk í svo óslitnu samfélagi við hinn ósýnilega Guð að vistaskiptin milli heima voru honum of raunveruleg til þess að hann gæti syrgt þá sem höfðu gengið í gegnum þau, eða möglað gegn hinum takmarkalausa Kærleika sem telur daga okkar. Það snerti menn dýpra en nokkur töluð vitnisburðarorð að sjá hann svo augljóslega borinn uppi sem á eilífum Örmum.

Ég man eftir því að Müller hafði orð á því að hann hefði beðið í átta ár áður en hann skildi nokkuð í tilgangi Guðs með því að taka frá honum fyrri eiginkonu hans, sem virtist honum og starfi hans svo ómissandi. Dagbók hans sjálfs skýrir þessi ummæli nánar. Þegar Guði þóknaðist að taka frá honum seinni eiginkonu hans, eftir rúmlega tuttugu og þriggja ára hjónaband, hvíldi hann enn á ný í fyrirheitinu um að „þeim, sem Guð elska, samverkar allt til góðs,“ og hugleiddi fyrri reynslu sína af sannleiksgildi þess. Þegar hann missti fyrri eiginkonu sína eftir rúmlega þrjátíu og níu ára hamingjuríkt hjónaband beygði hann sig vissulega undir vilja Föðurins, en hvernig sú sorg og sá missir gæti samverkað til góðs var eingöngu trúaratriði, því ekkert sýnilegt kom í staðinn til að bæta missinn. Samt trúði hann orði Guðs og beið þess að sjá hvernig það myndi rætast. Sá missir virtist óbætanlegur. Aðeins skömmu áður höfðu tvö munaðarleysingjaheimili verið opnuð fyrir níu hundruð munaðarlaus börn til viðbótar, þannig að alls var komið rými fyrir yfir tvö þúsund börn. Hún, sem að eðlisfari, menntun, hæfileikum og náðargjöfum var svo undursamlega vel til þess fallin að vera hjálparhella eiginmanns síns og hafði annast þessi börn af móðurlegri ást, var skyndilega tekin frá hlið hans. Fjórum árum eftir að Müller gekk að eiga seinni eiginkonu sína sá hann skýrt að það var vilji Guðs að hann nýtti ævikvöld sitt til að bera þjóðunum vitni. Þessar kristniboðsferðir gátu ekki annað en reynt mjög á líkamlegt þrek, þar sem þær spönnuðu yfir tvö hundruð þúsund mílur og neyddu ferðalangana til að dvelja viku í senn í járnbrautarlest og stundum fjórar til sex vikur um borð í skipi. Þótt frú Müller kæmi aldrei fram opinberlega reyndu öll þessi ferðalög mjög á hana, auk þess sem hún var sífellt önnum kafin við að skrifa bréf, dreifa bókum og smáritum og aðstoða eiginmann sinn og létta undir með honum á ýmsan hátt. Allt í einu, í miðjum þessum ströngu ferðalögum og undir síbreytilegu loftslagi, rann það upp fyrir Müller að fyrri eiginkona hans, sem hafði látist á sjötugasta og þriðja aldursári sínu, hefði aldrei getað tekist þessar ferðir á hendur, og að Drottinn hefði þannig, með því að taka hana til Sín, gert honum kleift að fara í þessar víðfeðmu ferðir. Hún hefði verið komin yfir áttrætt þegar þessar ferðir hófust og hefði auk aldursins aldrei þolað álagið vegna sinnar veikburða heilsu. Seinni frú Müller, sem á þeim tíma var enn ekki orðin fimmtíu og sjö ára, hafði hins vegar bæði aldur og þrek til að rísa fyllilega undir því álagi sem á hana var lagt.